Η εστία πολέμου που άνοιξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ με την επίθεσή τους στο Ιράν πέρσι τον Ιούνιο και σε δεύτερη, κύρια φάση, από τις 28/2, στέλνει τα κύματά της προς όλα τα σημεία του ορίζοντα σε παγκόσμια κλίμακα. Μετά το ουκρανικό, είναι το δεύτερο πολεμικό μέτωπο όπου συμπυκνώνεται μια πορεία αναδιάταξης των παγκόσμιων συσχετισμών δυνάμεων. Και, εξ όσων προκύπτουν, πολύ πιo επιδραστικό από το ουκρανικό, μέσα από μια πολύ οδυνηρή, απροσδιόριστης χρονικής διάρκειας διαδικασία, απίστευτου κόστους σε ανθρώπινες ζωές και υλικούς πόρους. Δεν φαίνεται ο τρόπος που μπορεί να λήξει αυτός ο πόλεμος –παρά τις όποιες «εκεχειρίες» που μπορεί να προκύπτουν ενδιάμεσα– χωρίς να εμφανιστούν όροι διαμόρφωσης ενός νέου παγκόσμιου στάτους κβο.
Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ στο επίκεντρο
Όλη η αλυσίδα των τελευταίων εξελίξεων αυτό δείχνει. Το Ιράν μπορεί και ελέγχει αποτελεσματικά τα Στενά και, μέσω αυτών, τη διαδρομή που ενώνει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό – μέσω της οποίας διέρχεται το 20% της παγκόσμιας εμπορίας υδρογονανθράκων, κρίσιμοι όγκοι λιπασμάτων, ηλίου (του αερίου ηλίου, που είναι κρίσιμο για την παραγωγή μικροηλεκτρονικών κυκλωμάτων) και άλλων σημαντικών εμπορευματικών ροών. Ο ιρανικός έλεγχος των Στενών βασίζεται σε μια σειρά στρατηγικού χαρακτήρα προϋποθέσεων, εξασφαλισμένων μέσα από μακρόχρονο σχεδιασμό και κινητοποίηση (η γεωγραφία, όπως και ο «στρατηγός χειμώνας» σε παλιότερες εποχές, δεν βοηθούν από μόνα τους). Και αναδεικνύεται σε υπερόπλο με τα αλλεπάλληλα κύματα οικονομικών πιέσεων που συνεπάγεται για τις ΗΠΑ, για τη Δύση ευρύτερα (για την Ευρώπη ιδιαιτέρως αλλά και για την Ιαπωνία, που εξαρτάται κατά 40% από το πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου) και συνολικά για το παγκόσμιο σύστημα.
Οι ΗΠΑ φαίνονται παγιδευμένες σ’ αυτό το δόκανο που έστησαν οι ίδιες με τον πόλεμο που προκάλεσαν (μην ξεχνάμε ότι πριν την επίθεση ενάντια στο Ιράν το Ορμούζ ήταν ελεύθερο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα!). Οι πρόσφατες κινήσεις τους δείχνουν όλο και περισσότερο το άγχος τους μπροστά στα αδιέξοδα που δημιούργησαν και έχουν τώρα να διαχειριστούν:
– Η μεν καταφυγή τους σε (αναγκαστική) «εκεχειρία», και στη συνέχεια στην επιλογή αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, δεν μπορεί να επιβάλει την άμεση ασφυξία (και καθυπόταξη) του Ιράν. Το ποια πλευρά αντέχει περισσότερο στο χρόνο παίζει για άλλη μια φορά καταλυτικό ρόλο, και σ’ αυτόν τον πόλεμο. Τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, τους πιέζουν αποφασιστικότερα, και με πιο άμεσες συνέπειες, οι αναταράξεις της παγκόσμιας οικονομίας από το κλείσιμο της στρόφιγγας του πετρελαίου του Περσικού Κόλπου. Το ομολογούν άλλωστε πλέον ευθέως και «φιλαλήθεις» εκτιμήσεις της CIA για τις αντοχές του Ιράν, οι οποίες τελευταία (και καθόλου τυχαία) βλέπουν το φως της δημοσιότητας.
– Η δε απόπειρα των ΗΠΑ να θέσουν υπό τον έλεγχό τους το Ορμούζ υπό την κάλυψη μιας «επιχείρησης Ελευθερία» (που σχεδιάστηκε υπό το πρόσχημα να «απελευθερωθούν» τα εκατοντάδες πλοία που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό από την έναρξη του πολέμου) κατέληξε σε φιάσκο, οι συνέπειες του οποίου δεν έχουν αποκαλυφθεί στην πλήρη τους έκταση. Η ιρανική αντίδραση ήταν άμεση και πειστική ως προς το ό,τι δεν θα υποχωρήσει υπό την απειλή επιστροφής σε μια κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων. Επιπλέον όμως το νέο είναι ότι οδηγήθηκαν στα όριά τους οι αντοχές τουλάχιστον της Σαουδικής Αραβίας, που αρνήθηκε στις ΗΠΑ τη χρήση του εναέριου χώρου της και των βάσεων που αυτές διατηρούν στην επικράτειά της, για επιθετικές ενέργειες ενάντια στο Ιράν. Απ’ ό,τι διαμηνύεται, ακολουθεί και το Κατάρ.
Το μήνυμα που έρχεται είναι ότι «δεν είμαστε διατεθειμένοι να καταστραφούμε για την εξυπηρέτηση του πολέμου που έχετε ανοίξει με το Ιράν και τον διεξάγετε χωρίς να μας εξασφαλίζετε προστασία (για την οποία μάλιστα σας έχουμε πληρώσει πανάκριβα)». Η σαουδαραβική άρνηση οδήγησε στην εσπευσμένη ανάκληση της «επιχείρησης Ελευθερία», οπότε το φιάσκο δεν κρύβεται – το ίδιο και τα μαντάτα για τα όρια των δυνατοτήτων της αμερικανικής ισχύος, που «διαβάζονται» από «φίλους και αντιπάλους». Έρχεται μάλιστα να προστεθεί σε μια στιγμή όπου, παρά την αδιαμφισβήτητη τεράστια στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, οι αλλοπρόσαλλες εκδηλώσεις της πολιτικής της διοίκησης Τραμπ (που εν τέλει μαρτυρούν πολλά για τον κλονισμό των δυνατοτήτων επιβολής της θέλησής της) αυξάνουν τις διαθέσεις «απείθειας» απέναντί τους.
Άλυτος κόμπος και επιβαρυντικοί παράγοντες
Για την ώρα η κατάσταση είναι άλυτος κόμπος. Η διοίκηση Τραμπ παραμένει σε αναγκαστική γραμμή «εκεχειρίας». Τόσο ο ΥΠΕΞ Μ. Ρούμπιο, όσο και ο ίδιος ο πρόεδρος Τραμπ (μέσα σε ένα πρωτοφανές αλαλούμ, όπου εναλλάσσονται οι απειλές εξαφάνισης του Ιράν με μηνύματα ότι οι διαπραγματεύσεις θα καταλήξουν αισίως σύντομα), κάνουν εσχάτως λόγο για «τέλος της φάσης των πολεμικών επιχειρήσεων»! Τυχόν επιστροφή «στον πόλεμο», ούτως ή άλλως δυσχερής λόγω εξάντλησης των δυτικών αποθεμάτων κρίσιμων οπλικών συστημάτων (εδώ φαίνονται πάλι, μετά την Ουκρανία, τα σημάδια μιας γενικότερης κρίσης του μοντέλου «πολέμων της Δύσης»), θα έφερνε την απάντηση του Ιράν με εκτεταμένη καταστροφή των υποδομών των μοναρχιών του Κόλπου και με πλήγματα κατά των αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή – με ανυπολόγιστες συνέπειες τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και για το σύστημα των Δυτικών συμμαχιών γενικότερα. Μια μόνιμη διακοπή της ροής ενέργειας από τον Περσικό θα είχε τεράστιες συνέπειες ως προς τις πληθωριστικές πιέσεις, σε συνδυασμό με την ύφεση που θα τροφοδοτούσε (στασιμοπληθωρισμός), ικανές να κλονίσουν περαιτέρω τη θέση του δολαρίου όσο και τη διεθνή οικονομική τάξη συνολικά.
Την ίδια στιγμή βεβαίως τα πιο επιθετικά κέντρα εντός Δύσης –το Ισραήλ βρίσκεται σταθερά στην εμπροσθοφυλακή τους– πάνε να λύσουν τον κόμπο φλερτάροντας με έναν «κεραυνοβόλο, ολοκληρωτικό πόλεμο» εκμηδενισμού του Ιράν (προοπτική που βάζει στο τραπέζι ακόμη και τη χρήση πυρηνικών!), ή/και με μια χερσαία επιχείρηση, για την οποία συγκεντρώνονται συνεχώς δυνάμεις (αλλά εγκυμονεί τεράστιους κινδύνους καταστροφικού φιάσκου). Η κατάσταση επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από δύο παράγοντες: Πρώτον, από το ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν (προς το παρόν τουλάχιστον, και χωρίς θεμελιώδεις εσωτερικές αλλαγές) να διαχειριστούν το ότι επί της ουσίας «έχουν χάσει τον πόλεμο». Και δεύτερον, από το ότι η «γυμνή» και με πλήρη αχρήστευση όλων των πλαισίων κανόνων πολιτική που εφαρμόζουν έχει ανατινάξει τις απαραίτητες, στοιχειώδεις προϋποθέσεις εμπιστοσύνης πάνω στις οποίες βασίζεται η οποιαδήποτε προσπάθεια συνεννόησης και εν τέλει συμφωνίας επίλυσης της πολεμικής κρίσης. Οι εγγυήσεις για το Ιράν, αλλά και για τους περισσότερους εμπλεκόμενους, δεν μπορούν πλέον να δοθούν χωρίς την αποφασιστική παρεμβολή της Κίνας και της Ρωσίας.
Ενώ ο χρόνος τρέχει, οι εστίες δυσφορίας και απείθειας αυξάνουν
Οι κινήσεις των Ευρωπαίων, που συνθλίβονται ανάμεσα στην ατλαντική τους υποτέλεια και στην ανάγκη να αντιμετωπίσουν την ενεργειακή τους ασφυξία, αλλά και τα γενικότερα αδιέξοδα των οικονομικών προοπτικών τους (τείχη με Ρωσία και Κίνα και πλήρης παράδοση στους αμερικανικούς εκβιασμούς: ο Τραμπ αύξησε ετσιθελικά τους δασμούς στα ευρωπαϊκά αυτοκίνητα στο 25%), οδήγησαν ακόμη και τον Μερτς να δηλώσει ότι «ο πόλεμος του Τραμπ επέτρεψε στο Ιράν να εξευτελίσει το αμερικανικό έθνος»!
Οι μοναρχίες του Κόλπου, εν μέσω μάλιστα της όξυνσης των μεταξύ τους εντάσεων με την αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον ΟΠΕΚ, λοξοκοιτάνε προς Κίνα (και Ρωσία) αναζητώντας πλαίσιο εγγυήσεων για την ασφάλειά τους, με τις τελευταίες να κάνουν λόγο (με εντυπωσιακής ομοιότητας διατυπώσεις) για την «ανάγκη μιας νέας αρχιτεκτονικής για την περιοχή».
Οι ΗΠΑ υποχρεώνονται να χαλαρώσουν τις κυρώσεις που έχουν επιβάλει στους αγοραστές ρωσικού πετρελαίου, προκειμένου τώρα να εμποδίσουν ανεξέλεγκτες ανατιμήσεις των υδρογονανθράκων. Και αυτό ενισχύει ένα ντόμινο κινήσεων αυτονόμησης, που περιλαμβάνει σε πρωτεύουσα θέση την Ινδία. Την ίδια στιγμή το Πακιστάν πλησιάζει αποφασιστικά την Κίνα και προβιβάζεται σε ενδιάμεση δύναμη «ίσων αποστάσεων». Η δε Ιαπωνία αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο, την ίδια ώρα που επανεξοπλίζεται για να αντιπαρατεθεί στην Κίνα!
Μέσα στις ΗΠΑ, «οι πόλεμοι του Ισραήλ» ενεργοποιούν ρήγματα χωρίς προηγούμενο, που στριμώχνουν τη σιωνιστική πτέρυγα και την ωθούν σε ιδιαίτερα επιθετικές κινήσεις με απρόβλεπτες συνέπειες, «εμφυλιοπολεμικών» διαστάσεων.
Και θα κλείσουμε με την μάλλον ηχηρότερη εξέλιξη: Η Κίνα για πρώτη φορά αποφάσισε να αντιπαρατεθεί επιθετικά στις αμερικανικές κυρώσεις, υποστηρίζοντας ενεργητικά τις πετρελαϊκές της εταιρείες που βρέθηκαν στην πρόσφατη «μαύρη λίστα» του υπουργού Εμπορίου των ΗΠΑ, Μπέσεντ. Πώς; Υποχρεώνοντάς τις να αψηφήσουν τις κυρώσεις και να συναλλάσσονται σε ψηφιακό γιουάν, και εξαναγκάζοντας τις ξένες τράπεζες και πολυεθνικές που λειτουργούν στο έδαφός της να «διαλέξουν πλευρά». Κατόπιν τούτου, οι δρόμοι αποδολαριοποίησης αρχίζουν να αποκτούν πρόσθετη κίνηση, ενώ η ίδια η πολιτική κυρώσεων των ΗΠΑ δείχνει να αγγίζει τα όριά της. Άλλωστε το Πεκίνο προειδοποιεί και σχετικά με το (προγραμματισμένο για τις 14-15 Μαΐου) ταξίδι του Τραμπ στην Κίνα. Το τι θα συζητηθεί εκεί θα εξαρτηθεί από την κατάσταση στην οποία θα βρίσκεται το πρόβλημα «Ορμούζ», ενώ αυτό καθαυτό το ταξίδι δεν θα είναι καν δυνατό αν επιλεγεί μια επιστροφή στον «πόλεμο ενάντια στο Ιράν».
