Ενώ η προσοχή ήταν στραμμένη στις κινητοποιήσεις της νεολαίας στη Δυτική Ευρώπη, μια σημαντική είδηση ήρθε από τη Σερβία: ένα κίνημα που ξεκίνησε με αφορμή ένα δυστύχημα με 16 νεκρούς στο σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, συγκρότησε το 2025 μια πολιτική κίνηση ονόματι «Φοιτητική Λίστα» και κέρδισε τις εκλογές.
Γιατί ξέρουμε τόσο λίγα για μια τόσο κοντινή χώρα; Για τη Σερβία, και λόγω του χαρακτήρα που πήραν οι πολιτικές εξελίξεις αφότου εμφανίστηκε ένας νέος κοινωνικός και πολιτικός πρωταγωνιστής, είναι αρκετά αναμενόμενο να μην γίνεται λόγος. Η εσκεμμένη συσκότιση «δικαιολογείται», δεδομένου ότι και στη χώρα μας υπήρχαν ίσως οι δυνατότητες το κίνημα των Τεμπών να πάρει άλλη τροπή και μορφή. Γενικότερα, το λειψό ενδιαφέρον για το τι γίνεται στα Βαλκάνια μάλλον είναι μια πολιτική επιλογή των ελίτ, ελληνικών αλλά και δυτικών, αφού επιδιώκουν να κρατούν διασπασμένο τον χώρο αυτό. Μια ειδική μορφή της «βαλκανοποίησης» ως ειδικού τρόπου κατακερματισμού και προτεκτορατοποίησης είναι και η έλλειψη επικοινωνίας, δεσμών κ.λπ. ανάμεσα σε χώρες και λαούς.
Το «διαίρει και βασίλευε» εφαρμόζεται με ειδικούς τρόπους. Γι’ αυτό μπορεί να ξέρουμε πολλά για άλλες περιοχές του κόσμου, και ελάχιστα για τις όμορες χώρες. Κι όμως, ετούτη τη στιγμή στη γειτονιά μας είναι σε εξέλιξη δύο μεγάλα κοινωνικά γεγονότα: στην Αλβανία ένα επίμονο κύμα διαμαρτυρίας κατά του καθεστώτος Ράμα, και στη Σερβία μια πολιτική αλλαγή μετά την ενεργοποίηση ενός μεγάλου κοινωνικού πολιτικού κινήματος. Έχουμε δηλαδή δύο περιπτώσεις όπου οι κοινωνίες εν κινήσει δημιουργούν ένα νέο σκηνικό. Αλλάζουν οι συσχετισμοί, καθεστώτα πέφτουν ή παραπαίουν, και τα αιτήματα για δημοκρατία, ελευθερία, κοινωνική δικαιοσύνη αγκαλιάζουν μεγάλα μπλοκ κοινωνικών δυνάμεων που παίζουν έναν ενεργητικό ρόλο.
Πού κοιτά η Σερβία;
Ξεκινάμε λοιπόν από τη διαπίστωση ότι γνωρίζουμε λίγα για την πραγματικότητα χωρών με τις οποίες συνορεύουμε ή έχουμε ιστορικούς δεσμούς. Ξέρουμε λίγα για το κίνημα με σύμβολο τα φλαμίνγκο και τις αλβανικές σημαίες στην Αλβανία, και ελάχιστα για το σερβικό φοιτητικό κίνημα, το σύμβολό του (την κόκκινη παλάμη), τη δομή και οργάνωσή του, τους σταθμούς της πορείας του, το πρόγραμμά του.
Δεύτερον: Γνωρίζω τη δυσπιστία ή και τις ενστάσεις από διάφορες πλευρές για έναν «φιλοδυτικισμό» του κινήματος και της «Φοιτητικής Λίστας». Γνωρίζω επίσης πως τα δύσκολα αρχίζουν τώρα: σχηματισμός κυβέρνησης, κυβερνητικό έργο, «συνέχεια του κράτους», διεθνείς όροι και δεσμεύσεις μιας χώρας που προέκυψε από τη διάλυση της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας με τους ΝΑΤΟϊκούς βομβαρδισμούς, υπόκειται έναν εν εξελίξει ακόμα διαμελισμό (Κόσοβο, 10.000 τετρ. χλμ.), και έχει δύσκολες σχέσεις με την Ευρώπη, τις ΗΠΑ, τη Ρωσία και την Κίνα. Ακόμα, γνωρίζω ότι διεξάγεται ένας μεγάλος γεωπολιτικός ανταγωνισμός σε ολόκληρα τα Δυτικά Βαλκάνια, και ότι η Σερβία ήταν στο επίκεντρο για πολλούς λόγους: παραδοσιακές στενές και ιστορικές σχέσεις με τη Ρωσία, σύγχρονες σχέσεις σε νευραλγικούς τομείς με την Κίνα, βασικές εμπορικές και οικονομικές σχέσεις με Ευρώπη (Γερμανία). Παράλληλα έχει μεγάλη βιομηχανική παραγωγή (γύρω στο 27-30% του ΑΕΠ), αμυντική βιομηχανία με σημαντικές εξαγωγές, και αποθέματα λιθίου που όλοι οι Μεγάλοι εποφθαλμιούν.
Το καθεστώς Βούτσιτς ακολουθούσε μια αρκετά φιλοδυτική πολιτική, χωρίς όμως να αποκόπτεται από τις άλλες επιρροές και δεσμούς. Ο λόγος είναι απλός: οι ιθύνουσες τάξεις της Σερβίας, οι πολιτικές ελίτ, αλλά και το ίδιο το σερβικό έθνος, για να αντέξουν και να υπάρξουν μέσα σε ένα τόσο ταραγμένο περιβάλλον, και με βάση όλες τις παγκόσμιες ανακατατάξεις, όφειλαν να ακολουθούν μια γραμμή ουδετερότητας και ειδικών σχέσεων με διάφορες δυνάμεις. Κανείς δεν διανοείται είσοδο της Σερβίας στο ΝΑΤΟ, και οι περισσότερες πολιτικές δυνάμεις θέλουν μια σύνδεση με την Ευρώπη χωρίς να αποκοπούν οι σχέσεις με Ρωσία, Κίνα κ.λπ. Πάνω σε αυτόν τον καμβά δέχονται πιέσεις, είτε για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις (ο κρατικός τομέας είναι μεγάλος) είτε για διεθνείς γεωπολιτικές μετατοπίσεις. Πρόσφατα π.χ. μάθαμε ότι η Σερβία, επί Βούτσιτς, πωλούσε όπλα/πυρομαχικά σε Ουκρανία και Ισραήλ. Η «Φοιτητική Λίστα» έχει διατυπώσει τη θέση πως πρέπει να σταματήσει κάθε τροφοδότηση εμπόλεμων δυνάμεων με πολεμικό υλικό.
«Σταθεροκρατία»
Υπάρχει όμως πάντα και το εσωτερικό κοινωνικό ζήτημα, που δεν μπορούμε να αγνοούμε όταν αναλύουμε την κατάσταση μιας χώρας. Η διαφθορά και η ανελευθερία του καθεστώτος Βούτσιτς ήταν χαρακτηριστική παράμετρος. Όχι τυχαία, χρησιμοποιείται ο όρος «καθεστώς σταθεροκρατίας». Με την εξής έννοια: πρόκειται για καθεστώς με αυταρχικά χαρακτηριστικά που εξασφαλίζει εξωτερική υποστήριξη προβάλλοντας τον ρόλο του ως εγγυητή της σταθερότητας. Η Δύση δεν δημιούργησε το καθεστώς Βούτσιτς, ούτε το υποστήριξε χωρίς αντιρρήσεις. Η συνεργασία της όμως, ιδιαίτερα σε ζητήματα Κοσόβου, πρώτων υλών και περιφερειακής σταθερότητας, του πρόσφερε σημαντική διεθνή αναγνώριση και πολιτικό περιθώριο κινήσεων.
Παρ’ όλα αυτά υπάρχει και η εσωτερική κοινωνική πραγματικότητα και το ειδικό στάτους (και ιστορία) της Σερβίας, που δεν διευκολύνει «πορτοκαλί επαναστάσεις». Αλλά υπάρχουν και τα εσωτερικά κοινωνικά γεγονότα που δημιουργούν μια δυναμική την οποία πρέπει να πάρουμε υπόψη μας. Κι αυτό στην προκειμένη περίπτωση είναι το φοιτητικό κίνημα. Δεν μπορούν να γίνουν προβλέψεις για το πώς θα εξελιχθεί αυτή η σύνθετη κατάσταση. Η στάση «τα-έλεγα-εγώ», ή ο καφενοβιακός «ξερόλας» που μέχρι χθες δεν γνώριζε τίποτα και τώρα δηλώνει μετά βεβαιότητας ότι όλα είναι στημένα, δεν μας βοηθά καθόλου.
Στη συνέχεια θα ασχοληθούμε με ένα ζήτημα που κατά τη γνώμη μου έχει μια σημασία: Πόση είναι απόσταση Τέμπη – Νόβι Σαντ;
28/2/2023, Τέμπη – 1/11/2024, Νόβι Σαντ
Γνωρίζουμε τα γεγονότα με το τραγικό δυστύχημα στα Τέμπη, όπως και το τι ακολούθησε στη χώρα μας. Πόσο συγκινήθηκε η νεολαία και η κοινωνία, πόσο κινητοποιήθηκε, πόσο απαίτησε δικαιοσύνη και αλήθεια, πόσο «μπάζωμα» και συγκάλυψη υποστήκαμε από το πολιτικό σύστημα και την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Και βλέπουμε πως τελικά δεν καρποφόρησε πολιτικά και κοινωνικά όλη αυτή η μεγάλη κινητοποίηση… Λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα βορειότερα, στη Σερβία, μια άλλη τραγωδία έμελλε να προκαλέσει μια μεγάλη κοινωνική έκρηξη, με αρκετές ομοιότητες αλλά και σημαντικές διαφορές από όσα συνέβησαν στη χώρα μας.
1. Η τραγωδία του Νόβι Σαντ
Την 1η Νοεμβρίου 2024, το στέγαστρο ενός πρόσφατα ανακαινισμένου σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ κατέρρευσε, προκαλώντας τον θάνατο 16 ανθρώπων. Οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι το στέγαστρο ήταν το μοναδικό τμήμα του σταθμού που δεν είχε ανακατασκευαστεί από τη δεκαετία του 1960. Οι φοιτητές και οι πολίτες αμφισβήτησαν αυτήν την εκδοχή, συνδέοντας την κατάρρευση με τη διαφθορά, την αδιαφάνεια των δημόσιων έργων και τις ευθύνες των κρατικών αρχών. Η τραγωδία προκάλεσε ένα κύμα οργής και διαμαρτυριών. Κάθε Παρασκευή, η μνήμη των 15 νεκρών τιμούνταν με 16 λεπτά σιωπής, που άρχιζαν στις 11:52 το πρωί, την ακριβή ώρα της κατάρρευσης. Η συμβολική αυτή πράξη εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία του κινήματος.
2. Από τις πρώτες διαμαρτυρίες στις καταλήψεις
Στις 22 Νοεμβρίου 2024, μια οργανωμένη ομάδα, που σύμφωνα με καταγγελίες συνδεόταν με την κυβέρνηση και τις αρχές, επιτέθηκε σε φοιτητές μπροστά στη Σχολή Δραματικών Τεχνών στο Βελιγράδι, κατά τη διάρκεια κινητοποίησης στη μνήμη των θυμάτων. Στις 25 Νοεμβρίου, οι φοιτητές προχώρησαν σε κατάληψη της σχολής, απαιτώντας την ποινική δίωξη των δραστών. Από τις 2 Δεκεμβρίου 2024, οι καταλήψεις εξαπλώθηκαν σε πανεπιστημιακές σχολές πολλών πόλεων της Σερβίας. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, το φοιτητικό κίνημα απέκτησε πρωτοφανή έκταση και δυναμική.
3. Ένα κίνημα χωρίς μόνιμους ηγέτες
Το φοιτητικό κίνημα επέλεξε εξαρχής έναν ιδιαίτερο τρόπο οργάνωσης και λήψης αποφάσεων: Σε κάθε σχολή πραγματοποιούνται ολομέλειες, με εναλλασσόμενους συντονιστές. Οι αποφάσεις λαμβάνονται ύστερα από συλλογική συζήτηση, που συχνά διαρκεί πολλές ώρες. Σε μια περίοδο αυταρχικής διακυβέρνησης και γενικότερης κρίσης της δημοκρατίας, οι φοιτητές επιχειρούν έτσι να δείξουν πως η δημοκρατία μπορεί να αναζωογονηθεί στην πράξη, μέσα από τη συλλογική συμμετοχή, τη συζήτηση και τη λήψη αποφάσεων από τους ίδιους τους συμμετέχοντες.
4. «Δεν είναι δική σου αρμοδιότητα»
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα πολιτικά χαρακτηριστικά του κινήματος είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισε τον πρόεδρο της Σερβίας, ο οποίος έχει συγκεντρώσει τεράστια πολιτική εξουσία, παρεμβαίνοντας στη λειτουργία των θεσμών. Οι φοιτητές επέλεξαν να μην αποδεχθούν τον ρόλο του ως παντοδύναμου ρυθμιστή. Αντί λοιπόν να απευθύνουν τα αιτήματά τους στον ίδιο, απαιτούν την ικανοποίησή τους από τους αρμόδιους κρατικούς θεσμούς, κυρίως τη Δικαιοσύνη. Όταν ο Βούτσιτς επιχειρεί να «δώσει απαντήσεις», οι φοιτητές του απαντούν: «Nisi nadležan» («Δεν είναι δική σου αρμοδιότητα»). Το σύνθημα αυτό έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά του κινήματος.
5. Η μεγάλη κλιμάκωση
Καθώς τα αιτήματα παρέμεναν ανικανοποίητα, το κίνημα άρχισε να ξεπερνά τα όρια των πανεπιστημίων, αποκτώντας πανεθνικά χαρακτηριστικά. Πριν τη μεγάλη διαδήλωση της 1/2/2025 στο Νόβι Σαντ, φοιτητές του Βελιγραδίου πραγματοποίησαν πορεία περίπου 100 χιλιομέτρων για να συμμετάσχουν στον αποκλεισμό τριών γεφυρών της πόλης. Στα χωριά και τις κωμοπόλεις, οι κάτοικοι τους υποδέχονταν με ενθουσιασμό. Το ίδιο συνέβη και στην τετραήμερη πορεία περίπου 130 χιλιομέτρων προς το Κραγκούγεβατς, όπου οι φοιτητές συμμετείχαν στις 15/2, Ημέρα της Σερβικής Κρατικής Υπόστασης, σε δεκαπεντάωρο αποκλεισμό. Η επιλογή της συγκεκριμένης ημέρας είχε ιδιαίτερο πολιτικό και ιστορικό συμβολισμό. Η 15η Φεβρουαρίου συνδέεται τόσο με την έναρξη της πρώτης σερβικής εξέγερσης το 1804 (ενάντια στην Οθωμανική αυτοκρατορία) όσο και με την υιοθέτηση του πρώτου σερβικού Συντάγματος το 1835. Παράλληλα, οι φοιτητές αξιοποίησαν συστηματικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, καθώς η κρατική δημόσια τηλεόραση και τα μεγαλύτερα ΜΜΕ είτε παρουσίαζαν μεροληπτικά τις κινητοποιήσεις, είτε εμφάνιζαν τους φοιτητές ως εχθρούς του κράτους. Οι φοιτητές, επομένως, δεν περιορίστηκαν στην κατάληψη σχολών, οδικών αρτηριών και δημόσιων χώρων. Δημιούργησαν παράλληλα τα δικά τους δίκτυα επικοινωνίας με την κοινωνία και το εξωτερικό.
6. Προς μια ευρύτερη κοινωνική κινητοποίηση
Μέσα στους πρώτους μήνες του 2025, το κίνημα απέκτησε ευρύτερη κοινωνική διάσταση. Στις κινητοποιήσεις συμμετείχαν ή εξέφρασαν έμπρακτα την αλληλεγγύη τους καθηγητές και κοσμήτορες πανεπιστημίων, δάσκαλοι και μαθητές λυκείων, αγρότες, εργαζόμενοι, δικηγόροι, μοτοσικλετιστές, οδηγοί ταξί, ηθοποιοί, καλλιτέχνες, συνταξιούχοι κ.ά. Οι διαμαρτυρίες εξαπλώθηκαν σε περισσότερες από 250 πόλεις και χωριά. Από μια αρχική διαμαρτυρία για την τραγωδία του Νόβι Σαντ, αναπτύχθηκε ένα κίνημα που έθετε πλέον πολύ ευρύτερα ζητήματα: τη διαφθορά, τη λειτουργία των θεσμών, τη λογοδοσία της εξουσίας, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και τον εκδημοκρατισμό της χώρας. Οι φοιτητές δήλωναν ότι δεν θα σταματούσαν χωρίς την πλήρη ικανοποίηση των αιτημάτων τους. Η επιμονή αυτή ανέδειξε σταδιακά ένα ευρύτερο ζήτημα: ότι η απόδοση δικαιοσύνης δεν μπορούσε να αποσυνδεθεί από τον τρόπο λειτουργίας ολόκληρου του πολιτικού συστήματος.
7. Η πολιτική προοπτική και τα κριτήρια εκπροσώπησης
Σε επόμενη φάση, καθώς το κίνημα βρέθηκε μπροστά στο ζήτημα της πολιτικής εκπροσώπησης και της εκλογικής διεξόδου, οι φοιτητές προχώρησαν στη διαμόρφωση κριτηρίων για τη συγκρότηση μιας δικής τους εκλογικής λίστας. Είχαν δικαίωμα βέτο στην κατάρτιση των ψηφοδελτίων. Προβλέφθηκε ο αποκλεισμός όσων είχαν διατελέσει μέλη του κυβερνώντος συστήματος. Αποκλείστηκαν και τα υψηλόβαθμα στελέχη της αντιπολίτευσης. Η λογική ήταν σαφής: η φοιτητική λίστα δεν έπρεπε να μετατραπεί σε όχημα προσωπικής πολιτικής ανέλιξης, ούτε σε καταφύγιο στελεχών του παλιού πολιτικού συστήματος. Το κίνημα επιδίωκε να διατηρήσει την αυτονομία του ακόμη και τη στιγμή που επιχειρούσε να παρέμβει στο πεδίο της πολιτικής εκπροσώπησης.
Το ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον της σερβικής εμπειρίας βρίσκεται κυρίως στο ότι επιχείρησαν να δώσουν στην πράξη απαντήσεις σε τρία μεγάλα και δύσκολα ζητήματα: πώς οργανώνεται δημοκρατικά ένα κίνημα, πώς αποκτά κοινωνικό βάθος και διάρκεια, πώς περνά από τη διαμαρτυρία στην πολιτική παρέμβαση χωρίς να αφομοιωθεί από το υπάρχον κομματικό σύστημα. Ακόμη όλα είναι σε εξέλιξη: το πού θα καταλήξει αυτή η προσπάθεια, αν θα ξεπεράσει τις αντιφάσεις της και τις δυσκολίες, θα το δούμε. Ωστόσο, το ίδιο το εγχείρημα θέτει ένα ζήτημα που ξεπερνά τα σύνορα της Σερβίας: Πώς ένα μεγάλο κοινωνικό κίνημα μπορεί να συγκροτηθεί σε συλλογικό υποκείμενο, ικανό όχι μόνο να αμφισβητήσει την υπάρχουσα κατάσταση, αλλά και να παρέμβει στην αλλαγή της.
Εμείς μείναμε πίσω…
Τι δείχνει η εμπειρία αυτή; Πρωτοτυπία, σύνδεση με τον λαό και τις διαθέσεις του, άπλωμα του κινήματος σε ολόκληρη τη Σερβία, διαδικασίες βάσης και έλεγχος για εφαρμογή των αποφάσεων, τεράστιο κύρος του κινήματος μέσα στον λαό, δυνατότητες δέσμευσης πάνω στο πρόγραμμα που εκπόνησαν [βλ. και σελ. 16-17], ικανότητα συλλογικότητας και σύνθεσης, πειθαρχία, στόχους, επιχειρηματολογία, και φυσικά το δικαίωμα αποκλεισμού του παλιού πολιτικού προσωπικού. Αυτά είναι στοιχεία γνώσης, είναι ικανότητα οργάνωσης και δημιουργίας πολιτικής και κοινωνικής δύναμης.
Συγκρίνετέ τα τώρα με το τι κάναμε στην Ελλάδα με το κίνημα των Τεμπών. Δεν υπήρξαν σε καμία φάση του διαδικασίες, συνελεύσεις, διαβουλεύσεις, καθορισμένα πλάνα και στόχοι. Αφέθηκε όλη η υπόθεση σε πρωτοβουλίες που θα έπαιρναν ορισμένοι από τους συγγενείς, ο σύλλογος, και ιδιαίτερα η κ. Καρυστιανού. Κι ενώ αυτά σε μια πρώτη περίοδο κάτι απέδωσαν, στη συνέχεια δεν προωθήθηκαν καθόλου πραγματικές κινηματικές διαδικασίες, πολιτικοποίηση, δεσμεύσεις και άνοιγμα στην κοινωνία που απαιτούσε δικαιοσύνη και τιμωρία. Πολύ χειρότερα, έγινε η επιλογή ενός προσωποπαγούς κόμματος (με αρχηγό, άγνωστους «σοφούς», διορισμένο από την αρχηγό πολιτικό συμβούλιο κ.ο.κ.), πρόγραμμα ελλιπέστατο, καμία μορφή οργάνωσης και συντονισμού κ.λπ. Έτσι φθάσαμε στη σημερινή κατάσταση, σχεδόν διάλυσης του κινήματος των Τεμπών.
Δύο τεράστιες αδυναμίες: απουσία «νέας συλλογικής ικανότητας» και κυρίως αδυναμία παραγωγής «κοινωνικού κεφαλαίου». Αγνοήθηκε η ικανότητα μιας κοινωνίας να συνεργάζεται, να δημιουργεί εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών, να καλλιεργεί την προθυμία τους να αναλαμβάνουν κοινές δράσεις και την οικοδόμηση δικτύων που καθιστούν τη συνεργασία εφικτή. Ένα πραγματικό κίνημα λοιπόν έχει σαν βασική συνισταμένη την παραγωγή κοινωνικού κεφαλαίου. Δηλαδή τη δημιουργία ενός πυκνού δικτύου εμπιστοσύνης, συνεργασίας και κοινής ευθύνης μεταξύ ενεργών πολιτών, το οποίο θα αυξήσει τη συλλογική ικανότητα της ελληνικής κοινωνίας να σχεδιάζει και να υλοποιεί μακρόπνοους εθνικούς κοινωνικούς στόχους. Σε αυτά είμαστε ακόμη πολύ πίσω…
***
Η απόσταση Τέμπη – Νόβι Σαντ είναι 8 ώρες δρόμος. Η χρονική απόσταση των δύο γεγονότων ήταν μερικοί μήνες. Ο όγκος των κινητοποιήσεων και της πορείας ήταν σχεδόν ταυτόχρονος. Όμως η αποτελεσματικότητα των δύο περιπτώσεων παρουσίασε τεράστιες αποκλίσεις. Η μορφή κίνημα και οι διαδικασίες είναι υπεραπαραίτητες. Το παράδειγμα της Σερβίας δείχνει δυνατότητες άλλης Πολιτικής, διαφορετικής από αυτήν των κλασικών κομμάτων και του συστημισμού. Η πραγματική δημοκρατία, ο έλεγχος, η λογοδοσία, η δέσμευση, η λαϊκή συμμετοχή είναι πάντα βασικά ζητούμενα. Η ανάθεση, η σκέτη πελατειακή αντιπροσώπευση, οι Μεσσίες πάσης φύσεως δεν αποτελούν λύση. Αντίθετα, τελματώνουν κάθε δυναμική και κάθε πόθο της κοινωνίας και των υποτελών τάξεων, των λαών, της υπόστασης της χώρας.
Δύο ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις
Στα επόμενα δύο φύλλα του Δρόμου θα δημοσιευτούν δύο ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις από δύο πρόσωπα-αγωνιστές που με τη στάση τους και τον αγώνα τους συγκίνησαν, κινητοποίησαν, προώθησαν δίκαια αιτήματα, έδειξαν δυνατότητες. Πρόκειται για τους Πάνο Ρούτσι και Αρίστο Χαντζή.
Συζητήσαμε μαζί τους για την εμπειρία του αγώνα, για τις δυσκολίες που συνάντησαν, για τις προσωπικές και συλλογικές αποφάσεις τους, για το πώς βλέπουν ιδιαίτερες πλευρές των εξελίξεων.
Θεωρώ ιδιαίτερη εμπειρία μου που παρακολούθησα από κοντά αυτούς τους αγώνες. Όπως θεωρώ τιμή μου που συνομίλησα μαζί τους και παραχώρησαν τις συνεντεύξεις αυτές στον Δρόμο. Τους ευχαριστώ θερμά από τα βάθη της καρδιάς μου!
Η συνέντευξη με τον Πάνο Ρούτσι θα δημοσιευτεί στο φύλλο 796, το Σάββατο 7 Νοεμβρίου.
Η συνέντευξη με τον Αρίστο Χαντζή στο φύλλο 797, το Σάββατο 14 Νοεμβρίου.
