Επιμέλεια: Γιάννης Σχίζας
Δίπλα στις όχθες ενός ποταμού στη σημερινή Ταϊλάνδη πριν από 110 εκατομμύρια χρόνια, ένας γίγαντας μήκους 27 μέτρων βοσκούσε τις κορυφές των δέντρων, τόσο ογκώδης ώστε δεν χρειαζόταν να ανησυχεί για θηρευτές. Ήταν ο Nagatitan chaiyaphumensis, ο μεγαλύτερος γνωστός δεινόσαυρος της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Πρόκειται για μέλος των σαυρόποδων, μιας ομάδας δεινοσαύρων με μακριούς λαιμούς και ουρές, μικρό κεφάλι και χοντρά πόδια σαν κολώνες.
Απολιθώματα του Nagatitan εντοπίστηκαν αρχικά από έναν χωρικό στην επαρχία Τσαγιαπούμ της Ταϊλάνδης. Χρειάστηκαν χρόνια ανασκαφής μέχρι να έρθουν στο φως η σπονδυλική στήλη, η λεκάνη, ένα πλευρό και οστά των ποδιών, ανάμεσά τους ένα βραχιόνιο οστό με μήκος 1,78 μέτρα.
Βάσει του μεγέθους των ποδιών, οι ερευνητές εκτιμούν ότι το ζώο είχε βάρος 25 με 28 τόνους.
O Nagatitan πιθανότατα τρεφόταν με κωνοφόρα δέντρα και φτέρες τα οποία κατάπινε αμάσητα, δήλωσε στο Reuters ο Θιτιγούτ Σεταπανιτσάκουλ του University College του Λονδίνου, πρώτος συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύεται στο Scientific Reports του ομίλου Nature.
Εκείνη την εποχή, το κλίμα της περιοχής ήταν πιθανότατα υποτροπικό με δάση και θαμνότοπους που έμοιαζαν με σαβάνα. Στα ποτάμια καραδοκούσαν κροκόδειλοι και καρχαρίες του γλυκού νερού, ενώ στον ουρανό πετούσαν πτερόσαυροι.
Οι θηρευτές της περιοχής δεν αποκλείεται να κυνηγούσαν νεαρά ή άρρωστα σαυρόποδα, πιθανότατα όμως απέφευγαν τα υγιή ενήλικα που μπορούσαν να τους λιώσουν με τα πόδια τους, είπαν οι ερευνητές.
«Τα σαυρόποδα είναι γνωστό ότι αναπτύσσονταν πολύ γρήγορα μετά την εκκόλαψη, κάτι που πιθανότατα σχετίζεται με τους κινδύνους της θήρευσης. Όσο πιο γρήγορα μπορούσαν να μεγαλώσουν, τόσο πιο ασφαλή ήταν», δήλωσε ο Πολ Άπτσερτς του University College, μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Η ομάδα των σαυρόποδων περιλάμβανε τα μεγαλύτερα χερσαία ζώα που έζησαν ποτέ στον πλανήτη. Αν και γιγάντιος, ο Nagatitan ήταν πιο μικρόσωμος από ορισμένα σαυρόποδα της Νότιας Αμερικής, όπως ο «αργεντινόσαυρος» και ο «παταγοτιτάνας» που έφταναν σε μήκος τα 30 μέτρα.
Το όνομα του είδους αναφέρεται στο Νάγκα, ένα πλάσμα σαν φίδι σε κάποιες θρησκευτικές παραδόσεις της Ασίας, το οποίο απεικονίζεται σε διάφορους ναούς της Ταϊλάνδης.
Συνολικά 14 είδη δεινοσαύρων έχουν ανακαλυφθεί στη χώρα.
Ο Nagatitan έζησε σε μια εποχή κατά την οποία τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα της Γης αυξάνονταν και ανέβαζαν τις θερμοκρασίες.
«Αυτή η πιθανή σχέση μεταξύ μεγάλου σωματικού μεγέθους και υψηλών θερμοκρασιών δεν είναι πλήρως κατανοητή, είναι όμως πιθανό ότι οι υψηλές θερμοκρασίες επηρέασαν τη βλάστηση που ήταν σημαντική για τους σαυρόποδες», δήλωσε ο Άπτσερτς.
ΠΟΥ: Η κλιματική αλλαγή «έκτακτη ανάγκη δημόσιας υγείας»
Ανεξάρτητη επιτροπή κάλεσε σήμερα τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) να ενισχύσουν επειγόντως τη δράση τους για την αντιμετώπιση των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής στην υγεία.
«Η κλιματική αλλαγή δεν είναι μια μελλοντική απειλή που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε», προειδοποιεί η Πανευρωπαϊκή Επιτροπή για το Κλίμα και την Υγεία, η οποία συγκεντρώνει 13 επιστήμονες και πρώην υπουργούς και έχει πρόεδρο την πρώην πρωθυπουργό της Ισλανδίας Κατρίν Γιακομπσντότιρ.
«Πρόκειται για μια άμεση και αυξανόμενη κρίση που επηρεάζει ταυτοχρόνως την υγεία, τη διατροφή, το νερό, την ενέργεια και την εθνική ασφάλεια, και η σημερινή απάντηση δεν στέκεται στο ύψος των περιστάσεων», τονίζει.
Σύμφωνα με την επιτροπή αυτή, «η ρύπανση του αέρα που συνδέεται με τα ορυκτά καύσιμα προκαλεί κάθε χρόνο πάνω από 600.000 θανάτους στην περιοχή Ευρώπης του ΠΟΥ, ενώ περίπου 63.000 άνθρωποι πέθαναν από αίτια που συνδέονται με τη ζέστη στην Ευρώπη το 2024».
Ενόψει της 79ης Παγκόσμιας Συνέλευσης για την Υγεία, η επιτροπή αυτή καλεί κυρίως τον ΠΟΥ να κηρύξει επισήμως την κλιματική αλλαγή «έκτακτη ανάγκη δημόσιας υγείας διεθνούς ενδιαφέροντος».
Στην αντίθετη περίπτωση, ο οργανισμός θα πρέπει να αναγνωρίσει ότι το σημερινό πλαίσιο του Διεθνούς Κανονισμού Υγείας «δεν είναι πλέον κατάλληλο».
Επίσης καλεί τους αρχηγούς ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να εντάξουν την κλιματική αλλαγή στην ημερήσια διάταξη των εθνικών συμβουλίων ασφαλείας και να εγκαταλείψουν το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) ως βασικό δείκτη προόδου, προς όφελος δεικτών που θα ενσωματώνουν την υγεία, την ισότητα και την «περιβαλλοντική βιωσιμότητα».
Πηγή: ΑΠΕ – ΜΠΕ
Από πού κατάγεται το βαμβάκι;
Γνωστό για την αντοχή του και την άνεση που προσφέρει, το βαμβάκι χρησιμοποιείται σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φυτική ίνα και είναι η πιο επικερδής καλλιέργεια φυτού που δεν θεωρείται τρόφιμο.
Τέσσερα είδη βαμβακιού καλλιεργούνται σήμερα σε όλο τον κόσμο, όμως ένα από αυτά, το Gossypium hirsutum, κυριαρχεί με μερίδιο 90% στην παγκόσμια παραγωγή.
Νέα γενετική μελέτη ιχνηλατεί την εξημέρωση αυτού του πολύτιμου είδους και διαπιστώνει ότι εξημερώθηκε πριν από 4 με 7 χιλιάδες χρόνια στο βορειοδυτικό τμήμα της χερσονήσου Γιουκατάν στο Μεξικό.
Οι ερευνητές κατέληξαν σε αυτό το συμπέρασμα συγκρίνοντας το γονιδίωμα της εξημερωμένης ποικιλίας με άγρια φυτά από το Γιουκατάν, τη Φλόριντα και τα νησιά του Πουέρτο Ρίκο και της Γουαδελούπης στην Καραϊβική.
«Τα άγρια φυτά βαμβακιού είναι ξυλώδεις, πολυδιακλαδισμένοι θάμνοι ή μικρά δέντρα. Είναι μακρόβια, με σχετικά αραιή ανθοφορία και μικρότερα άνθη, καρπούς και σπόρους σε σύγκριση με τις καλλιεργούμενες ποικιλίες» δήλωσε στο Reuters ο Τζόναθαν Ουέντελ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Άιοβα, συγγραφέας της μελέτης που δημοσιεύεται στο PNAS.
Τo βαμβάκι Gossypium hirsutum μεταφέρθηκε σε όλο τον κόσμο μετά την άφιξη των ισπανών κατακτητών στην Αμερική τον 16ο αιώνα. Σήμερα, η Κίνα, η Ινδία, οι ΗΠΑ και η Βραζιλία είναι οι μεγαλύτεροι παραγωγοί.
Όπως ήταν αναμενόμενο, οι σημερινές καλλιεργούμενες ποικιλίες βαμβακιού διαπιστώθηκε ότι φέρουν πολύ μικρότερη γενετική ποικιλομορφία σε σχέση με τη γενετική δεξαμενή των άγριων προγόνων τους, κάτι που συμβαίνει συχνά σε εξημερωμένα είδη φυτών αλλά και ζώων.
Η μείωση της ποικιλότητας, προειδοποιούν οι ερευνητές, περιορίζει την ικανότητα του είδους να προσαρμόζεται σε μεταβολές του περιβάλλοντος, όπως η άνοδος της θερμοκρασίας λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Από προηγούμενες μελέτες είναι γνωστό ότι ένα δεύτερο είδος βαμβακιού, το Gossypium barbadense που αντιστοιχεί σήμερα στο 5% της παγκόσμιας παραγωγής, κατάγεται από το Περού ή το Εκουαδόρ.
Στα τέλη του 18ου αιώνα, εμφανίστηκαν στις ΗΠΑ τα πρώτα εκκοκκιστήρια βαμβακιού, μηχανές που αυτοματοποίησαν τον διαχωρισμό των σπόρων από τις ίνες του βαμβακιού. Όπως σχολίασε η Γκρόβερ, «το βαμβάκι έχει μια περίπλοκη ιστορία, κυρίως λόγω της σύνδεσής του με τη δουλεία, την εκμετάλλευση των αυτόχθονων πληθυσμών και την επέκταση των αυτοκρατοριών».
Για να γλιτώσουν από τους τουρίστες, οι φώκιες κρύβονται σε φυσαλίδες αέρα
Ένας παράδεισος με τιρκουάζ νερά και υποβρύχια λιβάδια, η ακατοίκητη νησίδα της Φορμίκουλα είναι ένα από τα σημαντικότερα καταφύγια για τις φώκιες Monachus monachus στο Ιόνιο και όλη τη Μεσόγειο. Μέχρι που ανακαλύφθηκε κι αυτή από τους τουρίστες, οι οποίοι καταφθάνουν κατά δεκάδες με ημερόπλοια και γιοτ για να παρατηρήσουν το απειλούμενο θηλαστικό.
Οι φώκιες και τα μικρά τους δεν βρίσκουν πια την ησυχία τους ούτε στις σπηλιές, όπου τις ακολουθούν οι επισκέπτες. Φαίνεται όμως ότι βρήκαν τη λύση σε έναν απρόσιτο, υποβρύχιο θάλαμο μιας σπηλιάς στον οποίο παγιδεύεται αέρας. Προσβάσιμη μόνο μέσω ενός υποβρύχιου περάσματος, αυτός ο θόλος είναι το καταφύγιο όπου οι φώκιες ξεκουράζονται και κοιμούνται, αναφέρουν Ιταλοί ερευνητές στην επιθεώρηση Oryx των πανεπιστημιακών εκδόσεων Κέμπριτζ.
Αρκετές δεκάδες φώκιες Monachus monachus επισκέπτονται τη Φορμίκουλα, νοτιοανατολικά της Λευκάδας, την οποία παρακολουθεί το Κέντρο Tethys και το ιταλικό Ίδρυμα Octopus. Στο πλαίσιο κοινού προγράμματος το 2019, δύτες του ιδρύματος ανακάλυψαν τον υποβρύχιο θύλακα αέρα και τοποθέτησαν κάμερα που λειτουργεί με ηλιακή ενέργεια.
Φώκιες καταγράφηκαν στον θάλαμο τις 119 από τις 141 ημέρες που διήρκεσαν οι παρατηρήσεις, συγκριτικά με 30 ημέρες στον κύριο, προσβάσιμο χώρο της σπηλιάς.
Έπειτα από πιέσεις του Tethys και πολλών ακόμα περιβαλλοντικών οργανώσεων, η ελληνική κυβέρνηση οριοθέτησε στα τέλη του 2024 ζώνη περιορισμένης πρόσβασης 200 μέτρων γύρω από τη Φορμίκουλα.
Η νησίδα θα περιλαμβάνεται στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Ιουνίου, το οποίο προανήγγειλε το 2025 η κυβέρνηση μαζί με ένα αντίστοιχο πάρκο στις Νότιες Κυκλάδες.
