Το «Φοιτητικό Σχέδιο» είναι το κυβερνητικό πρόγραμμα της νικηφόρας στις πρόσφατες σερβικές εκλογές Φοιτητικής Λίστας, η οποία γεννήθηκε με πρωτότυπες και ενδιαφέρουσες διαδικασίες μέσα από ένα μεγάλο κίνημα διαμαρτυρίας μετά το πολύνεκρο ατύχημα στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ. Βέβαια εκφράζονται από πολλές πλευρές αμφιβολίες και επιφυλάξεις για τη δημιουργία αυτού του σχηματισμού που σταδιακά κέρδισε την εμπιστοσύνη ευρύτατων στρωμάτων, λειτούργησε ως συγκολλητική ουσία ενός μεγάλου μπλοκ κοινωνικών δυνάμεων, άλλαξε τους συσχετισμούς, και εν τέλει οδήγησε σε ήττα το έως πρόσφατα κυρίαρχο κυβερνητικό μπλοκ του Βούτσιτς. Και η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει πόση συνοχή θα διατηρήσει και πώς θα πολιτευθεί, ως κυβερνώσα δύναμη πλέον, η Φοιτητική Λίστα. Ανεξάρτητα από τις μελλοντικές εξελίξεις, όμως, έχει ενδιαφέρον τόσο το περιεχόμενο όσο και ο τρόπος διαμόρφωσης του προγράμματος του νέου σχηματισμού, που ξεκίνησε από την πεποίθηση πως η αλλαγή δεν είναι μόνο ζήτημα επιθυμίας, αλλά και γνώσης. Το «Φοιτητικό Σχέδιο» προετοιμαζόταν επί μήνες από θεματικές ομάδες με τη συμμετοχή εργαζόμενων από κάθε τομέα, συζητήθηκε εξαντλητικά, υπέστη τροποποιήσεις, και εγκρίθηκε στην τελική του μορφή από τις φοιτητικές συνελεύσεις. Αφότου δημοσιεύθηκε, στα μέσα του περασμένου μήνα, στην ιστοσελίδα της Φοιτητικής Λίστας, ακολούθησαν περιοδείες παρουσίασής του σε πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά όλης της Σερβίας. Εδώ μπορεί να δοθεί μόνο μια μικρή γεύση, αλλά εάν διατρέξει κανείς τo προοίμιο και τα 20 θεματικά κεφάλαια του «Φοιτητικού Σχεδίου» μάλλον θα εντυπωσιαστεί από το περιεχόμενο, που δεν θυμίζει κάτι άνωθεν ή έξωθεν υπαγορευμένο. Το τι από αυτά θα μεταφραστεί σε κυβερνητικό έργο μένει να αποδειχθεί. Πέρα από το λεπτομερέστερο «Φοιτητικό Σχέδιο», έχει δημοσιοποιηθεί και ένα συντομότερο κείμενο 11 σημείων υπό τον γενικό τίτλο «Για μια άλλη Σερβία», χωρισμένο σε τρεις ενότητες: «Σερβία ή μαφία», «Στη γνώση βρίσκεται η δύναμη» και «Η Σερβία μεγαλώνει μαζί μας». Αυτό αποδίδεται εδώ περιληπτικά.
Τα θεματικά κεφάλαια του «Φοιτητικού Σχεδίου»
1) Οικονομία και χρηματοοικονομικά, 2) Υποδομές, πολεοδομία, τηλεπικοινωνίες και μεταφορές, 3) Εργασιακά και κοινωνικά θέματα, 4) Υγεία, 5) Παιδεία, 6) Ανώτατη εκπαίδευση και επιστήμη, 7) Γεωργία, 8) Εξωτερικά ζητήματα και εθνικά συμφέροντα, 9) Άμυνα, 10) Εξορύξεις και γεωλογία, 11) Ενέργεια, 12) Πολιτισμός, 13) Ζητήματα μειονοτήτων, 14) ΜΜΕ και πληροφόρηση, 15) Δικαστικό σύστημα, αστυνομία και εκλογικές διαδικασίες, 16) Ισότητα των φύλων, 17) Περιβαλλοντική προστασία, 18) Αθλητισμός, 19) Τουρισμός, 20) Φοιτητικά και νεολαιίστικα ζητήματα.
Πρώτη ενότητα: «Σερβία ή μαφία»
Η πρώτη ενότητα αφορά τους θεσμούς και την πάταξη της διαφθοράς. Σύμφωνα με το πρόγραμμα, η επιστροφή του παρανόμως αποκτηθέντος πλούτου μπορεί να απελευθερώσει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ για νέες δημόσιες επενδύσεις.
- Απελευθέρωση δικαστηρίων και εισαγγελιών μέσω Ειδικής Εισαγγελικής Αστυνομίας: Προβλέπεται μια ελεγμένη αστυνομική μονάδα που θα ερευνά υποθέσεις διαφθοράς και θα συλλαμβάνει τους υπευθύνους χωρίς πολιτικά εμπόδια, ώστε δικαστές και εισαγγελείς να κάνουν τη δουλειά τους χωρίς πιέσεις. Παράλληλα, πλήρης επανεξέταση της λειτουργίας του Υπουργείου Εσωτερικών, απομάκρυνση στελεχών που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα και αποπομπή αστυνομικών που παρανόμησαν στη μεταχείριση φοιτητών και πολιτών.
- Νόμος για την προέλευση και τη δήμευση της παράνομης περιουσίας, και κάθαρση των δημόσιων αξιωματούχων: Η Φορολογική Διοίκηση ενισχύεται ώστε να ελέγχει την περιουσία όσων κατέχουν δημόσια αξιώματα, και τα κλεμμένα χρήματα επιστρέφουν στον κρατικό προϋπολογισμό. Η κάθαρση αφορά αξιωματούχους που καταχράστηκαν τη θέση τους, διαφθάρηκαν ή παραβίασαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, το Σύνταγμα και τους νόμους.
- Πλήρης διαφάνεια στις δημόσιες συμβάσεις και έλεγχος των κυβερνητικών έργων: Όλες οι συμβάσεις και οι διαγωνισμοί δημοσιοποιούνται και ο Κρατικός Ελεγκτικός Θεσμός ενισχύεται. Ελέγχονται τα αδιαφανή και υπερκοστολογημένα έργα υποδομής, με έμφαση σε όσα έγιναν με μυστικές διακρατικές συμφωνίες, με ειδικούς νόμους (lex specialis) ή όσα ξεπέρασαν τις προθεσμίες τους.
- Απελευθέρωση των ΜΜΕ: Η Ρυθμιστική Αρχή Ηλεκτρονικών Μέσων (REM) αποδεσμεύεται και αποπολιτικοποιείται, και η δημόσια ραδιοτηλεόραση RTS απαλλάσσεται από τον κομματικό έλεγχο. Διερευνάται η ευθύνη δημοσιογράφων και διοικήσεων κρατικών και ιδιωτικών σταθμών για διακρίσεις και ρητορική μίσους. Οι εθνικές συχνότητες ανακατανέμονται, και ο ρόλος του Συμβουλίου Τύπου ενισχύεται.
- Επαγγελματικές προσλήψεις και αποκομματικοποίηση του δημόσιου τομέα: Τέλος στους κομματικούς διορισμούς. Οι προσλήψεις γίνονται με αυστηρούς διαγωνισμούς, οι δημόσιες επιχειρήσεις περνούν σε δοκιμασμένους ειδικούς αντί για κομματικά στελέχη, και μπαίνουν σε αυστηρό οικονομικό έλεγχο.
Δεύτερη ενότητα: «Στη γνώση βρίσκεται η δύναμη»
Η δεύτερη ενότητα επιδιώκει να επιστρέψει η γνώση στην κορυφή των προτεραιοτήτων του κράτους: αποπολιτικοποίηση των θεσμών, δωρεάν εκπαίδευση, τέλος στις επιθέσεις κατά των δημόσιων πανεπιστημίων και σχολείων, μεταρρύθμιση της εκπαίδευσης με βάση τη γνώμη των ειδικών και τις ανάγκες του 21ου αιώνα.
- Καινοτομία στην εκπαίδευση και δωρεάν σχολικά βιβλία: Επενδύσεις σε σύγχρονα προγράμματα σπουδών, στην κριτική σκέψη και στις πρακτικές δεξιότητες. Δωρεάν βιβλία για όλους τους μαθητές της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας, όπου κι αν ζουν, και οικονομικά προσιτές σχολικές εκδρομές και εξωσχολικές δραστηριότητες.
- Οικονομία της γνώσης και στήριξη εγχώριων επιχειρηματιών και αγροτών: Τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά ινστιτούτα και οι επαγγελματικοί σύλλογοι συνδέονται με την παραγωγή. Επιχορηγήσεις και επιδοτήσεις για νεοφυείς επιχειρήσεις, καινοτομία, εγχώριους επιχειρηματίες και αγρότες. Στόχος η μετάβαση από το μοντέλο της φθηνής εργασίας σε μια οικονομία προϊόντων και θέσεων εργασίας υψηλής αξίας.
Τρίτη ενότητα: «Η Σερβία μεγαλώνει μαζί μας»
Η τρίτη ενότητα αφορά την οικονομική και κοινωνική πολιτική. Υποστηρίζει μια ισόρροπη και σχεδιασμένη ανάπτυξη, με γνώμονα το συμφέρον της χώρας και των πολιτών και όχι τις προσωπικές συμφωνίες της εξουσίας και των συνεργατών της. Στο οικονομικό σκέλος περιλαμβάνεται και η αρχή ότι οι πλουσιότεροι πρέπει να πληρώνουν περισσότερους φόρους, οι φτωχότεροι λιγότερους.
- Μόνιμη σύμβαση μετά από 12 μήνες: Τροποποίηση του Εργατικού Κώδικα ώστε η μέγιστη διάρκεια της σύμβασης ορισμένου χρόνου να μειωθεί από 24 σε 12 μήνες. Μετά τον χρόνο αυτό, ο εργαζόμενος περνά σε σύμβαση αορίστου χρόνου, ώστε να περιοριστεί η ανασφάλεια και η εξάρτηση από τις ανανεώσεις.
- Τέλος στο μονοπώλιο των λόμπι των εισαγωγών, διατροφική ασφάλεια: Αντιμετώπιση των προνομιούχων συμφερόντων των εισαγωγών και των μονοπωλιακών πρακτικών στο εμπόριο, που διαστρεβλώνουν τη σχέση ανάμεσα στο κόστος παραγωγής και την τιμή του ραφιού. Αυστηρότερη εφαρμογή του δικαίου του ανταγωνισμού, προστασία της εγχώριας αγροτικής παραγωγής. Η γεωργική γη και το νερό ορίζονται ως εθνικός πλούτος που εγγυάται τη διατροφική ασφάλεια.
- Προσιτή κατοικία για νέα ζευγάρια και υποστελεχωμένα επαγγέλματα: Διαμερίσματα με ευνοϊκό ενοίκιο και δικαίωμα αγοράς για νέα ζευγάρια και εργαζόμενους σε επαγγέλματα με ελλείψεις προσωπικού. Φορολογικές ελαφρύνσεις για νέες οικογένειες και για εργαζόμενους στην εκπαίδευση και την υγεία.
- Φθηνά φάρμακα και γιατρός σε κάθε χωριό: Κρατικός έλεγχος και σημαντική μείωση των τιμών των φαρμάκων. Ανακαίνιση αγροτικών ιατρείων και κέντρων υγείας, και πρόσληψη νέων γιατρών και τεχνολόγων. Στόχος η καλύτερη πρόσβαση σε εξετάσεις, θεραπεία και επείγουσα φροντίδα στις μικρές και απομακρυσμένες περιοχές.
