Η νουβέλα της Έλενας Μαρούτσου «Ο κήπος των φυγάδων», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ίκαρος, μας μεταφέρει στο κλίμα μιας πενθήμερης σχολικής εκδρομής στη Νάπολη και κυρίως στην Πομπηία, που αποτελεί το κέντρο του μύθου.
Πρωταγωνιστές μια φιλόλογος, ένας μαθηματικός, μια μαθήτρια, μια γυμνάστρια κι ένας ξεναγός: Η Κατερίνα, ο Αντρέας, η Νεφέλη, η Σόνια και ο Λεονάρντο. Όμως πρωταγωνιστές είναι παράλληλα άνθρωποι και αντικείμενα από την πόλη που έζησε τον «ξαφνικό θάνατο» από τη λάβα του ηφαιστείου.
Η συγγραφέας με πολύ ξεχωριστό τρόπο παντρεύει το παρόν με το παρελθόν και φέρνει στην επιφάνεια μυστικά, τραύματα και ανομολόγητες επιθυμίες.
Ο Κήπος των Φυγάδων του τίτλου είναι ένα από τα πιο σπαρακτικά ευρήματα της Πομπηίας. Δεκατρείς άνθρωποι που προσπάθησαν να αποδράσουν από τον θάνατο χωρίς να τα καταφέρουν. Διατηρήθηκαν μέσα στη στάχτη και στη λάβα και σήμερα υπάρχουν τα εκμαγεία τους, που κατασκευάστηκαν με την έκχυση υγρού γύψου. Ο τίτλος βεβαίως είναι συμβολικός και για τους ήρωες που προσπαθούν να αποδράσουν από τα δικά τους φαντάσματα.
Η πολυφωνική νουβέλα μας δίνει κάθε φορά μια διαφορετική οπτική, που μας βοηθά να κατανοήσουμε όχι μόνο τους ήρωες αλλά και κομμάτια του εαυτού μας. Το βιβλίο «μιλά» στον αναγνώστη… Όμως μια από τις μεγαλύτερες αρετές του είναι οι αφηγήσεις των αντικειμένων, όπως ενός σηστέρτιου που αλλάζει συνεχώς χέρια και έτσι η συγγραφέας, μέσα σε λίγες σελίδες, μας μεταφέρει στο κλίμα της πόλης πριν την καταστροφή με ολοζώντανες περιγραφές. Κι οι επισκέπτες αναζητούν κομμάτια του εαυτού τους.
Όπως αφηγείται μια αίθουσα της Βίλας των Μυστηρίων: (Οι άνθρωποι) «βλέπουν μόνο αυτό που συμβαίνει μπροστά στη μύτη τους, δεν μπορούν να συλλάβουν τη μεγάλη εικόνα. Τη μεγαλογραφία. Κάποιοι από αυτούς προσπαθούν να καταλάβουν τι γίνεται κοιτάζοντας εμάς, τα ίδια τους τα δημιουργήματα, την αντανάκλαση της μορφής τους. Κι εμείς, τα μυστηριώδη τους είδωλα, πασχίζουμε να τους θυμίσουμε αυτό που επιμένουν να ξεχνούν: πως είναι άγγελοι που έπεσαν απ’ τον ουρανό, φυγάδες που δεν θα ξαναβρούν –ούτε στην ακινητοποιημένη μέσα στον χρόνο Πομπηία– τον Παράδεισο των μακαρίων.
Αφού Παράδεισος είναι πάντα ο χαμένος Παράδεισος»
Ένα ξεχωριστό βιβλίο που μας δίνει άφθονη τροφή για σκέψη πάνω στο άτομο και την Ιστορία.
«Κάθε άνθρωπος έχει πρόσβαση μόνο σε ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας, όχι μόνο των άλλων αλλά και της δικής του»
Πώς προέκυψε η ιδέα αυτού του ιδιαίτερου ταξιδιού στη Νάπολη και κυρίως στην Πομπηία;
Η Πομπηία μου φάνηκε πολύ ελκυστικό σκηνικό για να τοποθετήσω την πλοκή του βιβλίου μου, καθώς είναι ένας τόπος-σύμβολο, ένα θέρετρο που στο ζενίθ της ακμής, της ευημερίας και της δημιουργίας θάφτηκε ξάφνου κάτω απ’ τη λάβα του Βεζούβιου. Ήθελα οι ιστορίες των πρωταγωνιστών να ξετυλίγονται με φόντο τον άλλοτε Παράδεισο των αισθήσεων και του πνεύματος. Γιατί, όπως ξέρουμε, δεν υπάρχει Παράδεισος χωρίς πτώση. Κι ο κάθε ήρωας βιώνει την πτώση, αλλά και τη συνειδητοποίηση της νέας του πραγματικότητας, με τον δικό του τρόπο.
Τι είναι αυτό που σας κέντρισε περισσότερο το ενδιαφέρον σε αυτόν τον τόπο;
Διαβάζοντας για την Πομπηία, μου κέντρισε πολύ το ενδιαφέρον ένας χώρος όπου εκτίθενται σήμερα τα γύψινα εκμαγεία κάποιων από τους κατοίκους της πόλης που καλύφθηκαν από ηφαιστειακή τέφρα καθώς προσπαθούσαν να ξεφύγουν από την καταστροφή. Αυτός ο αρχαιολογικός χώρος ονομάζεται «κήπος των φυγάδων» και μου φάνηκε πολύ ταιριαστός για τίτλο και της νουβέλας μου, καθώς όχι μόνο οι ήρωες του βιβλίου, αλλά και γενικότερα οι άνθρωποι μπορούν να νοηθούν ως «φυγάδες», πλάσματα που εκδιώχθηκαν από τον Κήπο της Εδέμ.
Βρήκα εξαιρετική την ιδέα της παράλληλης αφήγησης από την πλευρά προσώπων και αντικειμένων. Πόσο δύσκολο ήταν να «μιλήσουν» τα αντικείμενα;
Δεν μου ήταν δύσκολο, αντιθέτως μάλιστα! Και σε προηγούμενα βιβλία μου, όπως στις «Χυδαίες ορχιδέες» και στο «Ντόμινο», υπάρχουν αντικείμενα που αφηγούνται. Τα αντικείμενα μετέχουν της ζωής των ανθρώπων, φέρουν το αποτύπωμά τους, γίνονται μάρτυρες της ιστορίας τους, γι’ αυτό και μπορούν να αφηγηθούν τις περιπέτειές τους, και μάλιστα με τη στοχαστικότητα και το χιούμορ που τους επιτρέπει η ταυτόχρονη εγγύτητα αλλά και απόσταση από το ανθρώπινο δράμα.
Συνομιλούν και οι διαφορετικές ηλικίες των πρωταγωνιστών. Σε ποια φωνή θα λέγατε πώς είσαστε πιο κοντά;
Νιώθω κοντά πάντα σε όλους μου τους ήρωες, αλλιώς δεν θα μπορούσα να μπω μέσα τους και να κατανοήσω τις πράξεις και τα συναισθήματά τους. Στη συγκεκριμένη νουβέλα νιώθω πιο κοντά στην πενηντάχρονη Σόνια (για ευνόητους λόγους) αλλά και στη δεκαεπτάχρονη Νεφέλη, που ο προσωπικός της παράδεισος είναι φτιαγμένος από βιβλία.
Τι σας γοητεύει στην πολυφωνική αφήγηση;
Η πολυφωνική αφήγηση προσφέρει στον συγγραφέα τη δυνατότητα να φωτίσει το θέμα του από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Στον Κήπο των φυγάδων έχει και μια επιπλέον λειτουργία: με κάθε αφήγηση προστίθεται μια ψηφίδα σε μια ιστορία, σχηματίζοντας κάθε φορά και μια νέα εικόνα, μια νέα ερμηνεία για όσα συμβαίνουν. Η αλήθεια θα αποκαλυφθεί με την τελευταία αφήγηση, ανατρέποντας κάποιες από τις ιδέες που είχε σχηματίσει ο αναγνώστης στην πορεία. Αυτό, πέρα από την αναγνωστική ευφορία που μπορεί να προσφέρουν στη λογοτεχνία οι ανατροπές, συμφωνεί με τη βασική μου πεποίθηση πως κάθε άνθρωπος έχει πρόσβαση μόνο σε ένα μικρό κομμάτι της ιστορίας, όχι μόνο των άλλων αλλά και της δικής του, δεν μπορεί να δει εκ των πραγμάτων ολόκληρη την εικόνα, κι έτσι χτίζεται σιγά-σιγά η μεγάλη ανθρώπινη παρεξήγηση.
