του Γιώργου Κυριακού
Η Πολύτσανη, ένα από τα επτά χωριά του Πωγωνίου του Δήμου Δρόπολης, είναι η Πολυανή της αρχαίας Ηπειρωτικής Χαονίας, χτισμένη σε υψόμετρο γύρω στα 750 μ. Έχει πλούσια κοινοτική και πολιτιστική παράδοση, με προεξέχον το πολυφωνικό της τραγούδι. Λόγω της ξενιτιάς, όμως, μέχρι και σήμερα το πολυτσανίτικο γλέντι εμπλουτίζεται με παραδοσιακά τραγούδια από ολόκληρη την ελληνική επικράτεια. Τον 14ο αιώνα ήταν εμπορικός κόμβος. Από τον 17ο αιώνα λειτούργησαν σχολεία και επαγγελματική σχολή. Οι εκκλησιές της χρονολογούνται οι περισσότερες από 11ο μέχρι τον 15ο αιώνα, αλλά υπάρχει και η Εκκλησία της Παναγίας στην τοποθεσία Μπροδέτσι, που χρονολογείται τον 6ο-7ο αιώνα. Όπως και το Μοναστήρι του Αγίου Αθανασίου, είναι οικοδομημένες με χρήματα των ξενιτεμένων και της διασποράς στη Βλαχία. Ο Άγιος Σοφιανός, σύμβολο της περιοχής, ήταν ο ιεράρχης που αντιστάθηκε στον εξισλαμισμό της Ηπείρου, πρόδρομος του Κοσμά του Αιτωλού και του Νεκτάριου Τέρπου. Τα κοινοτικά κτήματα, τα οποία σήμερα είναι δεσμευμένα από το αλβανικό κράτος, είχαν αγοραστεί από την Υψηλή Πύλη επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Από την Πολύτσανη κατάγεται πλήθος επιστημόνων και λογίων. Η Ένωσις των Απανταχού Πολυτσανιτών ιδρύθηκε το 1936. Μιλήσαμε με τον πρόεδρό της, Θεοδόση Μάντζαρη, λογοτέχνη και ιστοριοδίφη του Πωγωνίου, τον οποίο ευχαριστούμε για τη δυνατότητα μηνιαίων συναντήσεων Ελλαδιτών και Βορειοηπειρωτών που πραγματοποιούνται στα γραφεία της Ένωσης:
Θεοδόση ας ξεκινήσουμε από τα τελευταία, για τον ανύπαρκτο οδικό άξονα που εγκαινιάστηκε…
Δεν πιστεύαμε στα μάτια μας όταν αντικρίσαμε αυτήν την κωμωδία [1]. Αν το καλοσκεφτούμε, στην ουσία είναι η πραγματικότητα του μεγάλου ψέματος που έχει διαπραχθεί στην πλάτη των Πωγωνισίων. Το τελευταίο είναι το αποκορύφωμα, που γελοιοποιεί τους ίδιους παράγοντες και στις δύο πλευρές των συνόρων.
Έχετε κι άλλα σοβαρά ζητήματα που αποθαρρύνουν την παλιννόστηση στο χωριό. Τα κοινοτικά κτήματα, τις συγκοινωνίες, το νερό, το ρεύμα…
Δύο είναι τα κυριότερα και σοβαρά προβλήματα του τόπου μας: οι άθλιες υποδομές και το περιουσιακό [2]. Η έλλειψη υποδομών όχι μόνο αποθαρρύνει την παλιννόστηση στο χωριό μας, αλλά μας έχει ωθήσει στην απογοήτευση και στην απόλυτη έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους πολιτικούς και προς όποια υπόσχεση θα ξεστομίσουν. Ο δρόμος για το χωριό μας μοιάζει με το μύθο του Γεφυριού της Άρτας. Πέρασαν τριάντα και χρόνια και δεν έχει ολοκληρωθεί, με αποτέλεσμα να παραμένουμε απαισιόδοξοι, έρμαια… Καμιά βοήθεια, καμιά επένδυση όλα αυτά τα χρόνια για το πόσιμο νερό. Ο νους τους είναι μόνο να εισπράξουν, αυξάνοντας την ήδη παράλογη μηνιαία τιμή. Το ηλεκτρικό ρεύμα λειτουργεί ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες. Καλός ο καιρός, υπάρχει, αλλιώς σκοτάδι… Το άλλο σοβαρό μας πρόβλημα είναι οι κοινοτικές περιουσίες, τις οποίες η αλβανική κυβέρνηση δείχνει ότι δεν έχει καμιά διάθεση να τις επιστρέψει. Με παράνομα διατάγματα τις ονομάζει «Δημόσια Περιουσία», μη αναγνωρίζοντας ότι είναι αγορασμένες από τους προγόνους μας, και ότι τους έχουμε δώσει τα νόμιμα χαρτιά που έχει πάρει η κοινότητα από τα κρατικά αρχεία. Τέλος, παρ’ όλες τις προσπάθειές μας, η ελληνική πλευρά δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον για το θέμα αυτό, που για εμάς είναι υπαρξιακό.
Με την ευκαιρία αυτή, πες μας κάτι για την ιστορία του σωματείου σας.
Η «Ένωσις των Απανταχού Πολυτσανιτών» ιδρύθηκε το 1936. Ήταν η έκφραση απέραντης αγάπης –στην πράξη– των ξενιτεμένων συγχωριανών μας για τον τόπο, του ενός για τον άλλον, με στόχο να βοηθήσουν έμπρακτα με διάφορα έργα το χωριό μας. Το αποτέλεσμα ήταν το χωριό να έχει σήμερα κοινοτικά κτίρια όπως τον φούρνο, την αίθουσα για διάφορες ανάγκες, το κτίριο του σχολείου, που έχει μετατραπεί σε γραφεία, ξενοδοχείο κ.λπ. Επίσης οι συγχωριανοί προσέφεραν από το υστέρημά τους για την ανακαίνιση εκκλησιών, το στρώσιμο δρόμων, την κατασκευή πηγαδιών, αλλά και για βοήθεια σε φτωχούς. Μετά το 1990 το έργο συνεχίστηκε με στρώσιμο δρόμων, με την αναστήλωση εκκλησιών και πολλά άλλα. Τα τελευταία χρόνια ο σύλλογός μας έβαλε ως κύριο στόχο την ανάδειξη της ιστορίας του τόπου. Έτσι γίνονται αναρτήσεις για τις προσωπικότητες του χωριού, παρουσιάζοντας τμήματα από την ιστορία του, μιλώντας για τις εκκλησίες ή για άλλα ιστορικά γεγονότα. Τον Αύγουστο του 2023 ολοκληρώσαμε την τοποθέτηση μνημείου για τον Επίσκοπο Σοφιανό [βλέπε φωτογραφία]. Οργανώθηκε μεγαλειώδης εκδήλωση στην πλατεία του χωριού για τα αποκαλυπτήρια της μαρμάρινης προτομής. Το κυριότερο είναι ότι αναδείχθηκε και έγινε γνωστή στον κόσμο η τεράστια προσφορά της ιστορικής προσωπικότητας του Αγίου Σοφιανού. Ο ιεράρχης Σοφιανός πρωτοστάτησε στις μάχες κατά του εξισλαμισμού, όχι μόνο στο Πωγώνι και στη Δερόπολη αλλά και σε όλη την Ήπειρο. Η λειτουργία της μοναστηριακής σχολής, η βιβλιοθήκη που κάηκε από τους βαρβάρους, ήταν έργα του Αγίου Σοφιανού. Σήμερα, υπό αυτές τις δύσκολες συνθήκες, το μέλλον του τόπου μας δείχνει αβέβαιο. Οι άνθρωποι, από όλα τα χωριά μας, επισκέπτονται τακτικά τον γενέθλιο τόπο, αλλά χρειαζόμαστε έργα για το μέλλον του.
[1] «Ο κατά φαντασίαν οδικός άξονας Πωγωνίου» (φύλλο 752).
[2] «Μαζί με τους Πωγωνίσιους και τον αγώνα τους» (oiapedw.blogspot.com, 30/4/2025).
Τα σχολεία ΟΜΗΡΟΣ σε Οδύσσεια
Η ενασχόληση μας με τα Εκπαιδευτήρια ΟΜΗΡΟΣ, σε συνδυασμό με τις διασταυρωμένες πληροφορίες που διαθέτουμε από τα συναρμόδια υπουργεία, επιβεβαιώνουν τις υποψίες για τη βαθμιαία αποδόμηση των στόχων τους, η οποία οφείλεται σε ποικίλους λόγους. Ένα από τα εξαιρετικής σημασίας ζητήματα, εκτός από τους αδικαιολόγητα χαμηλούς μισθούς στο εκπαιδευτικό προσωπικό [1], είναι η σχολική καθημερινότητα. Αυτή δυσχεραίνεται από τις απαιτήσεις των δύο εκπαιδευτικών συστημάτων, όπως και από τις συχνές αλλαγές στο Συντονιστικό Γραφείο Κορυτσάς. Το οποίο, τα τελευταία χρόνια, προβαίνει σε βήματα κατά την άποψή του για το καλό του σχολείου, χωρίς όμως αυτά να βασίζονται σε μακροπρόθεσμους στόχους – πολλώ δε μάλλον στην εμπειρία όσων κρατούν το «βάρος» των σχολείων για πολλά χρόνια [2].
Εξαιτίας της ιδιαιτερότητας των σχολείων ΟΜΗΡΟΣ, ο ρόλος του Συντονισμού οφείλει να είναι υποστηρικτικός τουλάχιστον σε δύο πεδία: 1) της κατανόησης ότι ο ρόλος τους δεν αφορά απλά στις επιδόσεις στην ελληνική γλώσσα, αλλά κυρίως στην καλλιέργεια αξιών που αναδεικνύουν τον διαχρονικά οικουμενικό ρόλο του Ελληνισμού, και 2) της διακοπής «πειραματισμών» στο πρόγραμμα και στην οργάνωση του σχολείου με βάση μεταρρυθμίσεις (οι οποίες και στην Ελλάδα έχουν αρνητικές συνέπειες). Αυτές οι μεταρρυθμίσεις θέτουν σε περιπέτειες την υπεύθυνη Αδελφότητα και τις Διοικήσεις των Εκπαιδευτηρίων, που έχουν τη νομική ευθύνη.
Αναρωτιόμαστε: 1) Γιατί το ντόπιο προσωπικό, που έχει πτυχίο ελληνικού πανεπιστημίου, δεν αμείβεται με τον μισθό των Ελλαδιτών εκπαιδευτικών, ούτε λαμβάνει το επίδομα που (σωστά) λαμβάνουν οι Ελλαδίτες αποσπασμένοι; 2) Γιατί δεν υποστηρίζουν τον μόχθο του να μεταφέρει τον ελληνικό πολιτισμό (κυρίως σε αλλόγλωσσους μαθητές), και το εκθέτουν με τις οδηγίες που δίνονται;
Σε επόμενο φύλλο θα δημοσιευθεί συγκριτική έρευνα αναφορικά με την τουρκική συστηματική διείσδυση στην Αλβανία μέσω του ιδρύματος Maarif Foundation [3] και του δικτύου δομών (από το νηπιαγωγείο μέχρι το Πανεπιστήμιο), με εξαιρετικά αποτελέσματα – χάρη στον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της Άγκυρας και την αφειδή επένδυσή της στην καλλιέργεια επιρροής…
[1] «Ελληνικό Σχολείο ΟΜΗΡΟΣ: Κρίση και στη Χιμάρα» (φύλλο 748).
[2] «Νέα από την Κορυτσά» (φύλλο 731).
[3] Maarif Schools – Albania (al.maarifschools.org)
