Με πάνω από 1.200 ομιλητές, και περισσότερα από 200 πάνελ, ομιλίες, συνεντεύξεις, το φετινό Φόρουμ των Δελφών φιλοδοξεί να καταστεί βασικός συστημικός χώρος διαβούλευσης, προσελκύοντας πολιτικούς, επιχειρηματίες, εκπροσώπους θεσμών, ακαδημαϊκούς από την Ελλάδα και τον κόσμο. Κατά συνέπεια, όσα συζητήθηκαν τις μέρες αυτές, τα θέματα που μοιάζει να απασχολούν την ελίτ της χώρας και όχι μόνο, οι αντιπαραθέσεις και οι διαφορετικές οπτικές, είναι χρήσιμο να αποκρυπτογραφηθούν για να κατανοήσουμε σε βάθος τον τρόπο που αυτές θα κινηθούν το επόμενο διάστημα, σε μια ταραγμένη περίοδο γεμάτη προκλήσεις.
«Το Σοκ του Νέου»
Με κεντρικό τίτλο «Το Σοκ του Νέου», το Φόρουμ των Δελφών εστιάζει στο πώς Ελλάδα, Ευρώπη και κόσμος θα προσαρμοστούν στη «νέα εποχή» αβεβαιότητας και τεχνολογικής αλλαγής. Μεταξύ άλλων ξεχωρίζουν θεματικές για την ενεργειακή κρίση και τη μετάβαση, τις νέες τεχνολογικές προκλήσεις, την παγκόσμια αρχιτεκτονική ασφάλειας, την άμυνα και την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στο νέο γεωπολιτικό τοπίο.
Ξεχωρίζουμε τέσερα ενδιαφέροντα στιγμιότυπα ενδεικτικά του κλίματος:
‒ Ενεργειακή διαφοροποίηση: Κεντρική ήταν η συζήτηση για τις ενεργειακές επιλογές της Ελλάδας και της Ευρώπης. Η κρίση στο Ιραν, η «απεξάρτηση» από τη Ρωσία, η διείσδυση ΗΠΑ ως εγγυητής ενεργειακής ασφάλειας, τα μεγάλα υπό δημιουργία έργα ενεργειακής διασύνδεσης, επανήλθαν αρκετές φορές στα τραπέζια του διαλόγου. Χαρακτηριστική η φράση του Έλληνα υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Στ. Παπασταύρου: «Νομίζω ότι για χρόνια η απανθρακοποίηση ήταν σαν ένα “ιερό μάντρα”, (…) Νομίζω ότι τώρα όλοι συνειδητοποιούμε ότι η απανθρακοποίηση δεν είναι αυτοσκοπός». Νέα εποχή, νέα πραγματικότητα, με τη στροφή στην ενεργοβόρα επαναβιομηχανηση της Ε.Ε., με τις ΗΠΑ να ζητούν ενεργειακή διαφοροποίηση και τα μονοπώλια ενέργειας να διαγκωνίζονται για την επιβολή των δικών τους λύσεων (ΑΠΕ, εξορύξεις, εισαγωγές LNG από ΗΠΑ, πυρηνικά, ενεργοβόρα data center).
‒ Υβριδικές απειλές και η συνεργασία Ε.Ε.-Ισραήλ: «Είμαστε σε επιφυλακή γιατί υβριδικές απειλές, όπως τρομοκρατικές δράσεις εναντίον ισραηλινών ή αμερικανικών στόχων σε ελληνικό έδαφος». Τα παραπάνω είναι λόγια του Θ. Ντόκου, συμβούλου Εθνικής Ασφάλειας του Κ. Μητσοτάκη, και θα πρέπει να μας ανησυχεί η σπουδή να έρθει ο «πόλεμος» στο εσωτερικό της χώρας. Ας μην ξεχνάμε πως αυτές τις μέρες στην Κύπρο στην Σύνοδο Ευρωπαίων Ηγετών στην Αγία Νάπα, συζητούνταν οι όροι για ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 το οποίο προβλέπει την συνδρομή των ευρωπαίων εταίρων σε περίπτωση που κράτος μέλος της Ε.Ε. δεχτεί επίθεση στο έδαφός του. Ο πόλεμος γίνεται μοχλός μεγαλύτερης αυταρχικοποίησης, μεγαλύτερης πρόσδεσης στις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
‒ Ποιος θα φυλάξει το Ορμούζ: Την ετοιμότητα της Ελλάδας στην προστασία των Στενών του Ορμούζ επανέλαβε ο Ν. Δένδιας: «Είναι σαφές ότι μας νοιάζει η ασφάλεια των πληρωμάτων μας. Μας νοιάζει η ασφάλεια των πλοίων μας. Και δεν είμαστε εμπόλεμοι. Υπό αυτή την έννοια η Ελλάδα θα μπορούσε να συζητήσει μια τέτοια συμμετοχή». Φαινεται πως εν μέσω αδιεξόδου τόσο των πολεμικών επιχειρήσεων ΗΠΑ-Ισραήλ, όσο και των διαπραγματεύσεων στην Ισλαμαμπάντ, διάφορα κέντρα συζητούν την επόμενη μέρα για τα Στενά του Ορμούζ, με τον κίνδυνο μιας παρατεταμένης κρίσης να απειλή να διαταράξει την οικονομία με αδύναμο κρίκο την Ε.Ε.
Τα παραπάνω δεν συζητούνται σε κενό χρόνο. Η οικονομικές προκλήσεις πιέζουν, το ίδιο και οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί (ο φόβος για την άνοδο της Κίνας, αν και δεν ομολογείται συχνά, ενυπάρχει σε κάθε συζήτηση), αλλά και η αστάθεια των πολιτικών συστημάτων στο εσωτερικό της κάθε χώρας, επιβεβαιώνει τη χρήση του όρου «σοκ» στον τίτλο του Φόρουμ.
Και το «σοκ» της Κοβέσι
Ωστόσο, πίσω από τις μεγαλόστομες αναφορές για το μέλλον, την καινοτομία και τη γεωπολιτική αναβάθμιση της χώρας, στο Φόρουμ πλανιόταν και ένα διαφορετικό «σοκ»: Αυτό της πραγματικότητας των σκανδάλων και της θεσμικής αμφισβήτησης. Η παρουσία και οι παρεμβάσεις της Λάουρα Κοβέσι, επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, επισκίασαν τις άλλες θεματολογίες του Φόρουμ, υπενθυμίζοντας ότι η συζήτηση για ανάπτυξη και μεταρρυθμίσεις δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την προστασία του δημόσιου χρήματος.
Οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για κακοδιαχείριση ευρωπαϊκών κονδυλίων, απάτες και υποθέσεις διαφθοράς έχουν προκαλέσει αμηχανία στο πολιτικό σύστημα, το ίδιο και η εμφατικές της δηλώσεις κάθε φορά που αναφέρεται στο κράτος δικαίου στην χώρα μας. Είναι εμφανές το άρπαγμα και οι ανταγωνισμοί μερίδας της Ε.Ε. με τη κυβέρνηση Μητσοτάκη. Την ίδια στιγμή η παρουσία της τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια και τη δυσπιστία της κοινωνίας με τα σκάνδαλα να μην λειτουργούν μόνο ως πεδίο ηθικής και θεσμικής κρίσης αλλά να γίνονται εργαλείο αναδιατάξεων στο εγχώριο πολιτικό σκηνικό.
Γεωπολιτικές επιλογές και μπίζνες
Τις ίδιες μέρες με το Φόρουμ των Δελφών, στην Αθήνα, λάμβανε χώρα και μια ακόμη συνάντηση. Το Ελληνογαλλικό Φόρουμ, που διοργανώνεται από τον ΣΕΒ και το Ελληνογαλλικό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο, με αφορμή την επίσκεψη του προέδρου Μακρόν στην Ελλάδα στις 24 και 25 Απριλίου. Το Φόρουμ έχει τίτλο «Μαζί για μια ισχυρότερη και πιο ανταγωνιστική Ευρώπη» και φέρνει στο ίδιο τραπέζι κορυφαίους Έλληνες και Γάλλους επιχειρηματίες, καθώς και θεσμικούς εκπροσώπους των δύο χωρών. Στην ατζέντα της συνάντησης βρίσκεται η ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας Ελλάδας-Γαλλίας, η ασφάλεια της Ε.Ε., η Ενέργεια (με ανοιχτή τη γαλλική πρόταση για τα πυρηνικά ως εναλλακτική στην ενεργειακή κρίση), η οικονομική και εμπορική συνεργασία.
Για τη Γαλλία, η παρουσία στη χώρα μας λειτουργεί ως προβολή ισχύος στα πλαίσια των ανταγωνισμών για την ηγεμονία εντός Ε.Ε., αλλά και συνολικότερα στην αναζήτηση ρόλου για την Ε.Ε. στην εποχή Τραμπ. Οι Γάλλοι αναζητούν ρόλο στη Ν.Α. Μεσόγειο, και διεκδικούν ιστορικά δικαιώματα στη Μ. Ανατολή, ως εκ τουτου, η παρουσία τους σε Ελλάδα και Κύπρο, λειτουργεί ως γέφυρα. Τέλος αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, η γαλλική αμυντική βιομηχανία αναζητά νέους πελάτες (σε μια εποχή ενίσχυσης του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος στην Ε.Ε.), και η Ελλάδα είναι ως γνωστόν καλός πελάτης.
Για την Ελλάδα, η στρατηγική συμμαχία με τη Γαλλία παρουσιάστηκε ως μοχλός αναβάθμισης της χώρας και ασπίδα απέναντι στους κινδύνους του τουρκικού επεκτατισμού. Σήμερα σε συνθήκες κλιμάκωσης της πολεμικής έντασης, με την Ελλάδα να έχει καταστεί κόμβος στον πόλεμο που διεξάγουν ΗΠΑ και Ισραήλ, η παρουσία της Γαλλίας λειτουργεί ως «ευρωπαϊκό αντίβαρο» στην πλήρη πρόσδεση στους τραμπικούς τυχοδιωκτισμούς. Η Ελλάδα διαχρονικά μοίραζε τις αμυντικές της δαπανες μεταξύ ΗΠΑ και Γαλλίας (και ο μεταξύ τους ανταγωνισμός πυροδοτούσε συχνά πολιτικές εντάσεις στο εσωτερικό).
Σήμερα περισσότερο από ποτε, θα είχε νόημα μια αναζήτηση όρων συνεργασίας στο έδαφος κοινών συμφερόντων, που θα ενίσχυε την αποτρεπτική ισχύ και τους βαθμούς ελευθερίας της χώρας. Το παραπάνω θα είχε νόημα, αν εσωτερικά, από την Ελλάδα αναζητούνταν μια τέτοια προοπτική. Όσο αυτή απουσιάζει έχουμε μια ισορροπία «εξαρτήσεων», λέγοντας σε όλους «ναι», που κινδυνεύει να καταστεί επιζήμια σε περιόδους έντασης.
Τι μένει; Μένουν οι μπίζνες. Τον Γάλλο πρόεδρο συνοδεύουν στην Αθήνα σημαντικοί Γάλλοι επιχειρηματίες, έτοιμοι να κλείσουν νέες συμφωνίες. Άλλωστε η Ελλάδα είναι καλός πελάτης της Γαλλίας, με επίκεντρο τις συμφωνίες για τα αμυντικά προγράμματα της Πολεμικής Αεροπορίας, με δημοσιεύματα να κάνουν λόγω για πιέσεις νέας προμήθιας Raffale και με ταυτόχρονη αποστολή των Mirage που διαθέτει η χώρα μας στην Ουκρανία, και το Πολεμικό Ναυτικό (με την πολυδιαφημισμένη αγορά των Belhara από την Naval Group και τις συζητήσεις για αγορά υποβρυχίων από την ίδια εταιρεία).
Προεκλογικό άρωμα
Στο Φόρουμ των Δελφών βρέθηκαν όλοι. Πρωθυπουργός, δεκάδες υπουργοί, Ανδρουλάκης, Τσίπρας, βουλευτές της συμπολίτευσης και της αντιπολίτευσης. Η πολιτική αντιπαράθεση είχε ξεκάθαρα προεκλογικό άρωμα, άλλωστε εδώ και καιρό έχουμε εισέλθει σε μια παρατεταμένη προεκλογική περίοδο. Βρισκόμαστε σε μια ανοιχτή μετάβαση και είναι αβέβαιος ο ρόλος που θα έχουν οι διάφοροι σημερινοί πρωταγωνιστές.
Υπό αυτό το πρίσμα έχει ενδιαφέρον η παρουσία όλων των πρωτοκλασάτων υπουργών, και το πλασάρισμά τους στο πλευρό ξένων παραγόντων (κυρίως από τις ΗΠΑ), ως εκφραστές των διεθνών ενεργειακών, αμυντικών, οικονομικών κ.ά. πολιτικών στην Ελλάδα. Σε μια περίοδο που οι γεωπολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται, το Φόρουμ λειτούργησε και ως χώρος προβολής διαδόχων, εφεδρειών και πιθανών επόμενων ρόλων στο εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης.
Είχε ακόμη ενδιαφέρον το «σπρώξιμο» στον Τσίπρα, και η προσπάθεια να παρουσιαστεί ως σοβαρή και ώριμη εναλλακτική λύση για την επόμενη ημέρα. Παρά τις διεθνείς επαφές και τη θετική προβολή που απολαμβάνει σε συγκεκριμένους κύκλους, το εγχείρημά του δεν φαίνεται μέχρι στιγμής να αποκτά ισχυρή κοινωνική δυναμική.
Σε κάθε περίπτωση εσωτερικό ενδιαφέρον είχε και η παρουσία της Κοβέσι, η έμμεση ή άμεση αντιπαράθεσή της με κυβερνητικά στελέχη (πιθανά ελεγχόμενα σε τρέχουσες ή επόμενες δικογραφίες), αλλά και ο συντονισμός της με αντιπολιτευτικές φωνές (βλ. παρεμβάσεις Ανδρουλάκη και Τσίπρα) τροφοδοτεί σενάρια διαδοχής, ενισχύει ανταγωνισμούς στο εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης, αναζωογονεί κέντρα ισχύος που επιδιώκουν νέο ρόλο και πιέζει την αντιπολίτευση να επανατοποθετηθεί.
