Σύνταξη Κειμένου: Βάσσος Σπυρίδων, Διπλ. Ηλεκτρολόγος Μηχ/κός, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ Α.Ε. και Γεν. Δ/ντής Μεταφοράς της ΔΕΗ ‒ Μπλάνας Γιάννης, Διπλ. Ηλεκτρολόγος Μηχ/κός, πρώην Δ/νων Σύμβουλος ΑΔΜΗΕ ‒ Ορφανόγιαννης Χρυσόστομος, Διπλ. Μηχ/γος-Ηλεκ/γος Μηχ/κός, πρώην Δ/ντης ΔΕΗ, Πρόεδρος Εποπτικού Συμβουλίου ΑΔΜΗΕ ‒ Σταματάκης Κωνσταντίνος, PhD, Διπλ. Χημ. Μηχ/κός- Μηχ/γος Μηχ/κός, MBA, πρώην Δ/ντης ΔΕΗ ‒ Χιώτης Ευστάθιος, Δρ. Μεταλλειολόγος Μηχ/κος, πρώην Διευθυντής ΙΓΜΕ και ΔΕΠ ‒ Ψυρρή Αλεξάνδρα, Οικονομολόγος MSc, πρώην ΒΔ/ντρια ΔΕΗ και CEO PPC Bulgaria AD
Υφιστάμενη κατάσταση – διαπιστώσεις
Η δημιουργία ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρισμού με ιδιωτικοποίηση του τομέα, είναι πολιτική της Ε.Ε. από την 10ετία του ’90, επιβάλλοντας συγχρόνως κλιματικούς στόχους μείωσης των αερίων εκπομπών του θερμοκηπίου. Η ηλεκτρική ενέργεια από κοινωνικό αγαθό έγινε χρηματιστηριακό προϊόν και η τιμή του στη χονδρεμπορική αγορά του χρηματιστηρίου, καθορίζεται από οικονομικές προσφορές της παραγωγής και της ζήτησης.
1. Από το 2020, σε εφαρμογή κυβερνητικών επιλογών, η ΡΑΑΕΥ συνέδεσε τις τιμές χονδρικής αγοράς ενέργειας με αυτές τις λιανικής, οπότε οι εταιρίες Προμήθειας Η/Ε είχαν τη δυνατότητα να περάσουν όλο το κόστος παραγωγής προσαυξημένο με υπέρμετρο επιχειρηματικό κέρδος στους πελάτες τους, με αποτέλεσμα την εκτίναξη των τιμών στην κατανάλωση και την συσσώρευση υπέρογκων κερδών για τους Παραγωγούς και τις εταιρείες Προμήθειας / Εμπορίας που ξεπερνούν το εύλογο επιχειρηματικό κέρδος. Δεδομένου ότι, η ελληνική αγορά είναι ολιγοπωλιακή κι όχι ανταγωνιστική όπως στα περισσότερα κράτη της Β.Δ. Ευρώπης, είχε σαν αποτέλεσμα η τιμή του ρεύματος να αυξηθεί για όλες τις Χρήσεις (Οικιακή, Βιομηχανική, Εμπορική, κ.λπ.) και οι Παραγωγοί και Προμηθευτές να εμφανίζουν υπερβολικά κέρδη, γεγονός που η ίδια η κυβέρνηση χαρακτήρισε υπερκέρδη αλλά δεν τόλμησε να τα περιορίσει.
2. Στην Ελλάδα, υπάρχει τεράστια διείσδυση ΑΠΕ οι οποίες μαζί με τις θερμικές μονάδες προσφέρουν υπερεπάρκεια ηλεκτροπαραγωγής που πρακτικά επιβάλλει τον ανταγωνισμό στις προσφορές, στις ώρες λειτουργίας ειδικά των Φ/Β. Όμως οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας είναι αναντίστοιχα υψηλές σε σχέση με τα αντίστοιχα κόστη καυσίμου γεγονός που αναδεικνύει την απουσία ανταγωνισμού. Δεν μπορεί να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στη τιμή του ρεύματος μεταξύ των μελών της Ε.Ε. όταν υπάρχει σύζευξη των αγορών των γειτονικών χωρών και οι ηλεκτροπαραγωγοί εμφανίζουν υπερκέρδη (οι διαφορές αυτές δεν μπορεί να αποδοθούν στην περιορισμένη μεταφορική ικανότητα των διεθνών διασυνδέσεων στη Νότιο Ανατολική με την κεντρική Ευρώπη και θα έπρεπε να είχαν ληφθεί υπόψη στους αλγορίθμους σύζευξης). Επιπρόσθετα των προαναφερόμενων, η κατάσταση, επιδεινώθηκε με τη βίαιη απολιγνιτοποίηση με ευθύνη της κυβέρνησης και των αρμοδίων αρχών με αποτέλεσμα να έχουμε ανεξέλεγκτη έκρηξη τιμών. Η απόφαση απολιγνιτοποίησης με πρόσχημα, την ευαισθησία για την ταχύτερη ικανοποίηση των περιβαλλοντικών στόχων, χωρίς να αναλυθούν οι συνέπειες της στην ασφάλεια τροφοδοσίας, είχε κύριο στόχο την πριμοδότηση των παραγωγών με Φ.Α. Δυστυχώς, με ευθύνη των κυβερνήσεων η χώρα μας αποφάσισε την στροφή στην πράσινη ενέργεια και δεν υπέβαλε όπως όφειλε με βάση το εθνικό συμφέρον αιτιολογημένο αίτημα για έγκριση από τα κοινοτικά όργανα, της παράτασης λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων, όπως έκαναν και έλαβαν άλλες χώρες για να υπάρξει επαρκές μεταβατικό στάδιο.
Η αιτιολόγηση της επιλογής για «ταχύτερη συμμόρφωση», αχρείαστα και νωρίτερα από το επιτρεπόμενο χρονοδιάγραμμα, βάσει των υποχρεώσεων μας, σχετικά με τις εκπομπές CO2 και το «FIT FOR 55» της Ε.Ε., θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας.
3. Η υπερβολική ακρίβεια στην ηλεκτρική ενέργεια δεδομένης, της ανεξέλεγκτης από τις αρμόδιες αρχές δραστηριότητας, ωθεί στην έκρηξη των τιμών σε όλα τα καταναλωτικά αγαθά και υπηρεσίες. Τα μέτρα που λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της βασίζονται κυρίως σε έμμεσους φόρους που πολλαπλασιάζονται από την ακρίβεια γεμίζοντας το κρατικό ταμείο και ταλανίζουν τους καταναλωτές και όχι από τη φορολόγηση των υπερκερδών του ολιγοπωλίου της ενέργειας και την πάταξη της αισχροκέρδειας.
4. Σε αντίθεση με τις άλλες χώρες της Ε.Ε. στο Ελληνικό Χρηματιστήριο ενέργειας, εισάγεται το σύνολο (100%) της ηλεκτροπαραγωγής (όπως αποτυπώνεται στο διάγραμμα) και η χονδρική τιμή για όλους προσδιορίζεται από την τελευταία και πιο ακριβή μονάδα που συμμετέχει στην αγορά. Ο χρηματιστηριακός αυτός κανόνας ισχύει σε όλη την Ευρώπη, αλλά στις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές αγορές το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης εξυπηρετείται από μακροχρόνιες (ετήσιες και υπερ.-ετήσιες) διμερείς συμφωνίες μεταξύ παραγωγών-προμηθευτών και μεγάλων καταναλωτών και μόνο ένα μικρό ποσοστό περνά από την Αγορά Επόμενης Ημέρας (DAM) του χρηματιστηρίου. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα οι τιμές Η/Ε για τους καταναλωτές στις χώρες αυτές να είναι μακροχρόνια πιο σταθερές, αντικατοπτρίζοντας το μέσο κόστος παραγωγής συν ένα εύλογο κέρδος του παραγωγού-προμηθευτή και δεν επηρεάζονται τόσο από απότομες βραχυχρόνιες και κερδοσκοπικές διακυμάνσεις της τιμής στην DAM.
5. Στην Ελλάδα, το σύνολο της ζήτησης «περνά» από την DAM και με έγχρωμους Λογαριασμούς επιμερίζεται σε χρεώσεις Προμήθειας και Ρυθμιζόμενες χρεώσεις που αναπροσαρμόζονται κάθε μήνα. Οι οικιακοί καταναλωτές, έχοντας την ευθύνη επιλογής του έγχρωμου Λογαριασμού (!) επιβαρύνονται με υψηλές ρυθμιζόμενες (πάγιες) και μεταβλητές χρώσεις προμήθειας, διαμορφώνοντας έτσι από τους υψηλότερους λογαριασμούς ρεύματος για όλες τις Χρήσεις στην Ε.Ε.
Λόγω της ολιγοπωλιακής δομής της αγοράς μας, που κυριαρχείται από την PROTERGIA, την Ήρων Ενεργειακή, την ENERWAVE (πρώην ELPEDISON), την Korinthos Power και την ιδιωτική πλέον εταιρεία ΔΕΗ, τις ώρες της βραδινής αιχμής που σταματούν να παράγουν τα Φ/Β, οι τιμές εκτοξεύονται. Τότε η τιμή προσδιορίζεται από θερμική μονάδα φυσικού αερίου με την ακριβότερη προσφορά και αυξάνει σημαντικά ο Μέσος Όρος του 24ώρου διαμορφώνεται σε υψηλά επίπεδα, παρά τον δωρεάν ήλιο και αέρα.
Προτάσεις
Δεδομένου ότι Ηλεκτρισμός έχει επιλεγεί ως μέσο Μετάβασης στη Βιώσιμη Ανάπτυξη και είναι ζωτικής σημασίας για την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας, επιβάλλεται να προσφέρεται στους χρήστες στην χαμηλότερη δυνατή τιμή. Κάθε πολιτική και οικονομική πρόταση, πρέπει να εξετάζεται ενδελεχώς ώστε να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά την ενεργειακή φτώχεια δηλ. να μην είναι σε βάρος της κοινωνικοοικονομικής προσέγγισης για υποστήριξη των ασθενέστερων και να βοηθάει στην επίτευξη οικονομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Επιπρόσθετα, πρέπει να εξασφαλίζεται η απρόσκοπτη και ομαλή Μετάβαση διατηρώντας χαμηλό κόστος παραγωγής και την ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας με την μέγιστη κατά το δυνατόν απεξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.
Στα πλαίσια αυτά προτείνονται:
1. Αναστολή ολικής απολιγνιτοποίησης. Ενεργειακές και οικονομικές κρίσεις τα τελευταία χρόνια συμβαίνουν όλο και συχνότερα και κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την ομαλή και επαρκή ηλεκτροδότηση της χώρας. Την τρέχουσα συγκυρία, με πολεμικά μέτωπα στην Μ. Ανατολή και την Ουκρανία, ενεργειακά βασιζόμαστε σε έναν αγωγό που μας μεταφέρει Φ.Α. μέσω της Τουρκίας και σε θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου αερίου από τρίτες χώρες.
Η ολική απολιγνιτοποίηση έχει θέσει σε ενεργειακή ομηρία τη χώρα. Οι εγχώριες πηγές ενέργειας, (λιγνίτης, υδροηλεκτρικά και ΑΠΕ) συμβάλλουν στην ασφάλεια εφοδιασμού και διαχρονικά ο λιγνίτης έχει συμβάλει αποτελεσματικά στην ηλεκτροδότηση και ανάπτυξη της χώρα. Ενδεικτικά αναφέρεται η συμβολή του στην πρόσφατη κρίση του Φ.Α. του 2022. Η λιγνιτική παραγωγή με εγχώριο λιγνίτη είναι αναγκαία για ασφάλεια τροφοδοσίας της χώρας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, όταν η τιμή του Φ.Α. ξεπερνά τα 50 ευρώ/MWh η Πτολεμαΐδα 5 είναι οικονομικότερη από τις μονάδες Φ.Α. και άλλες λιγνιτικές μονάδες (πχ. Άγ. Δημήτριος 5) ανταγωνίζονται τις μονάδες αερίου που χρησιμοποιούν το πανάκριβο αμερικανικό LNG.
Υπό το πρίσμα των εξελίξεων στη Μ. Ανατολή είναι σαφές, ενεργειακά και οικονομικά ότι, η Πτολεμαΐδα 5 επιβάλλεται να παραμείνει σε λειτουργία και για την ασφάλεια τροφοδοσίας να διατηρηθούν σε λειτουργική ετοιμότητα δυο ακόμα λιγνιτικές μονάδες. Σε κάθε περίπτωση πρέπει να ζητηθεί εξαίρεση από την Ε.Ε. των λιγνιτικών μονάδων, τουλάχιστον μέχρι το 2035 προκειμένου να διασφαλιστεί η Μετάβαση στη μεταλιγνιτική εποχή.
2. Φαραωνικά έργα ‒ Διασυνδέσεις νησιών. Εξαγγέλλονται μεγάλα και δαπανηρά έργα που αφορούν διεθνείς και εγχώριες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αμφιβόλου οφέλους για τον Έλληνα καταναλωτή, που θα τα χρηματοδοτήσει, όπως οι υποβρύχιες διασυνδέσεις με Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία και την Γερμανία (υποβρύχια και εναέρια). Απαιτείται επαναξιολόγηση της σκοπιμότητας των έργων αυτών. Τίθενται σοβαρά θέματα νομιμότητας της ανάθεσης εκτέλεσης έργων, όπως το έργο της διασύνδεσης με την Κύπρο, που με αρνητικές και αμφισβητούμενες μελέτες Κόστους Οφέλους δρομολογήθηκε η υλοποίηση του.
Επιβάλλεται η διασύνδεση των νησιών του Β.Α. και Ν.Α. Αιγαίου στο ΕΣΜΗΕ, όμως τα υποβρύχια καλωδιακά έργα που προγραμματίστηκαν από τον ΑΔΜΗΕ, ξεπερνούν σημαντικά τις ηλεκτρενεργειακές ανάγκες ζήτησης ΗΕ αυτών των νησιών. Αποσκοπούν, στην ηλεκτροπαραγωγή και μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας προερχόμενη από ΑΠΕ των νησιών και υπεράκτιων αιολικών πάρκων στο ΕΣΜΗΕ. Ο προτεινόμενος σχεδιασμός των υποβρύχιων διασυνδετικών έργων του ΑΔΜΗΕ, θα επιβαρύνει υπέρμετρα και αδικαιολόγητα τους καταναλωτές μέσω των ρυθμιζόμενων χρεώσεων χρήσης Συστήματος.
Παρατηρήσεις
1) Η συμμετοχή της χώρας μας στις παγκόσμιες (0,16%) και ευρωπαϊκές (2,26%) εκπομπές CO2, δεν δικαιολογεί την βίαιη απολιγνιτοποίηση (σχετικά στοιχεία αποτυπώνονται στα διαγράμματα των Παραρτημάτων Α & Β.
2) Οι Ηλεκτροπαραγωγοί επέλεξαν για τη Μετάβαση του ηλεκτρικού μας Συστήματος, μεγάλες μονάδες «Βάσης» (Συνδ. Κύκλου, τάξης 800 MW (Παραρτήματα Γ και Δ), αν και η στοχαστικότητα των ΑΠΕ προϋποθέτει συνεργασία με ευέλικτες θερμικές μονάδες, που δεν την έχουν οι Monoblock μονάδες. Επίσης, το μέγεθος των μονάδων δεν συσχετίζεται με το μικρό «μέγεθος» του Συστήματος (το 2024 εμφάνισε ελάχιστο φορτίο 331 MW)!
3) Δεν μπορεί να «υπερηφανεύονται» για εξαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας που γίνονται σε βάρος των εγχώριων Καταναλωτών και επωφελούνται οι θερμικοί παραγωγοί και οι γειτονικές χώρες.
* Αναδημοσίευση από την ιστοσελίδα energia.gr
