Το ζήτημα της ενέργειας στην Ελλάδα δεν αποτελεί μια τεχνική ή ουδέτερη οικονομική επιλογή. Είναι ένα βαθιά εθνικό και κοινωνικό ζήτημα, που καθορίζει τους βαθμούς κυριαρχίας της χώρας, την παραγωγική της δυνατότητα και ανασυγκρότηση και τη συνοχή της κοινωνίας. Η παραγωγική ανασυγκρότηση της Ελλάδας για να γίνει χρειάζεται ριζική αλλαγή στο ενεργειακό τοπίο. Μια χώρα εξαρτημένη ενεργειακά δεν μπορεί να χαράξει αυτόνομη, παραγωγική πορεία. Ενεργειακή αυτοδυναμία σημαίνει και πολιτική αυτοδυναμία.
Η ενεργειακή κρίση, λόγω τόσο του πολέμου της Ουκρανίας όσο και της επίθεσης των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν, έδειξε όλα τα αδιέξοδα της εξάρτησης από το φυσικό αέριο, τις διεθνείς αγορές και το Χρηματιστήριο Ενέργειας. Τα αποτελέσματα αυτού του μοντέλου εξάρτησης είναι πλέον εμφανή: Η Ελλάδα έχει φτάσει να είναι πρωταθλήτρια στην ενεργειακή φτώχεια, με εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά να αδυνατούν να καλύψουν βασικές ενεργειακές ανάγκες. Η ενέργεια, από κοινωνικό αγαθό μετατράπηκε σε βάρος που συνθλίβει οικογένειες αλλά και μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Σε αυτό το τοπίο, εμφανίζονται προτάσεις για ανάπτυξη πυρηνικών εργοστασίων ως δήθεν λύση στην ενεργειακή εξάρτηση. Όμως μια τέτοια επιλογή μόνο προβλήματα μπορεί να δημιουργήσει για τη χώρα: υψηλό κόστος, εξάρτηση από ξένες τεχνολογίες, κίνδυνοι ασφαλείας, αδυναμία διαχείρισης πυρηνικών αποβλήτων. Επιπλέον, η πραγματική στόχευση τέτοιων έργων δεν είναι η ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας, αλλά η εξυπηρέτηση επενδυτικών σχεδίων τρίτων χωρών ή μεγάλων πολυεθνικών, όπως ενεργοβόρα data centers και μεγάλης κλίμακας υποδομές που θα χρησιμοποιήσουν την Ελλάδα ως ενεργειακό χωροχρονικό «φιλοξενούμενο». Αυτό δεν είναι ενεργειακή αυτονομία· είναι νέου τύπου εξάρτηση.
Απέναντι σε αυτό το περιβάλλον, θα πρέπει να αντιταχτούν πολιτικές που θα οδηγούν στην ενεργειακή αυτάρκεια και αυτονομία της χώρας, ειδικά αν κάποιος συνυπολογίσει την ενέργεια που μπορεί να έχει από πράσινες πηγές (ήλιο, αέρα, γεωθερμία κ.ά.) κόντρα, βέβαια, στο σχέδιο των βιομηχανικών ΑΠΕ που έχουν καταντήσει την Ελλάδα μπαταρία της Ευρώπης. Τέτοιες πολιτικές θα μπορούσαν να είναι:
– Κατάργηση του Χρηματιστήριου Ενέργειας. Πρόκειται για ένα σύστημα τιμολόγησης που δεν αντανακλά το πραγματικό κόστος παραγωγής, αλλά τους ρυθμούς κερδοσκοπίας, και δεν μπορεί να εξασφαλίσει ούτε παραγωγική σταθερότητα ούτε κοινωνική δικαιοσύνη. Η κατάργηση του Χρηματιστήριου Ενέργειας θα βοηθήσει τη χώρα να ανακτήσει τον έλεγχο των τιμών, να μειώσει την ευάλωτη θέση της και να χαράξει ενεργειακή πολιτική με εθνικά και κοινωνικά κριτήρια.
– Η ΔΕΗ πρέπει να επανέλθει σε πλήρη δημόσιο έλεγχο. Η ιδιωτικοποίησή της αποδυνάμωσε τον στρατηγικό της ρόλο και μετέτρεψε τον ενεργειακό τομέα σε πεδίο κερδοσκοπίας. Μια δημόσια, δημοκρατικά ελεγχόμενη ΔΕΗ μπορεί να αποτελέσει πυλώνα επενδύσεων, τεχνολογικής αναβάθμισης και κοινωνικά δίκαιης τιμολογιακής πολιτικής, θεμέλιο μιας ενεργειακής πολιτικής που υπηρετεί την κοινωνία. Επίσης θα αποτελέσει σημαντικό πυλώνα της παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας με έργα υποδομής που είναι απαραίτητα για τις επιχειρήσεις οποιασδήποτε κλίμακας.
– Να χρησιμοποιηθεί ο λιγνίτης. Η Ελλάδα διαθέτει πλούσια αποθέματα και σύγχρονες μονάδες παραγωγής που μπορούν να λειτουργήσουν με υψηλή αποδοτικότητα και μειωμένες εκπομπές. Η αξιοποίησή του μπορεί να εξασφαλίσει σταθερότητα και ενεργειακή επάρκεια.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: είτε θα παραμείνει εγκλωβισμένη στις εξαρτήσεις, στις πολυεθνικών και στα συμφέροντα άλλων χωρών, είτε θα επιλέξει τον δρόμο της ενεργειακής αυτοδυναμίας, της κοινωνικής προστασίας και της παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Ν.Τ.
