Σε πρόσφατη επίσκεψή του στη Μεγαλόπολη, απαντώντας σε συγκεντρωμένους εργαζόμενους και συνταξιούχους της ΔΕΗ, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε τη φράση «ο λιγνίτης τέλειωσε». Το είχε πει και πριν από μερικούς μήνες στην Κοζάνη, και μοιάζει η επιμονή του αυτή τόσο ενδεικτική του φανατισμού με τον οποίο προωθείται η λεγόμενη «απολιγνιτοποίηση». Κι ας τους διαψεύδει η πραγματικότητα με τις αυξήσεις στις τιμές του φυσικού αερίου (που ήρθε να αντικαταστήσει τον λιγνίτη ως καύσιμο βάσης) να εκτοξεύουν και τις λιανικές τιμές ρεύματος, και μια μετά την άλλη τις ευρωπαϊκές χώρες να αναθεωρούν τις αποφάσεις για κλείσιμο της λιγνιτοπαραγωγής.
Εδώ αποφασίσαμε και διατάζουμε «Λιγνίτης Τέλος!». Τώρα είναι η ώρα για νέες μεγάλες μπίζνες, που πρέπει να ξεκινήσουν άμεσα (πριν τις εκλογές) μοιράζοντας το χρήμα σε ημετέρους και χτίζοντας το προεκλογικό αναπτυξιακό αφήγημα. Από το mega-Data Center των ΔΕΗ-Amazon στην Κοζάνη και τα δεκάδες ακόμη μικρότερα που αδειοδοτούνται σε όλη τη χώρα, μέχρι τα φωτοβολταϊκά και τις μπαταρίες των εργολάβων (Μυτιληναίος, ΤΕΡΝΑ κ.ά.) που αλλάζουν τη γεωγραφία όλης της χώρας και τις μπίζνες υδροπονίας με κρατικό χρήμα των εκλεκτών Αλαφούζου (στη Μεγαλόπολη) και του προέδρου του ΣΕΒ, Θεοδωρόπουλου (στην Κοζάνη). Αυτό που παρουσιάζεται ως «μετάβαση» δεν είναι τίποτε άλλο από την καταστροφή ενός ολόκληρου ενεργειακού-παραγωγικού οικοσυστήματος, και η παράδοσή του στα κάθε λογής ντόπια και ξένα συμφέροντα, με ταυτόχρονη παράπλευρη απώλεια, την εξάρτηση της χώρας από το εισαγόμενο φυσικό αέριο (συχνά στην ακριβότερη εκδοχή του αμερικανικού LNG).
Η κοστοβόρα εξάρτηση από το φυσικό αέριο
Η απολιγνιτοποίηση δεν έφερε την πολυδιαφημισμένη «πράσινη ανάπτυξη». Στη θέση του εγχώριου λιγνίτη μπήκε, σε μεγάλο βαθμό, το εισαγόμενο φυσικό αέριο, που εξακολουθεί να καθορίζει το ενεργειακό σύστημα και τις τιμές του. Τον Οκτώβριο του 2026 το φυσικό αέριο κάλυψε το 40,2% της εγχώριας ηλεκτροπαραγωγής, έναντι μόλις 6,2% του λιγνίτη (διάγραμμα 1). Παρά την αυξανόμενη συμμετοχή αιολικών και φωτοβολταϊκών, η χώρα παραμένει εξαρτημένη από ένα ακριβό και ευμετάβλητο καύσιμο.
Η τιμή του φυσικού αερίου TTF εκτοξεύτηκε από 34,18 €/MWh τον Ιανουάριο σε 86,81 €/MWh τον Οκτώβριο, σημειώνοντας αύξηση 154%. Τον Νοέμβριο η προσωρινή εκτίμηση φτάνει τα 90,02 €/MWh (αυξημένη κατά 80% από το αντίστοιχο διάστημα του 2025) (διάγραμμα 2). Οι μονάδες φυσικού αερίου καθορίζουν την οριακή τιμή της αγοράς, με συνέπεια οι ανατιμήσεις αυτές να συμπαρασύρουν τη χονδρική τιμή ρεύματος, που εκτοξεύτηκε ειδικά τους τρεις τελευταίους μήνες από τα 133 €/MWh τον Αύγουστο στα 280 €/MWh τον Νοέμβριο (διάγραμμα 3). Γίνεται φανερό ότι η εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές αερίου καθιστά το κόστος ηλεκτροπαραγωγής εξαιρετικά ασταθές, εκθέτοντας ολόκληρη την οικονομία στις διακυμάνσεις των τιμών και στους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς.
Είναι τελικά ασύμφορος ο λιγνίτης;
Τον Αύγουστο από την Κοζάνη, ο κ. Μητσοτάκης ισχυρίστηκε ότι είναι η ίδια η αγορά που μας οδηγεί στην εγκατάλειψη του λιγνίτη. Είναι όμως έτσι τα πράγματα; Τα στοιχεία δείχνουν μια διαφορετική εικόνα. Με βάση τη μεθοδολογία του ΑΔΜΗΕ και τις πραγματικές τιμές καυσίμων (συνυπολογίζοντας μάλιστα το πανάκριβο για τη λιγνιτοπαραγωγή κόστος δικαιωμάτων CO₂ που επιβάλλει η Ε.Ε.), το εκτιμώμενο μεταβλητό κόστος παραγωγής της σύγχρονης λιγνιτικής μονάδας Πτολεμαΐδα V τον Οκτώβριο του 2026 ήταν περίπου 125 €/MWh, έναντι 185,4 €/MWh για το φυσικό αέριο (πίνακας 4). Μια διαφορά που ξεπερνά τα 60 ευρώ ανά μεγαβατώρα! Αντίστοιχη εικόνα προκύπτει και για τον Σεπτέμβριο και τον Νοέμβριο, ακυρώνοντας το κυβερνητικό αφήγημα.
Ασφαλώς ο λιγνίτης δεν είναι πάντα φθηνότερος. Όμως η διατήρηση σύγχρονων λιγνιτικών μονάδων στο ενεργειακό μείγμα αποτελεί αναγκαίο εργαλείο συγκράτησης των τιμών, περιορισμού της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και εξασφάλισης στρατηγικής εφεδρείας. Τελικά, δεν ήταν η αγορά που επέβαλε το πρόωρο τέλος του λιγνίτη, αλλά η πολιτική επιλογή να ανοίξει ο δρόμος για νέες κερδοφόρες μπίζνες, σε βάρος των παραγωγικών δυνατοτήτων και της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας.
Το βάρος και πάλι στις τσέπες μας
Οι παραπάνω εγκληματικές επιλογές αντανακλώνται άμεσα (μέσα από τα τιμολόγια ρεύματος) και έμμεσα (μέσα από την αύξηση τιμών των προϊόντων λόγω ενεργειακού κόστους) στις τσέπες όλων μας. Η αύξηση τιμών παραγωγής, σε συνδυασμό με την κερδοσκοπία του χρηματιστηρίου ενέργειας, και την απουσία πολιτικών κρατικού ελέγχου της αγοράς, μετακυλίει την αύξηση του κόστους στους πολίτες, διασφαλίζοντας υπερκέρδη για τους ενεργειακούς ομίλους.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Ο μέσος όρος των πράσινων τιμολογίων δέκα παρόχων αυξήθηκε από 0,186 €/kWh τον Ιανουάριο σε 0,306 €/kWh τον Νοέμβριο του 2026. Αύξηση 64,3% μέσα σε δέκα μήνες (διάγραμμα 5)! Και δεν πρόκειται μόνο για τις διεθνείς ανατιμήσεις. Το χρηματιστήριο ενέργειας, με τον μηχανισμό οριακής τιμολόγησης, και η ολιγοπωλιακή συγκέντρωση της αγοράς σε λίγους καθετοποιημένους ομίλους, που ελέγχουν τόσο την παραγωγή όσο και την προμήθεια, ενισχύουν τη δυνατότητα διαμόρφωσης υψηλών τιμών. Χωρίς ουσιαστικό δημόσιο έλεγχο και πολιτικές συγκράτησης των τιμολογίων, η ενέργεια μετατρέπεται σε μηχανισμό αναδιανομής πλούτου από τα κάτω προς τα πάνω.
Συμπέρασμα: Να σταματήσουμε το διπλό έγκλημα
Η πολιτική της βίαιης απολιγνιτοποίησης, που πλέον φτάνει σε μη αναστρέψιμο σημείο με την καταστροφή των ενεργειακών υποδομών, συνιστά ένα διπλό έγκλημα σε βάρος της χώρας και της κοινωνίας. Από τη μία, καταστρέφεται ένα ολόκληρο παραγωγικό οικοσύστημα, απαξιώνονται υποδομές που χτίστηκαν με δημόσιο χρήμα και χάνονται πολύτιμες δυνατότητες ενεργειακής ασφάλειας και στρατηγικής εφεδρείας. Η χώρα παραδίδεται στην εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και στις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών. Από την άλλη, το χρηματιστήριο ενέργειας και οι μηχανισμοί κερδοσκοπίας μετατρέπουν αυτή την εξάρτηση σε πεδίο συσσώρευσης κερδών για λίγους, φορτώνοντας το κόστος στα νοικοκυριά και στην παραγωγή. Η ενεργειακή φτώχεια διευρύνεται, η οικονομία αποδυναμώνεται και ο κοινωνικός πλούτος μεταφέρεται από τους πολλούς στους λίγους.
Δεν πρόκειται για πράσινη μετάβαση, αλλά για μια βαθιά αναδιάρθρωση προς όφελος συγκεκριμένων συμφερόντων. Είναι πλέον ζήτημα ατομικής, συλλογικής και εθνικής επιβίωσης να βάλουμε φραγμούς σε αυτό το διπλό έγκλημα.
