του Φίλιππου Φιλίππου
Ήταν σπουδαίος ηθοποιός κι όταν πέθανε στα 90 του, η Ελλάδα τον θρήνησε. Οι θαυμαστές του μιλούσαν για τις ερμηνείες του σε έργα του Σοφοκλή στην Επίδαυρο και του Σαίξπηρ στο Ηρώδειο. Είχε παίξει σε ρόλους που έδειχναν το ταλέντο του και τις τεράστιες δυνατότητές του στη σκηνή. Ο Ερμής, συνταξιούχος δημοσιογράφος, τον είχε δει για πρώτη φορά στο Εθνικό Θέατρο στον Βυσσινόκηπο του Τσέχωφ και έκτοτε δεν έχανε καμιά παράσταση στην οποία συμμετείχε. Έτσι τον είδε στο Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ του Έντουαρντ Άλμπι, στο Περιμένοντας τον Γκοντό του Μπέκετ και σε άλλα έργα. Ποτέ δεν τον απογοήτευσε με την ερμηνεία του. Ήταν εξαιρετικός, μέχρι πρόσφατα έπαιζε κλασικούς ρόλους και οι θεατές τον αποθέωναν.
Εντάξει, η δημόσια εικόνα του είχε τρωθεί εδώ και χρόνια όταν σε κρίσιμα ζητήματα της χώρας συντασσόταν με την εκάστοτε κυβέρνηση. Αυτό είχε προκαλέσει απογοητεύσεις σε όσους τον θαύμαζαν και ορισμένοι τον είχαν αποδοκιμάσει δημοσίως γι’ αυτό. Θέλοντας να του δείξουν πώς δεν τον συγχωρούσαν για τη στάση του που πήγαινε κόντρα στο δημόσιο αίσθημα τον είχαν γιουχάρει στο τέλος μιας παράστασης του Οθέλλου στο Ηρώδειο.
Μια εφημερίδα που δημοσίευσε την είδηση του θανάτου του ανέφερε τη συγκεκριμένη αποδοκιμασία της και έγραψε πως η τραγωδία του Σαίξπηρ ήταν ιδανική για το γιουχάισμα. Το έργο αναφέρεται στη ζήλια (του ήρωα και των θεατών), στην προδομένη εμπιστοσύνη (των θεατών) και στην προδοσία (του ηθοποιού). Ο συντάκτης εννοούσε πως όταν ο σπουδαίος ηθοποιός ήταν άσημος και προσπαθούσε να επιβιώσει στη θεατρική πιάτσα, έπαιρνε μέρος στις απεργίες και τις κινητοποιήσεις των συναδέλφων του. Κι έπειτα, αφού έγινε δημοφιλής, μπήκε στους κύκλους των ανώτερων τάξεων. Πρόσθεσε πως πριν από λίγα χρόνια ο μακαρίτης δέχτηκε ένα παράσημο από τον πρωθυπουργό, ο οποίος δεν έχανε καμιά του παράσταση και τον καλούσε στο σπίτι του.
Ζήλια και προδοσία. Μόλις ο Ερμής ολοκλήρωσε το διάβασμα, τηλεφώνησε στον φίλο του τον Άρη, ο οποίος ήταν θαυμαστής του ηθοποιού και είχε δει όλες τις παραστάσεις του.
«Θα τον θυμάμαι πάντα», του είπε. «Κυρίως ως Οθέλλο».
«Εγώ θα θυμάμαι πάντα τη μεταστροφή του», είπε ο Άρης. «Είχε υπογράψει το κείμενο των διανοουμένων υπέρ του μνημονίου. Από αυτό έχω συγκρατήσει μια φράση “Ο τόπος χρειάζεται μια ηγεσία ευθύνης και εθνικής ανασυγκρότησης που σε συνεργασία με τους Ευρωπαίους εταίρους μας, θα κάνει τα απαραίτητα για τη σωτηρία”».
«Αχ, η σωτηρία της χώρας», είπε ο Ερμής.
«Πριν από το δημοψήφισμα είχε υπογράψει το κείμενο υπέρ του Ναι. Από αυτό θυμάμαι μια φράση: “Θα συνταχθούμε με τις αξίες της δημοκρατίας και της ελευθερίας, με την ισότητα, τα ατομικά δικαιώματα, την ελευθερία του λόγου και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια; Ή θα τα πετάξουμε, θυσιάζοντας το αίμα και τον ιδρώτα γενεών ολόκληρων”»;
Ο Άρης ήταν λαύρος εναντίον του νεκρού, επειδή άφησε στην άκρη τους αγώνες του, εγκατέλειψε τους παλιούς του φίλους και προσκολλήθηκε στους ανθρώπους της εξουσίας.
«Θα πας στην κηδεία;» τον ρώτησε ο Ερμής.
«Δεν είσαι καλά. Ας πάνε οι καινούργιοι φίλοι του, εκείνοι που τους έγλειφε».
Η σκληρότητα του Άρη στα όρια της αναλγησίας δεν άρεσε στον Ερμή. Ένας σπουδαίος ηθοποιός έφυγε από τη ζωή κι αυτό είχε σημασία, όχι με ποιους έκανε παρέα. Θέλοντας ν’ αποτίσει φόρο τιμής στο παλιό του ίνδαλμα, σκέφτηκε να πάει στην εξόδια ακολουθία, αλλά το ξανασκέφτηκε. Έμεινε στο σπίτι και είδε τα ρεπορτάζ που έδειξε η τηλεόραση.
Από νωρίς το πρωί το παρεκκλήσι της Μητρόπολης Αθηνών πλημμύρισε από απλούς πολίτες και καλλιτέχνες που ήθελαν ν’ αποτίσουν φόρο τιμής σ’ έναν σπουδαίο άνθρωπο του θεάτρου. Η εξόδιος ακολουθία στη Μητρόπολη τελέστηκε σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης. Ανάμεσα στους παρόντες ήταν αρκετοί πολιτικοί, υπουργοί και βουλευτές από διάφορα κόμματα.
Ο πρωθυπουργός εκφώνησε τον πρώτο επικήδειο λόγο:
«Για τον άνθρωπο και τον ηθοποιό που αποχαιρετάμε σήμερα θα μείνουν πάντα τα συναισθήματα εκείνων που τον είδαν στις σκηνές του Εθνικού Θεάτρου, του Ηρωδείου και της Επιδαύρου. Προσωπικά δεν είμαι εδώ μόνο σαν φίλος και σαν θαυμαστής του, αλλά από χρέος προς έναν μεγάλο Έλληνα».
Ακολούθησαν επικήδειοι από συγγενικά πρόσωπα του ηθοποιού κι από συναδέλφους του, όλοι μίλησαν με επαινετικά λόγια για την προσφορά του στο θέατρο. Στη συνέχεια, έγινε η ταφή του στο Α΄ Νεκροταφείο υπό τους ήχους της Φιλαρμονικής του Δήμου Αθηναίων.
Την επομένη μέρα της κηδείας, σε φιλοκυβερνητική ιστοσελίδα εμφανίστηκε κείμενο στο οποίο ο συντάκτης στηλίτευε την απουσία πολλών διανοουμένων και ηθοποιών από την κηδεία. «Τον θεωρούν αποστάτη και η απουσία τους ήταν η πιο ηχηρή παρουσία τους», συμπέρανε. Επίσης, έγραψε: «Η ζωή γι’ αυτούς είναι μια θεατρική σκηνή όπου πρωταγωνιστεί η ψευτιά τους».
Απουσίες και ψευτιές. Ο Ερμής δεν συμφωνούσε με το δημοσίευμα, όχι επειδή ήταν προϊόν οργής, αλλά γιατί ο αρθρογράφος δεν τα πήγαινε καλά με τη λέξη αποστασία που ενίοτε σημαίνει απιστία ή προδοσία. Ο νεκρός ηθοποιός είχε περάσει στην άλλη μεριά κι αυτό ήταν οδυνηρό για τους παλιούς του φίλους – αυτό και τίποτ’ άλλο.
Λίγο πριν το μεσημέρι, ο Ερμής αγόρασε ένα ματσάκι γαρίφαλα από ένα ανθοπωλείο κι επισκέφτηκε το Α΄ Νεκροταφείο. Η κίνηση στα δρομάκια γύρω από τους τάφους ήταν ζωηρή. Μαυροφόρες γυναίκες άναβαν τα καντήλια ή έριχναν νερό στα λουλούδια. Άφησε τα γαρίφαλα στην μαρμάρινη πλάκα του τάφου του ηθοποιού και σκεφτόταν νοσταλγικά τις παλιές καλές εποχές των αγώνων και της συντροφικότητας.
Ξαφνικά, εμφανίστηκε ο φίλος του ο Άρης που κρατούσε στο χέρι ένα μάτσο γαρίφαλα.
«Κι εσύ εδώ;» έκανε ο Ερμής, εκφράζοντας την έκπληξή του.
«Ομολογώ πως δεν περίμενα να σε δω».
«Κι όμως, κι όμως».
Βγήκαν από το νεκροταφείο και μπήκαν σ’ ένα καφενείο της οδού Αναπαύσεως για καφέ.
«Γιατί δεν πήγες στην εξόδιο ακολουθία στη Μητρόπολη;» τον ρώτησε ο Ερμής.
«Για τους ίδιους λόγους που δεν πήγες κι εσύ».
«Δηλαδή;»
«Δεν το θεώρησα σκόπιμο. Ο σπουδαίος ηθοποιός δεν ανήκε πλέον σε μας, είχε βρει άλλες παρέες».
Ο Ερμής έμεινε σκεφτικός. Έπειτα επανέλαβε όσα έγραψε ο αρθρογράφος στην ιστοσελίδα για εκείνους που θεωρούσαν αποστάτη τον ηθοποιό. Ο Άρης είπε σοβαρά:
«Η σωστή λέξη δεν είναι αποστασία, είναι απιστία ή ακόμα προδοσία. Μερικές φορές η προδοσία τιμωρείται με θάνατο».
Ένα χαμόγελο άνθισε στο πρόσωπο του Ερμή.
«Άρα τιμωρήθηκε».
Ο Άρης χαμογέλασε κι εκείνος.
«Δεν τιμωρήθηκε: συγχωρέθηκε».
