Εκλογές ανατροπών στην Κύπρο. Είναι ορατό πλέον ότι οι βουλευτικές εκλογές της Κυριακής, 24ης Μαΐου, θα αλλάξουν τον πολιτικό και κομματικό χάρτη. Φαίνεται ότι θα είναι το τέλος του μεταπολεμικού κομματικού συστήματος, αυτού που είχε διαμορφωθεί μετά την τουρκική εισβολή του 1974. Τα δυο μεγάλα κόμματα, Δημοκρατικός Συναγερμός (ΔΗΣΥ) και ΑΚΕΛ, συρρικνώνονται βαθμηδόν και χάνουν σημαντικό έδαφος εκλογικά, ενώ προδήλως μειώνεται η επιρροή τους στην κοινωνία. Κάποτε τα ποσοστά τους, προστιθέμενα μαζί, ξεπερνούσαν το 70%. Τώρα με το ζόρι θα φθάσουν στο 45%.
Αυτές οι εκλογές που, λόγω του πολιτειακού συστήματος, δεν επηρεάζουν ευθέως την κυβέρνηση (μόνο τα κόμματα που συμμετέχουν σε αυτή: ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, ΔΗΠΑ), δεν αφήνουν κανένα αδιάφορο. Κυρίως, επειδή την κυβέρνηση την ενδιαφέρει να ψηφίζονται τα κυβερνητικά νομοσχέδια. Κι αυτό θα εξαρτηθεί από τη σύνθεση της νέας Βουλής.
Πώς και γιατί διαμορφώνεται ένα νέο κομματικό σκηνικό; Η απαξίωση των παραδοσιακών κομμάτων, που δεν είναι κυπριακό φαινόμενο, έχει διαμορφώσει συνθήκες για την ίδρυση νέων, που επιχειρούν να παρουσιασθούν ως αντισυστημικά, αν και είναι δημιουργία του ιδίου του συστήματος.
Η τάση στην κοινωνία
Η τελευταία δημοσκόπηση, που δημοσιεύθηκε το περασμένο Σάββατο στον Φιλελεύθερο (τελευταία ημέρα που επιτρέπει ο νόμος), επιβεβαίωσε τη ρευστότητα του κομματικού σκηνικού. Κυρίως ενόψει του γεγονότος ότι τα νέα δεδομένα διαμορφώνουν ένα ρευστό σκηνικό. Η δημοσκόπηση της ελλαδικής εταιρείας EXPLORER, παρουσίασε την τάση, που λίγο-πολύ εκφράζεται και σε άλλες μετρήσεις της κοινής γνώμης. Στη συγκεκριμένη δημοσκόπηση, χωρίς αναγωγή ο ΔΗΣΥ καταγράφει ποσοστό 18,9%, έναντι 18,1% του ΑΚΕΛ, ενώ με αναγωγή το ποσοστό του ΔΗΣΥ ανέρχεται στο 19,7% και του ΑΚΕΛ στο 18,8%. Το ακροδεξιό ΕΛΑΜ φαίνεται να εδραιώνεται στην τρίτη θέση, με καθαρό προβάδισμα έναντι των κομμάτων που ακολουθούν. Χωρίς αναγωγή, το ποσοστό του ανέρχεται στο 11,1%, ενώ με αναγωγή φτάνει το 11,6%. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η μάχη από την τέταρτη μέχρι και την έκτη θέση, με τρία κόμματα να δίνουν μάχη. Αυτό που διαπιστώνεται είναι η ανοδική πορεία των ποσοστών του ΔΗΚΟ, το οποίο για πρώτη φορά στην παρούσα δημοσκόπηση δείχνει να ανατρέπει τη διαφορά που είχε με το ΑΛΜΑ, με τα δύο κόμματα να καταγράφουν το ίδιο ποσοστό ψήφων.
Χωρίς αναγωγή, ΔΗΚΟ και ΑΛΜΑ καταγράφουν από 8%, ενώ με αναγωγή από 8,3%. Η Άμεση Δημοκρατία, του ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου, ακολουθεί από κοντά, με ποσοστό 6,5% χωρίς αναγωγή και 6,7% με αναγωγή. Αξιοσημείωτο στοιχείο είναι ότι οι πιθανότητες για μια Βουλή με περισσότερα από έξι κοινοβουλευτικά κόμματα είναι αρκετά μεγάλες. Ένα κόμμα εξασφαλίζει είσοδο στη Βουλή εάν εξασφαλίσει το μέτρο παγκύπρια για συμμετοχή στη δεύτερη κατανομή εδρών, δηλαδή ποσοστό 3,6%, ή στην περίπτωση που εξασφαλίσει το εκλογικό μέτρο για έδρα από την πρώτη κατανομή σε κάποια επαρχία.
Στα μικρά κόμματα, το ΒΟΛΤ καταγράφει αύξηση ποσοστών, φτάνοντας το 3,1% χωρίς αναγωγή και το 3,2% με αναγωγή, και βρίσκεται ουσιαστικά μία ανάσα από την είσοδο στη Βουλή. Σοβαρές πιθανότητες διατηρούν η ΕΔΕΚ και οι Οικολόγοι, καταγράφοντας ποσοστό 2% χωρίς αναγωγή και 2,1% με αναγωγή.
Λιγότερες πιθανότητες φαίνεται να διατηρούν η ΔΗΠΑ και το ΚΕΚΚ (Κυνηγοί), που καταγράφουν ποσοστό 1,1% και 1% αντίστοιχα χωρίς αναγωγή και 1,2% και 1,1% αντίστοιχα με αναγωγή.
Τις εκλογές διεκδικούν 19 κομματικοί σχηματισμοί με 750 υποψήφιους. Αριθμός ρεκόρ για την Κύπρο και το μέγεθος της.
Η επόμενη ημέρα
Το τέλος του δικομματισμού είναι γεγονός. ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ δεν κατάφεραν να ανατρέψουν την πορεία συρρίκνωσης τους, που συνεχίζεται. Κι αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι έχουν απαξιωθεί, έχουν ταυτιστεί με πράξεις διαφθοράς και διαπλοκής ενώ μόνο στο επίπεδο της ρητορικής διαφοροποιούνται μεταξύ τους. Στο Κυπριακό, για παράδειγμα, τα δυο κόμματα έχουν ταυτόσημες θέσεις. Τάσσονται υπέρ της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας.
Την ίδια ώρα, είναι πρόδηλη η ενίσχυση της ακροδεξιάς, η οποία –φευ– έχει κανονικοποιηθεί μέσα από την παρουσία της στη Βουλή. Την ίδια ώρα, από τις εκλογές θα φανεί κατά πόσο οι νέοι σχηματισμοί, κυρίως το ΑΛΜΑ του πρώην Γενικού Ελεγκτή, Οδυσσέα Μιχαηλίδη, και η Άμεση Δημοκρατία του ευρωβουλευτή, γνωστού «τικ- τόκερ», Φειδία Παναγιώτου, θα καταγράψουν ποσοστά που θα τους επιτρέψουν να έχουν συνέχεια και μέλλον. Στη νέα Βουλή θα είναι, σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις, παρόντα.
Κόμματα χωρίς ταυτότητα
Τα νέα κόμματα, που καταγράφουν ποσοστά στις δημοσκοπήσεις, το ΑΛΜΑ και η Άμεση Δημοκρατία, είναι προσωποκεντρικά και χωρίς ιδιαίτερο ιδεολογικό στίγμα. Το ΑΛΜΑ αυτοκαθορίζεται ως κόμμα του μεταρρυθμιστικού κέντρου. Στην ουσία είναι ένα κόμμα που στοχεύει στην Προεδρία της Δημοκρατίας το 2028. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης διετέλεσε Γενικός Ελεγκτής του κράτους, πλην όμως απολύθηκε με απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου για «ανάρμοστη συμπεριφορά». Η απόλυσή του τον οδήγησε στη δημιουργία κόμματος.
Από την άλλη, ο Φειδίας Παναγιώτου, μετά την εκλογή του στην Ευρωβουλή ως ανεξάρτητου, με το εκπληκτικό ποσοστό του 19%, προχώρησε στη συγκρότηση κόμματος και θα δοκιμάσει την τύχη του και στις βουλευτικές εκλογές. Ο 25χρονος Παναγιώτου, γιος ιερέα, που το μόνο που γνωρίζει είναι να φτιάχνει βιντεάκια στο διαδίκτυο, δηλώνει άγνοια για σοβαρά ζητήματα και υπόσχεται ότι με τον καιρό… θα μάθει. Το σίγουρο είναι πως ρωτάει, αν και δεν αντιλαμβάνεται τα πάντα! Σημειώνεται ότι επέλεξε τους υποψήφιους βουλευτές με ψηφοφορία μέσω διαδικτύου. Δημιουργώντας ένα application (εφαρμογή), πολίτες πρότειναν και ψήφιζαν τους υποψήφιους βουλευτές του κόμματος. Γι’ αυτό και δεν υπάρχει ενιαία έκφραση πολιτικής. Ως πρακτική, ωστόσο, φαίνεται να επηρεάζει τους νέους ψηφοφόρους.
Η ατζέντα της προεκλογικής
Τα κόμματα για διαφορετικούς λόγους δεν κατάφεραν να επικοινωνήσουν τις θέσεις τους σε αυτή την προεκλογική περίοδο. Ακόμη και το Κυπριακό δεν συζητήθηκε όσο έπρεπε. Ο τοξικός λόγος, το τοξικό κλίμα, δεν επέτρεψε μια συζήτηση επί των προγραμμάτων και των θέσεων. Κάποια ζητήματα, περιστασιακά, τέθηκαν στη δημόσια σφαίρα, αλλά δεν υπήρξε εμβάθυνση. Η προσπάθεια διαφοροποίησης του ενός από το άλλο φάνηκε στις λεπτομέρειες, και όχι στην ουσία.
Το φαινόμενο της διαφθοράς, που ταλανίζει την κυπριακή κοινωνία, συζητήθηκε καταγγελτικά και όχι σε ό,τι αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης. Σε αυτό το θέμα, παρουσιάσθηκε η εικόνα πως όλοι κατηγορούσαν όλους ότι είναι διεφθαρμένοι.
Είναι σαφές πως με τις εκλογές αυτές φθάνουμε στο τέλος του μεταπολεμικού κομματικού συστήματος. Οι εκλογές της 24ης Μαΐου θα καθορίσουν ένα νέο σκηνικό. Από τα όσα προκύπτουν από τις δημοσκοπήσεις, παραδοσιακά και ιστορικά κόμματα, όπως η ΕΔΕΚ και οι Οικολόγοι, κινδυνεύουν να μείνουν εκτός Βουλής.
Είναι, πάντως, προφανές ότι το αποτέλεσμα, με βάση την τάση που διαμορφώνεται, δεν αναμένεται ότι θα προσφέρει τη δυνατότητα για προοπτική για τον τόπο. Είναι σαφές πως οι παλιοί σχηματισμοί έχουν απαξιωθεί. Οι νέοι δεν πείθουν ότι μπορούν να κυβερνήσουν, να ασκήσουν πολιτική. Κι αυτό είναι το πρόβλημα σήμερα.
