Η αλυσίδα των εξελίξεων του τελευταίου έτους δεν αφήνει σημαντικά περιθώρια αμφιβολιών, ότι έχουμε μπει σε εποχή πολέμων παγκόσμιας εξάπλωσης. Η κρίση ηγεμονίας των ΗΠΑ/Δύσης εξηγεί πολλά για την επιθετικότητα των ΗΠΑ και για το διαρκές άνοιγμα νέων πολεμικών μετώπων. Πέρα όμως απ’ αυτό το πιο φανερό επίπεδο, η διάσταση «πόλεμος» συνδέεται με πολύ επιδραστικούς και περίπλοκους τρόπους, και με τις μεγάλες αναδιαρθρώσεις του κόσμου του κεφαλαίου που βρίσκονται σε εξέλιξη. Και σ’ αυτόν τον τομέα υπάρχει μεγάλη επιτάχυνση, αφού η αξεπέραστη, ιστορική (οι απαρχές της ανάγονται στη δεκαετία του 1970) δομική κρίση του παγκόσμιου συστήματος του κεφαλαίου γνωρίζει σήμερα νέες εκδηλώσεις όξυνσης.
Θα γίνουμε εδώ πιο συγκεκριμένοι εστιάζοντας στο ένα από τα πρωτεύοντα πεδία αυτών των αναδιαρθρώσεων: Ο τωρινός κύκλος της «ψηφιακής αναδιάρθρωσης», που έχει στον πυρήνα του τη συλλογή τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων των πιο διαφορετικών κατηγοριών και την επεξεργασία τους με αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), βλέπει τεράστιες ευκαιρίες κερδοφορίας –αλλά και «νομιμοποίησης» πειραματισμών απίστευτης αντικοινωνικότητας– σε στρατιωτικές εφαρμογές και χρήσεις. Μια σειρά αμερικανικών μεγα-εταιρικών ομίλων ορέγονται απροσχημάτιστα «πόλεμο» και έχουν σοβαρή επιρροή στα κέντρα εξουσίας που τον αποφασίζουν (αμερικανική διοίκηση, Κογκρέσο) και τον διεξάγουν (Πεντάγωνο, μυστικές υπηρεσίες). Ανάμεσά τους η Παλαντίρ, που εισάγει νέα μοντέλα δραστηριοτήτων επιδιώκοντας να «δημιουργήσει σχολή», και με την οποία θα ασχοληθούμε κυρίως σ’ αυτό το σημείωμα.
Χωρίς καμία υπερβολή, ο πόλεμος της εποχής της ΤΝ –που τροποποιεί εκ βάθρων τα πολεμικά δεδομένα και που τα μέτωπά του μετατρέπονται σε ταχύρρυθμα εργαστήρια δοκιμών νέων μορφών πολεμικής σύγκρουσης και όπλων– δημιουργεί μια νέα, πρωτεύουσας σημασίας, πίστα δραστηριοτήτων του «στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος». Ο κύκλος γίνεται ακραία φαύλος: Οι ψηφιακές/ΤΝ μπίζνες στρέφονται έντονα τώρα προς τον πόλεμο (αφού έπαιξαν προηγουμένως και με την πανδημία και με άλλες «ευκαιρίες»), γεννώντας και βλέποντας ενιαία, όπως θα δούμε στη συνέχεια, νέες μορφές του – διακρατικές, αλλά και στο εσωτερικό των κρατών απέναντι στις δικές τους κοινωνίες! Ο πόλεμος, τροποποιούμενος και με τις υβριδικές τροπές που παίρνει, ανοίγει με τη σειρά του, σε απρόσμενες κλίμακες, «νέα» πεδία δραστηριότητας: καθολικοποίηση της παρακολούθησης, ολοκλήρωση τηλεπικοινωνιακών δικτύων (βλ. τον ρόλο του συστήματος δορυφόρων StarLink του Μασκ), αλλά και μεγάλες ροπές προς τη νομιμοποίηση κάθε είδους απορρύθμισης (πολιτικής, κοινωνικής) και «απελευθέρωσης» (της ασυδοσίας του κεφαλαίου).
Οι τεράστιες αναδιαρθρώσεις που προωθούνται δεν αφορούν στενά «την τεχνολογία». Φέρνουν τα πάνω-κάτω σε όλες τις πλευρές της κοινωνικής ζωής (οργάνωση χρόνων, χώρων, εργασίας και των καταμερισμών της, αξίες και νοηματοδότηση ζωής, αναπαραστάσεις της πραγματικότητας στις συνειδήσεις των ανθρώπων κ.λπ.), και παρεμβαίνουν ως μείζων παράγων αποδιοργάνωσης και δύσκολης αναδιαμόρφωσης των δυνατοτήτων των κοινωνιών να αντιστέκονται στα όσα προωθούνται.
Η περίπτωση Παλαντίρ
Όχι μοναδική, αλλά χαρακτηριστική του τι ετοιμάζεται
Οι δραστηριότητες της Παλαντίρ εστιάζουν στη δημιουργία συστημάτων λογισμικού για την υποστήριξη λήψης αποφάσεων με τεχνικές ΤΝ. Πώς; Αναλύοντας, συνδυάζοντας και συσχετίζοντας τεράστιο πλήθος δεδομένων προερχόμενων από όλες τις πιθανές πηγές: κάμερες, κινητά τηλέφωνα, παρακολούθηση τηλεπικοινωνιών από δορυφόρους, παρακολούθηση κινήσεων με GPS, φορητές συσκευές πάσης φύσεως συνδεμένες στο διαδίκτυο, τραπεζικά συστήματα, συστήματα πληρωμών και κίνησης κεφαλαίων, ιατρικά δεδομένα από τα Εθνικά Συστήματα Υγείας (!) και πλήθος άλλες πηγές. Οι υπηρεσίες λήψης «αποφάσεων» αφορούν κάθε είδους «πεδίο μάχης» (τα πάντα αδιακρίτως θεωρούνται «πεδία μάχης») και τον έλεγχο που θέλουν να επιβάλουν επ’ αυτών οι χρήστες των συστημάτων (το Πεντάγωνο, το FBI, οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, η πολεμική μηχανή του Ισραήλ και όποιος άλλος).
Η εταιρεία, που δραστηριοποιείται στη Silicon Valley της Καλιφόρνια, ιδρύθηκε το 2003. Δηλαδή στο φόντο των «αναγκών» και των μεγάλων ευκαιριών νομιμοποίησης μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 (Δίδυμοι Πύργοι) της γενικευμένης παρακολούθησης (ο αμερικανικός νόμος Patriot Act). Παρακολούθησης τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και ξένων χωρών. Τα κανάλια χρηματοδότησης της εταιρείας υπήρξαν εξαρχής ιδιαίτερα σκοτεινά και δαιδαλώδη, σχετιζόμενα με επενδυτικούς βραχίονες της CIA και άλλων υπηρεσιών. Οι παραγγελίες από το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα σύντομα εκτοξεύθηκαν, και αντίστοιχα εκτοξεύθηκε η κεφαλαιοποίηση της εταιρείας.
Οι ιδρυτές της Παλαντίρ
Οι ιδρυτές, Πίτερ Τιλ και Άλεξ Καρπ, έχουν εξελιχθεί σε πρόσωπα μεγάλης επιδραστικότητας στον χώρο της τεχνοκρατικοελευθεριακής αμερικανικής δεξιάς (techno libertarians). Η «ελευθερία» βεβαίως εδώ αφορά το κεφάλαιο και την κατάργηση κάθε είδους κοινωνικού περιορισμού του (αντιμονοπωλιακών μέτρων, τρόπων συλλογικής του αντιμετώπισης, κοινωνικών δικαιωμάτων, κοινωνικού κράτους κ.λπ.). Αφορά επίσης την επιδίωξη της πλήρους διαγραφής όλων των ιστορικών χειραφετητικών προταγμάτων (μαζί και της γυναικείας απελευθέρωσης!) μέσα από την επιβολή ενός, φασιστικής κοπής, ακραίου τεχνοδεσποτισμού στο εσωτερικό, και την επαναφορά της αποικιοκρατικής κυριαρχίας της Δύσης σε όλο τον πλανήτη.
Και οι δύο ιδρυτές –ο Καρπ είναι ο ένας εκ των δύο συγγραφέων του «μανιφέστου» ενεργητικής προβολής αυτών των θέσεων που κυκλοφόρησε το 2025, και τούτο τον καιρό προβάλλεται έντονα μέσα από μια σύνοψή του σε 22 σημεία– έχουν μακρά θητεία σημαντικής υποστήριξης αντιδραστικών πολιτικών ρευμάτων και κινήσεων στις ΗΠΑ, και του Τραμπ ήδη από την πρώτη του θητεία. Ο σημερινός αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς στηρίχθηκε και προωθήθηκε απ’ αυτούς, και η ρητορική του (η επιθετικότητα και το ρεπερτόριο των θεμάτων που ανακινεί) φέρουν εμφανώς τη σφραγίδα τους.
Ο Τιλ επιπλέον υπήρξε εκ των ιδρυτών του συστήματος πληρωμών PayPal. Τα ενιαία ολοκληρωμένα συστήματα πληρωμών εξελίσσονται τα τελευταία χρόνια σε ξεχωριστό πεδίο σχεδιασμών για την επιβολή ολοκληρωτικών κοινωνικών ελέγχων βιοπολιτικού χαρακτήρα. Και μάλιστα τόσο στη Δύση όσο και στην Κίνα (που πρωτοπορεί!). Πρόκειται για ένα ξεχωριστό θέμα, που δεν θα θίξουμε περισσότερο εδώ, αλλά αξίζει να το κρατήσουμε.
Τα πεδία πειραματισμού και γενικευμένου ελέγχου
Μετά την 7/10/2023 και με την έναρξη του πολέμου του Ισραήλ στη Γάζα, η Παλαντίρ επίσημα ανέλαβε κομβικό ρόλο. Η συστηματοποίηση της επιλογής στόχων και η γενοκτονική πολιτική του Ισραήλ για την εξολόθρευση / εκτοπισμό των παλαιστινιακών πληθυσμών σε Γάζα και Δυτική Όχθη βασίστηκε επισήμως στα λογισμικά της, και έγινε το προνομιακό πεδίο πειραματισμών της εταιρείας. Επίσης οι επιχειρήσεις αποκεφαλισμού της ηγετικής δομής της λιβανέζικης Χεζμπολά, και στη συνέχεια της ιρανικής ηγεσίας, ομολογημένα φέρουν τη σφραγίδα της ίδιας εταιρείας, και διαφημίζονται ως αξεπέραστες τεχνολογικές επιτυχίες!
Ταυτόχρονα, η Παλαντίρ παρέχει τη βασική υποστήριξη για την παρακολούθηση των πληθυσμών στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά και και για την επιλογή των στόχων / θυμάτων των πρωτοφανούς αγριότητας φασιστικών, ρατσιστικών επιθέσεων-σκούπα που έχει εξαπολύσει η διοίκηση Τραμπ (με βραχίονα την ICE) απέναντι στους μεταναστευτικούς πληθυσμούς σε όλη τη χώρα. Το μεταναστευτικό, και όσα οργανώνονται υπό τον τίτλο «εξάλειψη του βαρέος εγκλήματος», δεν είναι παρά μια τεράστια δοκιμή πειθάρχησης των πληθυσμών των μεγάλων αστικών κέντρων των ΗΠΑ, και αντιμετώπισης του εκρηκτικού φορτίου κοινωνικής δυσαρέσκειας που σωρεύεται από την πολύπλευρη οικονομικοκοινωνική κρίση στο εσωτερικό τους. Οι πόλεμοι «μέσα» και «έξω» γίνονται όλο και πιο ενιαίοι. Η πίστα Παλαντίρ ήρθε να αναβαθμίσει την ήδη υπάρχουσα προηγούμενη αμφίδρομη και στενότατη συνεργασία ΗΠΑ-Ισραήλ στην καταστολή πληθυσμών και στην οργάνωση των φυλακών (βλ. το βιβλίο με παρεμβάσεις της Άντζελα Ντέιβις από τις εκδόσεις Α/συνεχεια).
Οι ειδήσεις έρχονται όμως και από αλλού. Εδώ θα περιοριστούμε σε δύο μόνο περιπτώσεις. Πρόσφατα ξέσπασε σάλος στη Βρετανία για τις σχέσεις της κυβέρνησης Στάρμερ με την Παλαντίρ και για τον έλεγχο που έχει εξασφαλίσει η τελευταία επί των δεδομένων του βρετανικού NHS (Εθνικό Σύστημα Υγείας). Η αντίστοιχη δραστηριότητα της εταιρείας στην Ελλάδα, όπου συνήψε σύμβαση με την κυβέρνηση Μητσοτάκη για την κάλυψη αναγκών διαχείρισης πληθυσμών με όχημα την πανδημία (!), παραμένει κατασκότεινη, οι δε όροι της σύμβασης κρατιούνται επτασφράγιστο μυστικό (ακόμη περισσότερο που οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις έχουν υπάρξει το λιγότερο χλιαρές και στο θέμα αυτό).
Το «μανιφέστο Παλαντίρ»
(από τους Άλεξ Καρπ και Νίκολας Ζαμίσκα)
Πρόκειται για ένα σκληρό «μανιφέστο», ένα πολιτικό πρόγραμμα τεχνοφεουδαρχικού ολοκληρωτισμού, που δείχνει πώς σκέφτονται οι «ελίτ» των εταιρικών κολοσσών, πώς αντιλαμβάνονται τη συστημική κρίση του κόσμου του κεφαλαίου αλλά και της ηγεμονίας των ΗΠΑ στο επίκεντρό της, και τι προωθούν. Ο τίτλος του είναι εύγλωττος: «Η Τεχνολογική Δημοκρατία: Σκληρή Ισχύς, Ελαστικές Πεποιθήσεις και το Μέλλον της Δύσης» (“The Technological Republic: Hard Power, Soft Belief, and the Future of the West”).
Είναι το δεύτερο τέτοιο «διάβημα» των τεχνοφεουδαρχικών «ελίτ», μετά τη «Μεγάλη Επανεκκίνηση» του Σβαμπ (Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ). Τώρα όχι με παγκοσμιοποιητικούς όρους όπως εκείνο, αλλά με όρους «εθνικής, πατριωτικής» αναδίπλωσης του αμερικανικού ιμπεριαλισμού στην πολεμική οικονομία.
Ας δούμε τα βασικά μοτίβα που περιέχονται στα 22 σημεία που προβλήθηκαν τελευταία. Η συγκυρία του πολέμου με το Ιράν λέει πάρα πολλά για τα όσα επιταχύνονται «πίσω του».
- Στροφή στην πολεμική οικονομία και προς τον πόλεμο. Μέσω αυτών, προσπάθεια επανάκαμψης της βιομηχανικής-τεχνολογικής ηγεμονίας των ΗΠΑ. Επιδίωξη για δέσμευση των επιχειρηματικών συμφερόντων (ιδιαίτερα της Silicon Valley) σε μια σκληρή γραμμή πολεμικής αντιπαράθεσης «μέχρι τέλους» με την Κίνα. Προετοιμασία των πνευμάτων για πόλεμο, σε αντιπαράθεση με την «ήπια», «φιλελεύθερη» γραμμή της παγκοσμιοποίησης που θεωρούν οι συγγραφείς ότι επικρατεί σήμερα. Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, επαναφορά της υποχρεωτικής στράτευσης(!). Είναι εμφανές ότι ένας από τους κύριους πονοκεφάλους των «ελίτ» είναι ότι οι δυτικές κοινωνίες δεν δείχνουν έτοιμες να «οικειοποιηθούν τον πόλεμο», και ότι μετράει ακόμη πολύ το «κεκτημένο μιας σχετικά μακρόχρονης ειρήνης (μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο)».
- Μέσα στο προηγούμενο πλαίσιο, προβολή της «ανάγκης» επαναστρατιωτικοποίησης της Γερμανίας και της Ιαπωνίας. Διότι τα αποτελέσματα του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου «δυστυχώς»(!) επέβαλαν «υπερβολικές διορθώσεις» και δέσμευση αυτών των δύο δυνάμεων σε αποστρατιωτικοποιημένη ή και πασιφιστική κατεύθυνση (η οποία αποκηρύσσεται από τους συγγραφείς μετά βδελυγμίας).
- Ηγετική κοινωνική ομάδα αναγορεύονται οι τεχνοκράτες, που πρέπει να βρίσκονται εκτός οποιουδήποτε ελέγχου και αξίωσης διαφάνειας. Αλλιώς «θα ξεμείνουμε από πρόθυμους να αναλαμβάνουν δημόσια αξιώματα και ευθύνες»! Κάτι επιπλέον, καίριας σημασίας: Η ανθρωπιστική παιδεία δεν έχει θέση στον νέο κόσμο της ΤΝ, δηλώνουν κατηγορηματικά οι κύκλοι που εκφράζονται από το «μανιφέστο».
- Κήρυξη πολέμου στο «υπερβολικό κράτος». Κατά πρώτον, στην ίδια την υπόσταση του κοινωνικού κράτους πρόνοιας, αλλά και με άρση όλων των ρυθμιστικών κανόνων σε όλα τα επίπεδα (κίνηση κεφαλαίων, διεθνείς σχέσεις, περιβαλλοντικοί και υγειονομικοί περιορισμοί κ.ά.). Και τα δύο είναι βασικά μοτίβα της αμερικανικής «ελευθεριακής» δεξιάς. Η διοίκηση Τραμπ έχει ήδη γίνει το εργαστήριο για την προώθηση αυτής της ατζέντας. Αλλά και το θέατρο εκδήλωσης των συγκρουσιακών της αντιφάσεων (Department of Government Efficiency του Έλον Μασκ με το «τσεκούρι» στις κρατικές δαπάνες και τις αναταράξεις που προέκυψαν).
- Γενικευμένος κοινωνικός πόλεμος πίσω από την προμετωπίδα της «εξάλειψης του βαρέος εγκλήματος» και προσπάθεια επιβολής μεγάλων ενδοκοινωνικών εμφύλιων ρηγμάτων μέσω της ακροδεξιάς αξιοποίησης του θέματος «ασφάλεια». Οι πολιτικές Τραμπ απέναντι στα μεγάλα αστικά κέντρα (Λος Άντζελες, Σικάγο, Πόρτλαντ του Όρεγκον, Ουάσινγκτον, και ιδιαίτερα βέβαια Μινεάπολις), με τη χρήση της ICE, και την υποστήριξη με λογισμικά της Παλαντίρ για τη στοχοποίηση και την πρόβλεψη της συμπεριφοράς αστικών πληθυσμών, είναι οι πρώτες σοβαρές πρόβες αυτού του νέου κύκλου κρατικής καταστολής και πειθάρχησης.
- Πόλεμος κατά της πολυπολιτισμικότητας και των φιλελευθερισμών της. Δηλώνεται απροκάλυπτα ότι δεν είναι όλοι οι πολιτισμοί ισότιμοι, ότι η Δύση υπερέχει: «Λευκή υπεροχή» στο εσωτερικό των ΗΠΑ και επαναφορά της «εκπολιτιστικής» Δυτικής αποικιοκρατίας σε πλανητικό επίπεδο. Πρόσφατα ο Τζ Ντ. Βανς, στο Μόναχο, το έθεσε ενώπιον ευρωατλαντικού ακροατηρίου έτσι ακριβώς και χωρίς περιστροφές.
- Επιστροφή στη σκληρή, συντηρητική παραδοσιοκρατία με θρησκευτικό μανδύα, στις σκληρές (μισαλλόδοξες) πεποιθήσεις, γενικευμένη επίθεση στον οποιονδήποτε πλουραλισμό, στις φιλελεύθερες αντιλήψεις και στα δικαιώματα.
***
Δύο σημεία αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σχετικά με την ατζέντα αυτού του «μανιφέστου».
1) Η διοίκηση Τραμπ και η –απογυμνούμενη από πολιτικές διαμεσολαβήσεις, κανόνες ρύθμισης και νομιμοποιήσεις– επιβολή δια της ισχύος που προωθεί, λογίζεται απ’ αυτούς τους κύκλους σαν φάση προετοιμασίας της μετάβασης στις κοινωνικές αναδιαρθρώσεις του καθεστώτος τεχνοδεσποτείας το οποίο επιδιώκουν να επιβάλουν. Η πλευρά αυτή δείχνει σήμερα να διεξάγει αγώνα (άδηλης έκβασης) για να κυριαρχήσει. Που υπερβαίνει κατά πολύ τις όποιες αμφίβολες προοπτικές επιτυχίας των πολιτικών Τραμπ.
2) Το δεύτερο σημείο, και το πιο περίπλοκο για τις προοπτικές της κοινωνικής χειραφέτησης, είναι η μεθοδευόμενη παγίδευση σ’ ένα δίπολο ανάμεσα στη «νεοφιλελεύθερη δικαιωματική παγκοσμιοποίηση» (που διαθέτει τις δικές της εκδοχές καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων, με κοινό παρονομαστή πάντως την πολεμική οικονομία), και σ’ αυτήν την εκδοχή σκληρής αμερικανικής ιμπεριαλιστικής «αναδίπλωσης» (καμία σχέση με την όποια απόσυρση από πολέμους και με κάποιον δήθεν απομονωτισμό στο «Δυτικό ημισφαίριο»).
Είναι ίσως τελικά αυτή η πλευρά, και οι τρόποι της αξιοποίησης –από τους συγγραφείς του «μανιφέστου»– της κοινωνικής δυσαρέσκειας απέναντι στους «παγκοσμιοποιητές», που έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Στο βαθμό που προσβλέπει στις δυνατότητες δημιουργίας υπολογίσιμου ρεύματος κοινωνικής υποστήριξης και «παίζει» μ’ αυτές. Οι «υλικές πραγματικότητες» της πρακτικής πολιτικής των ΗΠΑ δεν φαίνονται να αφήνουν ισχυρά περιθώρια γι’ αυτό (τουλάχιστον μέχρι στιγμής και με τις ακραία απονομιμοποιημένες πολεμικές φόρμουλες που προκρίνονται). Όμως εν τέλει το κομβικό πρόβλημα για την προαγωγή της συνείδησης των υποτελών τάξεων είναι η υπέρβαση αυτής της παγίδευσης, που για την ώρα τις κρατάει δέσμιες σε μια μεταιχμιακή κατάσταση «παθητικοποιημένης δυσφορίας».
