Μια διαφορετική παρέλαση έγινε την Κυριακή 8 Νοεμβρίου στη Μυτιλήνη, στην επέτειο της απελευθέρωσης του νησιού. Από νωρίς το πρωί αγρότες, κτηνοτρόφοι, ελαιοπαραγωγοί και αλιείς, άνθρωποι από τα χωριά της Λέσβου, μαζεύτηκαν στην προκυμαία με τα παιδιά και τις οικογένειές τους, με πανό, μαύρες και ελληνικές σημαίες. Ενωμένοι, αποφασισμένοι να ακουστούν, το είπαν καθαρά: Δεν ανέχονται άλλο την κυβερνητική κοροϊδία και το ξήλωμα της παραγωγικής ζωής του τόπου τους.
Το αίτημά τους ήταν απλό. Η παρέλαση να γίνει κανονικά, αλλά χωρίς κυβερνητικούς και πολιτικούς εκπροσώπους στην εξέδρα των επισήμων. Αρνήθηκαν κατηγορηματικά να δουν εκεί τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, τον υφυπουργό Παιδείας, καθώς και τον τοπικό κυβερνητικό βουλευτή Χαράλαμπο Αθανασίου. Για πάνω από μιάμιση ώρα ο κόσμος έμεινε στον δρόμο, όσο κρατούσαν οι διαβουλεύσεις με τον δήμαρχο Μυτιλήνης. Τελικά η παρέλαση ξεκίνησε με πρωτοβουλία του δημάρχου. Οι διαδηλωτές άνοιξαν τον δρόμο, τα παιδιά των κτηνοτρόφων ανέβηκαν με τα πανό τους στην εξέδρα και ο κόσμος χειροκρότησε θερμά μαθητές και σωματεία.
Παρέλασαν κανονικά σωματεία, φορείς, φιλαρμονικές και τα σχολεία της πόλης που ήταν προγραμματισμένο να παρελάσουν. Παρά την ένταση που είχε προηγηθεί, η ατμόσφαιρα ήταν πανηγυρική. Αυτή που δεν έγινε ήταν η στρατιωτική παρέλαση, με απόφαση του υπουργείου Εθνικής Άμυνας. Το υπουργείο άκουσε γι’ αυτό τα εξ αμάξης από όλους, και δικαίως.
Δίκαιες οι διαμαρτυρίες
Οκτώ μήνες τώρα η κτηνοτροφία της Λέσβου δοκιμάζεται από τον αφθώδη πυρετό, και από την κυβερνητική διαχείρισή της. Έχουν θανατωθεί πάνω από 46.000 ζώα και χιλιάδες ακόμη μένουν υπό περιορισμούς. Οι παραγωγοί χάνουν το εισόδημά τους, περιμένουν αποζημιώσεις που καθυστερούν και πληρώνουν τις ζωοτροφές σε υπέρογκες τιμές.
Οι κτηνοτρόφοι ζητούν: Ουσιαστικές αποζημιώσεις για το γάλα που καταστράφηκε και για τις απώλειες παραγωγής. Να ανοίξουν τα σφαγεία, με τις αναγκαίες υγειονομικές εγγυήσεις. Να καλυφθεί το κόστος διατροφής των ζώων και να υπάρξει συγκεκριμένο σχέδιο για να ξαναστηθούν τα κοπάδια. Και το μόνο που παίρνουν είναι υποσχέσεις επί υποσχέσεων, παρατάσεις και μέτρα-ψίχουλα.
Στην ελαιοκαλλιέργεια τα πράγματα δεν είναι καλύτερα. Η φετινή παραγωγή υπολογίζεται γύρω στο 50% μιας κανονικής χρονιάς, οι τιμές πιέζονται και το κόστος παραγωγής μένει ψηλά. Τα ίδια τραβούν οι αλιείς και οι υπόλοιποι παραγωγικοί κλάδοι.
Το θέμα ξεπερνά κατά πολύ την επιβίωση κάποιων επαγγελματιών. Παίζεται το μέλλον και η παραγωγική υπόσταση ολόκληρου του νησιού. Ακόμη και η φυσιογνωμία του. Η Λέσβος, με τη μεγάλη της παράδοση στην ελαιοκομία, στην κτηνοτροφία και στη μεταποίηση, κινδυνεύει να χάσει ό,τι στήριζε ιστορικά την οικονομική και κοινωνική της ζωή.
Επιβάλλουν σιωπητήριο
Η στάση της κυβέρνησης είναι η ίδια με άλλες, αντίστοιχες, καταστάσεις. Αντί να ακουστούν τα αιτήματα των παραγωγών, έγινε προσπάθεια να φορτωθούν οι ίδιοι την ευθύνη ότι εμπόδισαν την παρέλαση (λες και οι κτηνοτρόφοι πήραν την απόφαση να ακυρωθεί η στρατιωτική…). Με την ακύρωση του στρατιωτικού σκέλους και την επιλεκτική προβολή των γεγονότων, η κουβέντα έφυγε από την ουσία των προβλημάτων και πήγε στην «αντικοινωνική» συμπεριφορά των διαδηλωτών.
Η κυβερνητική τακτική γνωστή: Κάθε κοινωνική διαμαρτυρία βαφτίζεται ενόχληση και κάθε διεκδίκηση συκοφαντείται. Όσο για τα πραγματικά προβλήματα, αυτά εξαφανίζονται πίσω από την «επικοινωνιακή διαχείριση». Σιωπητήριο, εκεί που η κοινωνία ζητά απαντήσεις…
Μόνο που τα μεγάλα ζητήματα δεν γίνεται να κρυφτούν κάτω από το χαλί, για πάντα. Η καταστροφή της παραγωγής, η δημογραφική συρρίκνωση, η εγκατάλειψη της υπαίθρου, η αποδιάρθρωση των δημόσιων δομών, οι παράλογες πολιτικές επιλογές και η διαφθορά είναι πλευρές του ίδιου, υπαρξιακού προβλήματος της χώρας. Αφορά το αν η Ελλάδα θα μπορεί να παράγει και να κρατά τον πληθυσμό της στον τόπο του, να στηρίζει τις κοινωνίες της και να αποφασίζει η ίδια για το μέλλον της.
Αυτή είναι η πραγματική ατζέντα και πρέπει να βγει μπροστά. Η κινητοποίηση στη Λέσβο θυμίζει ότι πίσω από τους αριθμούς υπάρχουν άνθρωποι με οικογένειες, κοινότητες ολόκληρες που δεν το βάζουν κάτω μπροστά στην εγκατάλειψη. Και ότι η υπεράσπιση της παραγωγής και της ζωής στον τόπο σου είναι υπόθεση πολύ πλατύτερη από μια αγροτική διαμαρτυρία.
Η Λέσβος κινδυνεύει να χάσει την παραγωγική της ταυτότητα
Κινδυνεύει η Λέσβος με μια παραγωγική καταστροφή χωρίς προηγούμενο. Ο αφθώδης πυρετός εξαπλώθηκε και οι κτηνοτρόφοι καταγγέλλουν καθυστερήσεις, ελλιπή πρόληψη και ανεπαρκή μέτρα. Οκτώ μήνες μετά, το πρόβλημα δεν έχει εξαλειφθεί και οι υγειονομικοί περιορισμοί συνεχίζονται.
Σύμφωνα με τα κυβερνητικά στοιχεία των αρχών Οκτωβρίου, είχαν ήδη θανατωθεί 46.124 ζώα, και μαζί τους το εισόδημα και ο κόπος ολόκληρων οικογενειών. Η παραγωγή γάλακτος και τα τυροκομεία βρίσκονται μπροστά σε μεγάλα αδιέξοδα, όπως και οι συνεταιρισμοί. Το χειρότερο όμως δεν έχει έρθει ακόμα. Ποιος κτηνοτρόφος, ύστερα από μήνες χωρίς κανονικό εισόδημα, φορτωμένος με χρέη και με έξοδα, θα μπορέσει να ξαναστήσει το κοπάδι του; Και πόσα χρόνια θα πάρει να ξαναχτιστεί το παραγωγικό κεφάλαιο που χάθηκε;
Σαν να μην έφταναν αυτά, η φετινή ελαιοπαραγωγή υπολογίζεται περίπου στο 50% μιας κανονικής χρονιάς, ενώ το ψηλό κόστος και οι χαμηλές τιμές τρώνε ό,τι απομένει από το εισόδημα. Τα ίδια προβλήματα βιωσιμότητας έχουν και οι αλιείς. Ο πρωτογενής τομέας έχει υπαρξιακό πρόβλημα.
Η Λέσβος δεν ήταν ποτέ μόνο τουρισμός. Είχε ελαιώνες και κοπάδια, τυροκομεία, ελαιοτριβεία, βιοτεχνίες, προϊόντα με ιστορία και ποιότητα, είχε δηλαδή παραγωγική ταυτότητα. Γύρω από αυτή τη δουλειά στήθηκαν χωριά και κοινότητες, πολιτισμός, τρόποι ζωής. Όλος αυτός ο κόσμος απειλείται σήμερα με εξαφάνιση.
Το κεντρικό κράτος κάθεται χρόνια με σταυρωμένα χέρια και ολοκληρωμένο σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης δεν υπάρχει. Έτσι ο κατήφορος επιταχύνεται. Και μην νομίσει κανείς ότι πρόκειται για τοπική ιδιαιτερότητα. Σε όλη τη χώρα απαξιώνονται παραγωγικές δυνατότητες και υποχωρούν δημόσιες δομές. Τα χωριά ερημώνουν. Ζωονόσοι, φυσικές καταστροφές, εγκατάλειψη και πολιτικές επιλογές που αποδυναμώνουν την παραγωγή στοιβάζονται, και ολόκληρες περιοχές γίνονται τόποι όπου η επιβίωση δυσκολεύει μέρα με τη μέρα.
Εδώ το υπαρξιακό πρόβλημα της χώρας φαίνεται στην πιο χειροπιαστή μορφή του: Τόποι που δεν μπορούν πια να συντηρήσουν τους ανθρώπους τους. Και άνθρωποι που, χωρίς να έχουν φύγει από τον τόπο τους, κινδυνεύουν να γίνουν ξένοι σε αυτόν.
Και όμως κινείται
Μπορεί να είναι σκόρπιες και αποσπασματικές, συχνά μικρές και ασύνδετες. Μπορεί να μην συναντιούνται και να μην αποκτούν πανελλαδική διάσταση, ενώ τα μεγάλα ΜΜΕ τις αποσιωπούν και από την ατζέντα των κομμάτων λείπουν. Οι κοινωνικές αντιστάσεις, πάντως, υπάρχουν. Επιμένουν και ξεσπούν, ψάχνουν τρόπο να εκφραστούν, υπερασπίζονται το δικαίωμα των ανθρώπων να ζουν στον τόπο τους.
Οι κινητοποιήσεις των αγροτών και κτηνοτρόφων της Λέσβου. Οι αγώνες τοπικών κοινωνιών ενάντια στην ανεξέλεγκτη επέλαση των ΑΠΕ, οι πρωτοβουλίες προστασίας της λαϊκής κατοικίας από τους πλειστηριασμούς, οι κινητοποιήσεις των αλιέων. Η αντίδραση των κατοίκων στο Βαρύπετρο Χανίων ενάντια στην εγκατάσταση data center στο χωριό τους. Άλλη αφετηρία και άλλο αίτημα η καθεμιά, το υπόβαθρο όμως κοινό: Να υπερασπιστούν τη ζωή και την παραγωγή, το σπίτι και το περιβάλλον, τη δυνατότητα να υπάρχει μέλλον σε αυτόν τον τόπο.
Κάθε τέτοιο σκίρτημα φωτίζει μια διαφορετική πλευρά του υπαρξιακού προβλήματος της χώρας. Κοινωνικός ριζοσπαστισμός υπάρχει, παρά τις διαψεύσεις και την απογοήτευση. Αυτό που λείπει είναι η πολιτική πύκνωση, να μπορέσουν δηλαδή οι διάσπαρτες αντιστάσεις να συναντηθούν σε μια κατεύθυνση ανεξαρτησίας και παραγωγικής ανασυγκρότησης. Και αυτό δεν γίνεται με μυθολογίες περί εύκολων ρήξεων ούτε με βερμπαλισμούς. Θέλει μακρόχρονο αγώνα, ενδιάμεσους στόχους, επίγνωση των συσχετισμών και υπομονή, για να χτιστεί βήμα-βήμα μια άλλη προοπτική.
