Για το πώς έγιναν χριστιανοί οι Ρώσοι, οι Ουκρανοί και οι Λευκορώσοι, αναφέρθηκα εν συντομία σε προηγούμενο άρθρο. Εντάξει, οι Σλάβοι ήταν παλαιόθεν προσκείμενοι στην Ευρώπη, ήταν μέρος του ευρύτερου γεωπολιτικού και πολιτισμικού χώρου της ηπείρου, τόσο σε επίπεδο συμπράξεων όσο και σε επίπεδο συγκρούσεων. Ακόμα και αυτοκράτορες, στρατηγοί και πολεοδόμοι-αρχιτέκτονες που σχεδίασαν τις λαμπρές πόλεις τους ήταν γερμανικής, ιταλικής ή άλλης καταγωγής και μέλη της αυλής των τσάρων αναμιγνύονταν δια αίματος με τις άλλες ευρωπαϊκές δυναστείες. Κι αυτές οι αυλές για πολιτικούς και οικονομικούς λόγους εξανάγκαζαν δια της βίας τους λαούς στην επικράτειά τους να απαρνηθούν την πίστη τους και να γίνουν χριστιανοί και όχι κάποιοι σταυροφόροι εισβολείς από τη Δύση.
Για το πώς, όμως, έγιναν χριστιανοί άλλοι λαοί που καμία σχέση δεν είχαν, ούτε γεωγραφική ούτε πολιτισμική, με τους Ευρωπαίους μέχρι το 1500, δεν είναι ευρύτερα γνωστό στην Ευρώπη, γιατί η αλήθεια δεν συμφέρει καθώς ανατρέπει το επίσημο αφήγημα ότι οι μακρινοί λαοί επιζητούσαν και ανυπομονούσαν να ασπαστούν τον χριστιανισμό.
Στο Αρχιπέλαγος
Στην Ασία, η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι των Φιλιππίνων που έχουν σήμερα τον μεγαλύτερο αριθμό χριστιανών σε όλη τη Νοτιοανατολική Ασία. Σε πληθυσμό περίπου 118 εκατομμυρίων ανθρώπων, οι χριστιανοί, σύμφωνα με την Στατιστική Υπηρεσία των Φιλιππίνων, αποτελούν περίπου το 90% του συνόλου, με κυρίαρχους τους Ρωμαιοκαθολικούς (με ποσοστό περίπου 79%) και δεύτερους τους Ευαγγελικούς-Προτεστάντες πολλών αποχρώσεων (αθροιστικά έως και 10%).
Οι πρόγονοι αυτών των ανθρώπων είχαν τις προαιώνιες θρησκείες τους με τους δικούς τους θεούς, τα πνεύματα, τα σύμβολα, τη μυθολογία και τις τελετουργίες με πολλές τοπικές παραλλαγές μιας και οι Φιλιππίνες αποτελούν ένα συγκρότημα από χιλιάδες νησιά. Ο Μπατάλα ήταν ο θεός που δημιούργησε το σύμπαν και προστάτευε την ανθρωπότητα, ο Καμπουνιάν ήταν ο θεός των φυλών που κατοικούσαν στα βουνά, αυτός που δίδαξε τους ανθρώπους πώς να καλλιεργούν τη γη, ο Κανλαόν ήταν ο θεός που όριζε το χρόνο, ο Απολάκι ήταν ο θεός του ήλιου και του πολέμου, ο Αμανικάμπλε ήταν ο θεός της θάλασσας και η Λακαπάτι ήταν η θεότητα της γονιμότητας και της γεωργίας. Δηλαδή, οι θεοί τους κάλυπταν όλες τις φυσικές και πνευματικές ανάγκες των ανθρώπων με θεούς όπως ο Δίας, ο Ποσειδώνας, η Δήμητρα, ο Άρης κ.λπ.
Επίσης, κατά περιοχές είχαν υιοθετηθεί οι διαδεδομένες σε πολύ ευρύτερες περιοχές θρησκείες όπως ο ινδουισμός, ο βουδισμός και ο ισλαμισμός.
Για δε τις τοπικές γλώσσες, σημαντικό στοιχείο κάθε πολιτισμού, η Επιτροπή για τις Γλώσσες των Φιλιππίνων αναγνωρίζει επίσημα 135, ενώ στη βάση δεδομένων Ethnologue αναφέρονται ως ζωντανές 175 γλώσσες που εντοπίζονται στα 7.600 νησιά του Αρχιπελάγους των Φιλιππίνων. Μόνο μια ντουζίνα περίπου απ’ αυτές τις γλώσσες έχουν πάνω ένα εκατομμύριο ομιλητές. Άλλες εξαφανίστηκαν στο παρελθόν κι άλλες κινδυνεύουν από εξαφάνιση στο κοντινό μέλλον. Πρέπει δε να σημειωθεί ότι οι αυτόχθονες των νησιών, πριν καταληφθούν από τους αποικιοκράτες, είχαν και δικά τους συστήματα γραφής, όπως το μπαϊμπάιν.
Στο Αρχιπέλαγος, γλώσσες και θρησκείες αποτελούσαν ένα εκπληκτικό μωσαϊκό πολιτισμού με δικά του μοναδικά και πρωτότυπα χαρακτηριστικά σε άπειρους συνδυασμούς και συνάφειες. Και τι έγινε όλος αυτός ο αυτάρκης πολιτισμός σε μια περιοχή με εκθαμβωτική ομορφιά και ακαταμέτρητη ποικιλία ειδών και αγαθών που θα λάτρευε ο κάθε κανονικός άνθρωπος;
Η λαίλαπα της αποικιοκρατίας, ο τυφώνας της δυτικής απληστίας και οι μηχανισμοί της πνευματικής ισοπέδωσης, αλλοτρίωσης και απαλλοτρίωσης σάρωσαν τα πάντα!
Πρώτα εμφανίστηκαν οι Πορτογάλοι με τον Μαγγελάνο που σκοτώθηκε σε μάχη με τους Φιλιππινέζους ιθαγενείς και μερικά χρόνια αργότερα οι Ισπανοί, οι οποίοι έμειναν εκεί με το έτσι θέλω ως αφεντικά για πάνω από τέσσερις σχεδόν αιώνες εντάσσοντας εξ αρχής το Αρχιπέλαγος στη Νέα Ισπανία που περιλάμβανε και τις κτήσεις τους στην Αμερική με ακτοπλοϊκή σύνδεση Μανίλα – Ακαπούλκο!
Από το 1500
Από το ξεκίνημα του 16ου αιώνα, οι Πορτογάλοι με επικεφαλής κονκισταδόρες τον Φερδινάνδο Μαγγελάνο, τον Αφόνσο ντε Αλμπουκέρκε και τον Φρανσίσκο ντε Αλμέιντα και από το 1521 οι Ισπανοί με τον Μιγκέλ Λόπεθ ντε Λεγκάσπι, τον στρατηγό Μαρτίν ντε Γκόιτι και τον Χουάν ντε Σαλσέδο κατέπνιξαν βίαια κάθε προσπάθεια των ιθαγενών να αντισταθούν στην υποδούλωσή τους. Στρατιωτικοί και ιεραπόστολοι ήταν τόσο ενθουσιασμένοι από τον πλούτο που βρήκαν και από την ευκολία με την οποία επιβλήθηκαν με τον ανώτερο οπλισμό τους, που ο κυβερνήτης των Φιλιππίνων Φρανσίσκο ντε Σάντε πρότεινε στον βασιλιά Φίλιππο Β΄ της Ισπανίας να εισβάλει και στην Κίνα! Και ο ιησουίτης ιεραπόστολος Αλόνσο Σάντσεθ έκανε το πολυήμερο ταξίδι ως τη Μαδρίτη το 1586-1588 για να πειστεί ο βασιλιάς να στείλει στρατό προκειμένου να εκχριστιανιστούν και οι Κινέζοι! Αλλά ο βασιλιάς αφενός πολεμούσε με τους Άγγλους στην Ευρώπη και δεν είχε στρατιώτες περίσσευμα και αφετέρου δεν ήθελε άλλη αναταραχή στην Ασία που θα έβαζε σε κίνδυνο τα τεράστια έσοδα που απέφερε η αρπαγή του ασημιού, του μεταξιού, της ξυλείας, της ζάχαρης, του καπνού, της κάνναβης και των μπαχαρικών από τις Φιλιππίνες!
Επί 375 χρόνια οι Ισπανοί εκχριστιάνιζαν ή εξόντωναν τους αντιρρησίες και λεηλατούσαν την -υποχρεωτική- εργασία και τον φυσικό πλούτο των νησιών του Αρχιπελάγους μέχρι που εξαντλημένοι διεθνώς από τους ισχυρούς ανταγωνιστές τους, παλιούς όπως οι Πορτογάλοι, οι Άγγλοι, οι Γάλλοι και οι Ολλανδοί και νέους όπως οι Αμερικάνοι, βραχυκύκλωσαν με την αντίσταση των Φιλιππινέζων που το 1898 κήρυξαν την ανεξαρτησία τους, την οποία κανένα δυτικό κράτος δεν αναγνώρισε, αλλά αντί να παραδώσουν τη χώρα στο λαό της οι Ισπανοί την πούλησαν στις ΗΠΑ που την διεκδικούσαν στρατιωτικά, οι οποίες αφού είχαν καταστρέψει τον ισπανικό στόλο κατέστειλαν και το απελευθερωτικό κίνημα σκοτώνοντας κατά τους πιο μετριοπαθείς υπολογισμούς πάνω από 200.000 Φιλιππινέζους!
Ρατσιστικά
Στους αιώνες της ισπανικής κατοχής των Φιλιππίνων επιβλήθηκε ο καθολικισμός με έναν ολοκληρωμένο και ταυτόχρονα ρατσιστικό τρόπο καθώς ήταν σύμφυτος με την αποικιοκρατία, ως υποσύστημα που εξαρτιέται από την πολιτική, οικονομική και στρατιωτική εξουσία, την οποία υπηρετεί και ταυτόχρονα επωφελείται απ’ αυτήν. Οι Ισπανοί, με προσαρμογές στις τοπικές ιδιαιτερότητες, εφάρμοσαν στις Φιλιππίνες το ίδιο σύστημα κυριαρχίας που είχαν ήδη επιτυχώς εφαρμόσει στην αμερικάνικη ήπειρο.
Πέρα από το θρήσκευμα, καθιέρωσαν την ισπανική γλώσσα ως επίσημη γλώσσα στο εποικοδόμημα, στη διοίκηση, το εμπόριο κ.λπ., εφάρμοσαν το δικό τους νομικό σύστημα, επέβαλαν τη δική τους αρχιτεκτονική, λάνσαραν τα δικά τους ονόματα και επώνυμα κ.λπ. Στην εκπαίδευση, ίδρυσαν τα δικά τους σχολεία στα οποία φοιτούσαν κατ’ επιλογήν οι δικοί τους και στην εκκλησία προσηλύτιζαν μαζικά και με κάθε μέσο τους αυτόχθονες, αλλά δεν τους επέτρεπαν να γίνονται οι ίδιοι κληρικοί, διατηρώντας αυτό το προνόμιο μόνο για τους λευκούς Ευρωπαίους. Στους προσήλυτους απαγορευόταν με πολύ αυστηρές ποινές ακόμα και να κατέχουν αντίτυπο της Βίβλου! Κι αυτό ήταν αποκλειστικό προνόμιο των Ευρωπαίων. Το ισπανικό στέμμα και η Καθολική Εκκλησία δεν παραχώρησαν κανένα δικαίωμα ούτε την παραμικρή αυτονομία στους υποτελείς λαούς του Αρχιπελάγους. Το 1872 ορισμένοι καθολικοί κληρικοί εκτελέστηκαν από τις ισπανικές αρχές επειδή επέδειξαν ανοχή σε κινήσεις αυτοδιάθεσης των γηγενών χριστιανών. Οι πιο τυχεροί απλά καθαιρούνταν ή εξορίζονταν.
Χωροφύλακες
Όπως αναφέρουν οι πηγές «όλοι οι άνδρες ηλικίας 16 έως 60 ετών υποχρεούνταν να εργάζονται δωρεάν για 40 μέρες το χρόνο σε δημόσια έργα, ναυπηγεία και εκστρατείες. Αυτή η πρακτική διέλυσε τις τοπικές οικογένειες και μείωσε την αγροτική παραγωγή.
Μέσω του συστήματος encomienda και αργότερα των μεγάλων εκκλησιαστικών κτημάτων (haciendas), οι ντόπιοι έχασαν την ιδιοκτησία της γης τους και έγιναν ακτήμονες καλλιεργητές. Παράλληλα, επιβλήθηκαν βαριοί φόροι (tributo) και υποχρεωτικές πωλήσεις προϊόντων στο κράτος σε εξευτελιστικές τιμές.
Η κοινωνία χωρίστηκε αυστηρά με βάση την καταγωγή. Στην κορυφή βρίσκονταν οι Ισπανοί (Peninsulares και Insulares), ακολουθούσαν οι μιγάδες (Mestizos), ενώ οι γηγενείς Φιλιππινέζοι (Indios) βρίσκονταν στη χαμηλότερη βαθμίδα με περιορισμένα δικαιώματα.
Από την αρχή, επειδή οι Ισπανοί στρατιώτες ήταν λίγοι, το βάρος της διοίκησης και της ενσωμάτωσης των ντόπιων έπεσε στους ώμους των καθολικών ιεραποστολικών ταγμάτων: Αυγουστινιανοί, Φραγκισκανοί, Ιησουίτες, Δομινικανοί…
Οι Ισπανοί μοναχοί απέκτησαν τεράστια πολιτική και οικονομική δύναμη ιδίως στις επαρχίες. Συχνά καταπίεζαν τους ντόπιους, εμπόδιζαν τη διδασκαλία της ισπανικής γλώσσας στον απλό λαό και τιμωρούσαν κάθε αντίδραση. Οι Ισπανοί ιεραπόστολοι κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της προχριστιανικής γραπτής παράδοσης και των θρησκευτικών εθίμων, αντικαθιστώντας τα με τον καθολικισμό. Το 1849 επιβλήθηκαν επίσημα ισπανικά επώνυμα στον πληθυσμό για ευκολότερη φορολόγηση και απογραφή.
Μέσω της πολιτικής της «αναγωγής» (reducción), οι ντόπιοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τους διάσπαρτους οικισμούς τους και να συγκεντρωθούν σε οργανωμένες πόλεις γύρω από τις εκκλησίες, γεγονός που διευκόλυνε τον έλεγχο, αλλά συνέβαλε και στη μετάδοση ασθενειών.
Η καταπίεση οδήγησε σε εκατοντάδες τοπικές εξεγέρσεις καθ’ όλη τη διάρκεια της αποικιοκρατίας, οι οποίες όμως καταστέλλονταν βίαια. Τον 19ο αιώνα, μορφωμένοι Φιλιππινέζοι, όπως ο Χοσέ Ρισάλ, ανέδειξαν τις αδικίες της αποικιοκρατίας και καλλιέργησαν την ενιαία εθνική ταυτότητα, οδηγώντας στην Επανάσταση του 1896.»
Νέος κατακτητής
Στο κενό που δημιουργεί η αποδυνάμωση των Ισπανών υπεισέρχεται υποδυόμενος τον απελευθερωτή ο νέος κατακτητής, οι λευκοί προτεστάντες των ΗΠΑ, οι οποίοι γρήγορα ρίχνουν τις μάσκες και ασκούν εξίσου ωμή βία για να καταστείλουν το κίνημα ανεξαρτησίας των γηγενών. Με τη Συνθήκη του Παρισιού (1898), η Ισπανία παραχώρησε στις ΗΠΑ έναντι 20 εκατομμυρίων δολαρίων το Γκουάμ (νησί-βάση των ΗΠΑ), το Πουέρτο Ρίκο (κτήση των ΗΠΑ χωρίς πολιτικά δικαιώματα των γηγενών) και τις Φιλιππίνες, οι οποίες απότομα μπαίνουν σε μια νέα πρέσα που μεθοδεύει τη δραστική αποϊσπανοποίηση και την επιβολή της αμερικανοποίησης με ριζικές αλλαγές στην εκπαίδευση, τον πολιτισμό, την οικονομία (π.χ. περιορισμός στις εξαγωγές, έλεγχος του εθνικού νομίσματος), το πολιτικό σύστημα (π.χ. προεδρική δημοκρατία) και, βέβαια, το θρήσκευμα.
Μπορεί οι Φιλιππινέζοι στη μεγάλη τους πλειονότητα να ήταν χριστιανοί, αλλά η αμερικάνικη αποικιοκρατία δούλευε -και δουλεύει ακόμα- με εργαλείο τον προτεσταντισμό, οπότε έπρεπε οι αυτόχθονες να αποκηρύξουν τον καθολικισμό που είχαν ασπαστεί με εξαναγκασμό και πλύση εγκεφάλου τριών αιώνων και να ασπαστούν τον αμερικάνικο προτεσταντισμό! Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Γουίλιαμ ΜακΚίνλεϊ διατυμπάνιζε ότι είναι καθήκον των Αμερικάνων να «εκχριστιανίσουν» τους Φιλιππινέζους, εννοώντας να τους κάνουν προτεστάντες από καθολικούς! Έτσι, από το 1899, πλημμύρισε το Αρχιπέλαγος από καλά χρηματοδοτούμενες και στρατιωτικά προστατευόμενες πολυάριθμες αποστολές Ευαγγελιστών, Βαπτιστών, Μεθοδιστών, Πρεσβυτεριανών, Λουθηρανών, Μορμόνων, Μαρτύρων του Ιεχωβά, του Στρατού της Σωτηρίας, της Εκκλησίας του Ιησού Χριστού των Αγίων της Τελευταίας Μέρας και των Αντβεντιστών της Έβδομης Μέρας! Χαμός και συνωστισμός!
Τόσο σημαντικός είναι στη χειραγώγηση των λαών ο ρόλος των θρησκειών που στηρίζονται και προωθούνται από τις αποικιοκρατικές και ιμπεριαλιστικές μητροπόλεις παντού και πάντα. Εξαιρέσεις από καθολικούς και προτεστάντες κληρικούς που τάχθηκαν με τα απελευθερωτικά κινήματα υπήρξαν, και σήμερα αυξάνονται οι θεωρούμενες ανεξάρτητες εκκλησίες, όπως η Εκκλησία του Χριστού, αλλά το κύριο σώμα της εκκλησιαστικής εξουσίας ανέκαθεν ήταν σταθερά εναρμονισμένο με τις επιδιώξεις του κατακτητή, Ισπανού, Άγγλου, Ολλανδού, Αμερικάνου…
Ο πόλεμος εναντίον κάθε άλλης θρησκείας εντάθηκε, ιδίως κατά του μειοψηφικού ισλάμ, και η ισπανική γλώσσα αντικαταστάθηκε από την αγγλική η οποία καθιερώθηκε ως επίσημη γλώσσα του κράτους στη διοίκηση, τη νομοθεσία και την οικονομία μαζί με την ντόπια γλώσσα «τάκαλογκ» για τις λοιπές χρήσεις καθώς εμπεριέχει και πολλές λέξεις από την ισπανική που έχασε την προνομιακή της θέση. Οι τοπικές ταυτότητες και κουλτούρες δεν λογίζονται από τις μητροπόλεις. Οι εθνικοί και πολιτισμικοί βιασμοί πραγματοποιούνται κατά τη βούληση των κατακτητών, κατά συρροήν…
Οι συμφορές
Οι συμφορές των Φιλιππινέζων δεν έχουν τέλος. Στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ιάπωνες ιμπεριαλιστές φάνηκαν ισχυρότεροι προσωρινά καταλαμβάνοντας, μεταξύ άλλων περιοχών, και τις Φιλιππίνες όπου άσκησαν τη μεγαλύτερη δυνατή βαρβαρότητα κατά των εντοπίων, μέχρι να ηττηθούν σε όλα τα μέτωπα το 1945 και να αποσυρθούν ταπεινωμένοι αφήνοντας πίσω τους την πρωτεύουσα Μανίλα κατεδαφισμένη και πυρπολημένη.
Το 1946, οι Αμερικάνοι ολοκλήρωσαν την αναγνώριση της ανεξαρτησίας των Φιλιππίνων την οποία είχε ξεκινήσει ο πρόεδρος Φραγκλίνος Ρούσβελτ. Αλλά ήταν, και παραμένει, μία ανεξαρτησία made in USA. Τα πραγματικά ανεξαρτησιακά κινήματα, εθνικά, πολιτικά και κομμουνιστικά, κατεστάλησαν βίαια με τη συνδρομή των ΗΠΑ. Οι Αμερικάνοι δημιούργησαν μια εξαρτημένη απ’ αυτούς ολιγαρχία στην οποία ανέθεσαν τη διακυβέρνηση της χώρας σύμφωνα με τα δικά τους συμφέροντα και προδιαγραφές. Όπως γράφουν ο Walden Bello και οι άλλοι συγγραφείς στο βιβλίο «Το αντιαναπτυξιακό κράτος: η πολιτική οικονομία της μόνιμης κρίσης στις Φιλιππίνες», οι Φιλιππίνες «λειτουργούν ως ένα αντιαναπτυξιακό κράτος το οποίο βρίσκεται σε διαρκή κρίση. Η κατάσταση αυτή δεν οφείλεται απλώς σε κακή διαχείριση, αλλά στο ίδιο το πολιτικό σύστημα, το οποίο κυριαρχείται από μια ολιγαρχία που αντιτίθεται σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις μείωσης των κοινωνικών ανισοτήτων και εφαρμόζει τις πολιτικές απορρύθμισης και ιδιωτικοποιήσεων που αποδυναμώνουν την εθνική οικονομία».
Και άλλοι συγγραφείς επισημαίνουν ότι σκόπιμα οι Φιλιππίνες κρατήθηκαν στην υπανάπτυξη από τις ΗΠΑ, σε αντίθεση με την πολιτική που αυτές εφάρμοσαν στις περιπτώσεις της Ιαπωνίας, της Νότιας Κορέας και της Ταϊβάν που ευνοήθηκαν υπέρμετρα, αν και ήταν κι αυτές κατεστραμμένες από τον πόλεμο, προκειμένου να αποτελούν αντίβαρο στη Σοβιετική Ένωση και στην Κίνα στην περιοχή της Ανατολικής Ασίας και του Ειρηνικού. Οι Φιλιππίνες δεν εντάχθηκαν σ’ αυτό το σχέδιο. Αντιθέτως, από το 1899, δομήθηκαν με τέτοιο τρόπο από τους Αμερικάνους ώστε να ελέγχονται απολύτως πολιτικά, οικονομικά, πολιτισμικά και στρατιωτικά ως προτεκτοράτο. Ιδίως μετά την απώλεια της Ινδοκίνας (Βιετνάμ, Καμπότζη, Λάος) και την απομάκρυνση του ASEAN (Ένωση των κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας) από τον αρχικό σχεδιασμό του οργανισμού από τους Αμερικάνους ως αντικομμουνιστική συμμαχία της περιοχής, οι ΗΠΑ επενδύουν στρατιωτικά στις Φιλιππίνες που είναι η πιο ελεγχόμενη απ’ αυτούς χώρα αποσκοπώντας αφενός στο να περιορίσουν τις εμπορικές σχέσεις που έχουν αναπτυχθεί μεταξύ Κίνας και Φιλιππίνων και αφετέρου να παρενοχλούν στρατιωτικά την Κίνα στη θάλασσα.
Συνέχεια χωρίς τέλος
Βέβαια, αυτή η πολύ μεγάλη δύναμη και επιρροή του οργανωμένου χριστιανισμού, καθολικού και προτεσταντικού, δεν χρησιμοποιήθηκε για να καταπολεμηθεί η φτώχεια που είναι ενδημική, η διαφθορά που είναι εκτεταμένη, ο αυταρχισμός που είναι καθεστωτικός και η υποτέλεια που είναι διαχρονική στην άρχουσα τάξη.
Δεν είναι τυχαίο που σε όλη την ιστορία των Φιλιππίνων, τόσο πριν την ανεξαρτησία όσο και μετά το 1946, οι κατακτητές, Ισπανοί, Αμερικάνοι και Ιάπωνες, δεν επέτρεψαν σε άξιους ανθρώπους, έντιμους, καλλιεργημένους και πατριώτες να κυβερνήσουν αυτή τη μεγάλη, πλούσια και όμορφη χώρα. Γι’ αυτό ο πιο διάσημος ηγέτης της είναι ο δικτάτορας Μάρκος και η γυναίκα του Ιμέλντα που αποτελούν την πιο ανάγλυφη προσωποποίηση της διαφθοράς παγκοσμίως. Που εκδιώχτηκαν από το λαό το 1986, αλλά οι μηχανισμοί που ελέγχουν τη χώρα, μετά από έναν πρόεδρο που δικάζεται στη Χάγη για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, ανέδειξαν τον γιο τους πρόεδρο για να συνεχιστεί η φτωχοποίηση του λαού, η λεηλασία της χώρας, η υποτέλεια στους Αμερικάνους και η πολεμική ένταση στην ανατολική Ασία.
Τελικά, δεν είναι φανερό εκ του αποτελέσματος τι ρόλο έπαιξαν όλοι αυτοί οι θεοί και οι άγιοι, οι επίσκοποι και οι μοναχοί που μονοπώλησαν τα ιερά και τα όσια, επί 500 χρόνια, στις Φιλιππίνες;
Πηγές (ενδεικτικά)
– Christianity in Southeast Asia (Robbie B.H. Goh, Institute of Southeast Asian Studies, Singapore)
– Wikipedia
– A History of the Philippines (Luis H. Francia)
– The Anti-Development State: The Political Economy of Permanent Crisis in the Philippines (Walden Bello, Herbert Docena, Marissa de Guzman, Mary Lou Malig)
