Σε μια από τις συζητήσεις μας που υπάρχει στο youtube, στο διαδικτυακό κανάλι militaire.gr, ο δημοσιογράφος Πάρις Καρβουνόπουλος έθεσε το ακόλουθο ζήτημα: Αναρωτιέται ο πολίτης που παρακολουθεί την πορεία της Κίνας και βλέπει τα σφυροδρέπανα, το κόμμα και όλα τα σχετικά: είναι σοσιαλιστική χώρα η Κίνα με την οικονομία που έχει, την καθαρά καπιταλιστική;
Και επειδή αυτή είναι μια πολύ καίρια ερώτηση η οποία τίθεται συχνά από απλούς ανθρώπους που έχουν την απορία, αλλά και από ανθρώπους που ασχολούνται πιο συστηματικά με την πολιτική, προσπάθησα να εκθέσω μερικές σκέψεις και κάποιες πληροφορίες από το παρελθόν και το παρόν που πιστεύω ότι διαμορφώνουν ένα πλαίσιο και συμβάλλουν στην αποσαφήνιση της κατάστασης με βάση πραγματικά στοιχεία και όχι ανυπόστατες υποθέσεις και στρεβλώσεις.
Ακολουθεί το κείμενο του περιεχομένου της εκπομπής με μικρές διορθώσεις.
Συστήματα σε κρίση
Η Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας εμφανίζεται ως κράτος το 1949 σε μία περίοδο που χαρακτηρίζεται πολιτικά από δύο πολύ σημαντικά γεγονότα, από την εξέλιξη που έχουν τα δύο κεντρικά συστήματα τα οποία είναι κυρίαρχα στον κόσμο, ο καπιταλισμός και ο σοσιαλισμός. Ο κόσμος είναι μοιρασμένος ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο πολύ διαφορετικές οδούς. Σ’ αυτή τη φάση, την μεταπολεμική, αρχίζουν και τα δύο συστήματα να έχουν πολύ σοβαρά προβλήματα. Το σοσιαλιστικό διαλύεται το 1990-1991 και παύει να υπάρχει σε ευρωπαϊκό τουλάχιστον επίπεδο και το καπιταλιστικό περνάει σε μία περίοδο παρατεταμένης κρίσης που υποκρύπτει ένα πολύ μεγαλύτερο και σοβαρότερο πρόβλημα καθώς ουσιαστικά έχει διολισθήσει σε διαδικασία παρακμής. Απλώς το σοσιαλιστικό κατέρρευσε νωρίτερα.
Η Δύση δοκιμάζει να εφαρμόσει ένα εξωραϊσμένο καπιταλιστικό καθεστώς το οποίο ονομάζεται σοσιαλδημοκρατία και το καταφέρνει με αρκετή επιτυχία ιδιαίτερα τα πρώτα 30 χρόνια μετά τον πόλεμο τα οποία από αναλυτές χαρακτηρίζονται ως η χρυσή εποχή της Ευρώπης. Έχει εντυπωσιακά αποτελέσματα γιατί αναπτύσσεται περισσότερο εσωτερικά η δημοκρατία, δηλαδή θεσμικά έχουμε μια σημαντική πρόοδο στον τρόπο λειτουργίας του συστήματος σε συνδυασμό με το κοινωνικό κράτος, μια αυξημένη μέριμνα για όλους τους πολίτες στο επίπεδο της παιδείας, της υγείας και των άλλων βασικών τομέων για μια αξιοπρεπή και καλή ζωή.
Επέλαση νεοφιλελευθερισμού
Όμως, και η περίοδος της σοσιαλδημοκρατίας υποχωρεί πολύ γρήγορα σε σχέση με την επιτυχία που έχει να επιδείξει, γιατί τελικά φαίνεται ότι δεν ήταν συμβατή με τον καθαρόαιμο καπιταλισμό ο οποίος με τη μορφή του νεοφιλελευθερισμού επικρατεί. Μπορούμε να βάλουμε σαν σημαδούρα τη διοίκηση Θάτσερ στη Βρετανία και τη διοίκηση Ρίγκαν στις ΗΠΑ. Οπότε με την εφαρμογή του νεοφιλελευθερισμού, που βέβαια είναι παραπλανητικό το «νεοφιλελευθερισμός» γιατί παραπέμπει σε μια ελευθερία, ενώ ουσιαστικά πρόκειται μόνο για την ελευθερία της αγοράς και όχι των πολιτών, μιας κάστας, αυτών που ελέγχουν τα κεφάλαια, τον πλούτο. Αυτοί καταπιέστηκαν μεταπολεμικά με τη σοσιαλδημοκρατία η οποία ήταν και ένα προϊόν των αποτελεσμάτων του πολέμου που ξεκίνησε μεταξύ των δυτικών χωρών και η μια πλευρά κατέστρεφε την άλλη, ένας αιματηρότατος εμφύλιος του δυτικού κόσμου που επεκτάθηκε στην υπόλοιπη ανθρωπότητα. Και επίσης η σοσιαλδημοκρατία προέκυψε από το γεγονός ότι προπολεμικά στην Ευρώπη το κυρίαρχο πολιτικό καθεστώς δεν ήταν η αστική δημοκρατία, αλλά τα φασιστικά καθεστώτα, όχι μόνο στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Είχαμε τον Χίτλερ στη Γερμανία, είχαμε το φασισμό του Μουσολίνι στην Ιταλία και πολλές χώρες οι οποίες στη συνέχεια συμμετείχαν στον Άξονα και πολέμησαν μαζί με τους Γερμανούς ναζί όπως οι Ούγγροι, οι Κροάτες, οι Βούλγαροι, οι Ρουμάνοι κ.λπ.
Οπότε επειδή έχει ηττηθεί το κυρίαρχο αυταρχικό φασιστικό στη σύγκρουση μεταξύ των δυτικών κρατών στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, λανσάρεται η σοσιαλδημοκρατία η οποία δίνει μία διέξοδο στον καπιταλισμό υιοθετώντας σοσιαλιστικά στοιχεία που αποτελούν και ένα αίτημα των κοινωνιών που έχουν σιχαθεί το φασισμό και θέλουν ένα καθεστώς πιο δημοκρατικό. Αυτή η λύση ταιριάζει σε όλους και είναι και πολύ ενδιαφέρουσα, αλλά η ζωή της είναι σύντομη γιατί ο ίδιος ο καπιταλισμός και οι μεγάλοι καπιταλιστές οι οποίοι διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό και το πολιτικό σύστημα, αδημονούν να πάρουν τη ρεβάνς. Κι όταν τα πράγματα τείνουν να σταθεροποιηθούν εφαρμόζουν το νεοφιλελευθερισμό απελευθερώνοντας τις αγορές, ιδιωτικοποιώντας μεγάλο μέρος του κρατικού τομέα που είχε λειτουργήσει πολύ ευεργετικά για τις κοινωνίες.
Εμπόδια για το σοσιαλισμό
Στην άλλη άκρη της γης, οι Κινέζοι ξεκινούν να χτίσουν ένα σοσιαλιστικό καθεστώς έχοντας να αντιμετωπίσουν πελώρια προβλήματα με μια κοινωνία η οποία το 1950 είχε πάνω από πεντακόσια εκατομμύρια κατοίκους, ένα τεράστιο πληθυσμό κατ’ εξοχήν αγροτικό με πολύ χαμηλό βιοτικό επίπεδο και πολύ υψηλό αναλφαβητισμό. Πρέπει να εφαρμόσουν το σοσιαλισμό σε μια αχανή χώρα με μια οικονομία πολύ καθυστερημένη βιομηχανικά, που δεν έχει αναπτυγμένες παραγωγικές δυνάμεις που είναι προϋπόθεση απαραίτητη για να περάσει μια κοινωνία από τον αναπτυγμένο καπιταλισμό στο σοσιαλισμό. Οι Κινέζοι πρέπει να βρουν ένα τρόπο για να το καταφέρουν. Βλέπουν ότι η μεταπολεμική Σοβιετική Ένωση ενώ είχε μία οικονομική ανάπτυξη εξαιρετικά εντυπωσιακή, έβγαζε από τη φτώχεια εκατομμύρια ανθρώπους και αναπτυσσόταν σε όλους τους τομείς, στη βιομηχανία, στην αγροτική παραγωγή, στην παιδεία, στις τεχνολογίες, στην επιστήμη, παντού, με την εισβολή των Γερμανών και την αναγκαστική συμμετοχή της στο μεγάλο πόλεμο τρώει ένα πολύ μεγάλο στραπάτσο. Η Σοβιετική Ένωση έχει βγει νικήτρια από τον πόλεμο, αλλά η νίκη της είναι πύρρεια γιατί έχει υποστεί μια καθολική καταστροφή ιδιαιτέρως στο πιο αναπτυγμένο της μέρος, αυτό που είναι προς τη Δύση. Έχουν καταστραφεί όλες οι υποδομές, δρόμοι, αεροδρόμια, λιμάνια, γέφυρες, βιομηχανίες, δίκτυα ηλεκτρισμού, σχολεία, πανεπιστήμια, τα πάντα και έχει 27 εκατομμύρια νεκρούς, μέγεθος ασύλληπτο, ένα μεγάλο κομμάτι από το πιο παραγωγικό τμήμα της κοινωνίας, τη νεολαία, έχει αφανιστεί. Μεταπολεμικά, η Σοβιετική Ένωση προσπαθεί αφενός να ανοικοδομηθεί, ξεκινώντας σχεδόν υπό το μηδέν, να ξαναχτίσει όλα αυτά τα ερείπια και αφετέρου να μπορέσει να προχωρήσει με τις δυνάμεις που της έχουν απομείνει, να μετεξελιχθεί σε ένα πιο σύγχρονο σύστημα από το προπολεμικό.
Υπό διαρκή απειλή
Οι Αμερικάνοι που έχουν βγει ατσαλάκωτοι από τον πόλεμο και πολύ αναπτυγμένοι, με ελάχιστες ζημιές και μεγάλα κέρδη, φεύγουν μπροστά σε τομείς καινοτομίας, στον εκσυγχρονισμό και τον εκμοντερνισμό και αυτό τους δίνει μία προνομιακή θέση την οποία πρέπει οι Σοβιετικοί να την αντιμετωπίσουν. Όμως, οι Σοβιετικοί έχουν και μετά τον πόλεμο το πρόβλημα του εχθρικού περιβάλλοντος.
Από την επανάσταση του 1917, οι Δυτικοί συνεχώς επιτίθενται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο στη Σοβιετική Ένωση. Επιτέθηκαν αμέσως μετά την επανάσταση, όταν 13 δυτικά κράτη εισβάλλανε στη Σοβιετική Ένωση από όλα τα μέρη, από την πλευρά της Ευρώπης, από τη Βόρεια Θάλασσα, από τον Ειρηνικό Ωκεανό, από την Κασπία Θάλασσα, από παντού, στηρίζοντας και τους στρατηγούς του τσάρου που είχαν ξεκινήσει τον εμφύλιο πόλεμο που προκαλεί τεράστιες απώλειες. Ακόμα και ελληνικός στρατός με απόφαση του Βενιζέλου, 25.000 στρατιώτες!, εκστράτευσε στη Νότια Ρωσία για να πολεμήσει τους ντόπιους επαναστάτες!
Και αμέσως μετά τη συντριβή του Άξονα, οι Αμερικάνοι κατευθείαν, ενώ είναι μέχρι το 1945 σύμμαχοι των Σοβιετικών, λανσάρουν τον Ψυχρό Πόλεμο. Οι Αμερικάνοι, ακολουθούμενοι από τη Μεγάλη Βρετανία και τους υπόλοιπους Ευρωπαίους που εντάσσονται στο ΝΑΤΟ, πολλοί από τους οποίους ανήκαν μέχρι πριν λίγους μήνες στο φασιστικό Άξονα, θεωρούν αυθαίρετα ότι από τη στιγμή που ηττήθηκε η Γερμανία και η Ιαπωνία, ο καινούργιος πια εχθρός της Δύσης είναι η Σοβιετική Ένωση! Αυτό αναγκάζει τους Σοβιετικούς να παραμείνουν μια κλειστή κοινωνία, ένα σύστημα που κινδυνεύει από εκδηλωμένους εχθρούς και αμύνεται λειτουργώντας
κλειστοφοβικά και καταπιεστικά καθώς αισθάνεται ότι απειλείται. Και αυτή η κατάσταση δυσχεραίνει την Σοβιετική Ένωση στο να ξεπεράσει τον παλιό της εαυτό και να γίνει πιο ανοιχτή, πιο μοντέρνα, πιο σύγχρονη.
Εκφυλισμός
Ισχύει ότι δεν έφτιαχναν τζιν παντελόνια στην Ανατολική Ευρώπη επειδή εκπροσωπούσαν το αμερικάνικο στυλ ζωής, αλλά δεν ισχύει για πολλά άλλα που αδίκως καταμαρτυρούσαν στους Ανατολικούς. Εν πάση περιπτώσει υπήρχε μία φοβία απέναντι στα νεανικά ρεύματα και τη μόδα που προερχόταν από τη Δύση σε βαθμό υπερβολικό, που έκανε το απαγορευμένο πιο ελκυστικό. Υπήρχε κεντρικά μια αποστροφή στον εκσυγχρονισμό δυτικού τύπου που έφτανε στα άκρα. Όμως, ο εκσυγχρονισμός είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό στοιχείο για την επιβίωση μιας κοινωνίας και για την ανάδειξή της σε μοντέλο έτσι ώστε οι πολίτες να θαυμάζουν το σύστημα τους όχι μόνο για τις παροχές του, αλλά και για το νεωτερισμό του. Το σύστημα δεν πρέπει να είναι μόνο ωφέλιμο, πρέπει να είναι και ελκυστικό.
Αυτό το κλείσιμο της Σοβιετικής Ένωσης υπονόμευε και την προβολή των επιτευγμάτων της που ήταν πολλά και μοναδικά, γιατί είχε καταφέρει μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα, ξεκινώντας από πάρα πολύ χαμηλά, να βγάλει από τη φτώχεια και την εξαθλίωση πολλά εκατομμύρια ανθρώπους με δουλειές, με σπίτια, με σχολεία, με νοσοκομεία, με κέντρα πολιτιστικών δραστηριοτήτων και, ακόμα πιο βασικό, με ειρήνη!
Η Σοβιετική Ένωση είχε εκατοντάδες εθνικές μειονότητες, μερικές απ’ αυτές απέκτησαν κράτη όταν διαλύθηκε, απλωμένες σε μια απέραντη έκταση από το Λένινγκραντ δυτικά μέχρι το Βλαδιβοστόκ στην Άπω Ανατολή, οι οποίες είχαν άλλες γλώσσες, άλλες θρησκείες, άλλες κουλτούρες, άλλες αξίες, άλλα συστήματα διακυβέρνησης, άλλο βαθμό ανάπτυξης και άλλες προσδοκίες! Έπρεπε όλες αυτές να ενωθούν κάτω από ένα κοινό σκοπό. Η ιδέα του σοσιαλισμού από μόνη της φαίνεται ότι δεν έφτανε, σε πολλούς δεν ήταν καν κατανοητή και δεν ήταν εύκολο να γίνει κατανοητή από τόσες διαφορετικές πολιτισμικά κοινωνίες.
Η Σοβιετική Ένωση έκανε τεράστιες προόδους, αλλά υστέρησε στον πολιτιστικό εκσυγχρονισμό, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο, υστέρησε στο μοντερνισμό της καθημερινότητας ο οποίος εξαπλωνόταν σε όλη τη γη από τη Δύση. Το Χόλιγουντ, η ποπ και τζαζ μουσική, τα κόμικς, τα ντυσίματα, τα ταξίδια στο εξωτερικό, οι αγώνες αυτοκινήτων κ.ά. δημιουργούσαν μια αίσθηση ελευθερίας που ήταν πολύ σαγηνευτική και παραπλανητική καθώς δεν αντιστοιχούσε σε πραγματικά ουσιαστική ελευθερία.
Και καθώς η Σοβιετική Ένωση έμεινε κλεισμένη στον εαυτό της καλλιεργήθηκαν περισσότερο τα φαινόμενα της γραφειοκρατίας και άρχισε το στρώμα που διοικούσε την Ένωση Σοβιετικών Σοσιαλιστικών Δημοκρατιών να απομακρύνεται από την κοινωνία, να διαχωρίζονται οι πάνω από τους κάτω και να ζουν παράλληλα. Αυτή η διάσπαση και διάσταση αφαίρεσε από την κοινωνία πολλές πρωτοβουλίες και ταυτόχρονα περιόρισε το πάνω στρώμα σε στασιμότητα, να μην μπορεί να εξελιχθεί, να μην μπορεί να αντιληφθεί τα πραγματικά προβλήματα που διογκώνονταν, να μην μπορεί να αξιοποιήσει όλη την κοινωνική δυναμική. Κι αυτή η στασιμότητα οδήγησε τελικά και στον εκφυλισμό του κόμματος και στην κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Κινέζικος τρόπος
Οι Κινέζοι κομμουνιστές κατάλαβαν κιόλας από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, αν όχι νωρίτερα, ότι αυτό το μοντέλο δεν πάει καλά. Κι ότι δεν πρέπει να το ακολουθήσουν τυφλά. Μέχρι τότε προσπαθούσαν να πάρουν από τη Σοβιετική Ένωση ό,τι θετικό υπήρχε ως εμπειρία. Γιατί στους Σοβιετικούς είχε πέσει το βάρος να επινοήσουν το σοσιαλισμό. Δεν υπήρχε μοντέλο σοσιαλιστικής οικοδόμησης ούτε από τον Μαρξ ούτε από κανέναν άλλο.
Πώς θα είναι ο σοσιαλισμός; Εντάξει, παίρνεις την εξουσία. Πώς τον χτίζεις; Στην πράξη τι κάνεις. Πώς επιλύεις όλα τα προβλήματα που ανακύπτουν; Τι κατεύθυνση ακολουθείς; Ποιες καινοτομίες εφαρμόζεις και ποιους συμβιβασμούς κάνεις; Οι Κινέζοι πήραν μερικά υποδείγματα από τα πετυχημένα, αλλά διαφοροποιήθηκαν στα υπόλοιπα. Καταλάβαιναν που πάει το πράγμα και προσπαθούσαν να φτιάξουν ένα μοντέλο δικό τους, στις συνθήκες τους και στα μέτρα τους. Ψάχνονταν συνεχώς. Έτσι έφτασαν και στην πολιτιστική επανάσταση το 1966. Υπήρχε μεγάλος φόβος μήπως και το κομμουνιστικό κόμμα που ήταν η σπονδυλική στήλη της Κίνας γραφειοκρατικοποιηθεί και γίνει άκαμπτο, ανελαστικό, στενόμυαλο όπως έγινε της Σοβιετικής Ένωσης. Και προσπάθησαν, κινητοποιώντας τις μάζες, την κοινωνία, να αποτρέψουν μία τέτοια αρνητική εξέλιξη. Γι’ αυτό προβλήθηκαν και συνθήματα όπως «Να υπηρετούμε το λαό» ή «Βομβαρδίστε τα επιτελεία». Είχαν πολύ μεγάλη απήχηση και στη Δύση αυτά τα συνθήματα. Έτσι άρχισα κι εγώ από τη δεκαετία του 1960 να τα παρακολουθώ γιατί ήταν πολύ καινούργια και ανατρεπτικά. Το νόημα, η σημασία συνθημάτων όπως «Αφήστε εκατό λουλούδια να ανθίσουν και εκατό σχολές να συναγωνίζονται» ήταν καταπληκτική. Τόνιζαν ότι πρέπει να ακουστούν πάρα πολλές ιδέες και να προοδεύσουμε μέσα από αυτό. Κάτι τέτοιο δεν ήρθε από τη Σοβιετική Ένωση που φοβόταν τις διαφορετικές ιδέες και τα ρίσκα.
Αλλαγή πλεύσης όχι σκοπού
Βέβαια, και η Πολιτιστική Επανάσταση, όπως όλα τα εγχειρήματα που στο τέλος δεν επιτυγχάνουν την απώτερη τους επιδίωξη, είχε ένα όριο. Αφύπνισε την κοινωνία και το κόμμα, για άλλους θετικά και για άλλους αρνητικά, θίγοντας βασικά προβλήματα που αντιμετώπιζε η Κίνα. Το βασικό ήταν ότι το ΚΚΚ είχε πετύχει την ισότητα, αλλά ήταν όλοι ίσοι στη φτώχεια. Γιατί δεν είχαν μπορέσει να αναπτύξουν τις παραγωγικές δυνάμεις στο βαθμό που ήταν απαραίτητο για να περάσουν στο επόμενο ανώτερο επίπεδο. Και βρίσκονταν σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Προς τα που συνεχίζουν και με ποιο τρόπο.
Οι παραγωγικές δυνάμεις αναπτύσσονταν, αλλά με ρυθμούς που δεν μπορούσαν να ικανοποιήσουν τις ανάγκες της κοινωνίας και εμφάνιζαν την Κίνα να υστερεί σε σχέση με το ανταγωνιστικό μοντέλο της Δύσης.
Μέσα από την εσωτερική πάλη ιδεών σε όλη την Κίνα, μια έντονη ιδεολογική και πολιτική αντιπαράθεση στη διάρκεια των δέκα ετών της Πολιτιστικής Επανάστασης με πολύ μεγάλη συμμετοχή ιδίως της νεολαίας, στο τέλος επικρατούν στο κόμμα οι απόψεις εκείνες οι οποίες πρότειναν μία συγκεκριμένη λύση που ήταν πολύ ριζοσπαστική αλλά και πολύ ανορθόδοξη.
Με λίγα λόγια, η προτεινόμενη λύση ήταν ότι πρέπει να κάνουμε ένα μεγάλο βήμα πίσω, δηλαδή να επαναφέρουμε στοιχεία της καπιταλιστικής οργάνωσης μέσα στο σοσιαλιστικό μας σύστημα για να μπορέσουμε να αναπτύξουμε τις παραγωγικές δυνάμεις, τη βιομηχανία, τις επιστήμες, τη διαστημική τεχνολογία, τα πάντα, ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για να περάσουμε στο σοσιαλισμό. Στη νέα Κίνα είχαν γίνει πολλές σημαντικές καινοτομίες, είχαν μπει τα θεμέλια, αλλά δεν ικανοποιούσε η ταχύτητα της προόδου. Η γραμμή την οποία εξέφραζε ο Τεν Σιαοπίν ως επικεφαλής αυτής της τάσης μέσα στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας, συνοψιζόταν στο ότι πρέπει να ανοιχτούμε και να δημιουργήσουμε οικονομία της αγοράς, να επιτρέψουμε τη λειτουργία ιδιωτικών επιχειρήσεων και να προχωρήσουμε ελεγχόμενα με αυτή τη μέθοδο χωρίς, όμως, να παραδώσουμε την εξουσία ή να εγκαταλείψουμε το σοσιαλιστικό μας στόχο.
Αυτό προκύπτει από την συνεχή αναζήτηση μέσα στο ΚΚΚ για το ποιος είναι ο καταλληλότερος δρόμος για να πάμε στο σοσιαλισμό, από το γεγονός ότι το δυτικό μοντέλο δεν ήταν επιλέξιμο γιατί έπρεπε να κάνεις ολική κωλοτούμπα, δηλαδή να παραιτηθείς από το σοσιαλισμό και να περάσεις στον καπιταλισμό, το οποίο ήταν εντελώς ανεπιθύμητο. Ούτε ήθελαν να μιμηθούν το σοβιετικό μοντέλο που έβλεπαν ότι είχε κολλήσει. Έτσι άρχισαν, βήμα-βήμα, να εφαρμόζουν αυτή την πολιτική που είχε κινέζικα χαρακτηριστικά, πάρα πολύ διαφορετικά απ’ αυτά που γνώριζε ο κόσμος. Στη Δύση ακόμα δεν μπορούν να καταλάβουν τι ακριβώς συνέβη. Ο Τεν Σιαοπίν επέμεινε να χρησιμοποιήσουν την οικονομία της αγοράς χωρίς να καταργήσουν τον κρατικό τομέα που παραμένει στην Κίνα πάρα πολύ ισχυρός, νευραλγικός.
Είναι πάρα πολύ αξιοσημείωτο ότι παρ’ όλες τις διαφωνίες και τις αντιπαραθέσεις τις εσωτερικές, μέχρι να κατασταλάξουν, ο Τεν Σιαοπίν ήταν και στα δύσκολα χρόνια της όξυνσης και της αβεβαιότητας μέλος του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚ Κίνας. Ούτε φυλακίστηκε ούτε εκτελέστηκε. Στην Κίνα δεν ακολούθησαν τέτοιες πρακτικές για την επίλυση των διαφορετικών τους απόψεων. Κι αυτό επίσης έχει πολύ ενδιαφέρον.
Συνεχίζεται
