Με έκτακτο βίντεο που δημοσίευσε στα social media ο Κ. Μητσοτάκης, ανακοίνωσε την πρόθεση της κυβέρνησης να απαγορεύσει την πρόσβαση στα social media, σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών. Τα ολοένα και αυξανόμενα προβλήματα εθισμού, η ομαλή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη κ.ά. παρουσιάστηκαν ως οι λόγοι που ωθούν την κυβέρνηση στην απόφαση αυτή. Με αφορμή την ανακοίνωση αυτή έχουμε να κάνουμε πέντε κρίσιμες επισημάνσεις.
Η επικοινωνιακή σκοπιμότητα
Είναι εμφανή τα επικοινωνιακά κίνητρα της ανακοίνωσης. Δεν συνηθίζεται να προαναγγέλλεται, με πρωθυπουργική δήλωση και διυπουργική συνέντευξη Τύπου, μάλιστα, ένα μέτρο το οποίο «θα έρθει μέσα στο καλοκαίρι του 2026 και θα τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιανουαρίου του 2027». Δεν συνηθίζεται, εκτός και αν βρίσκεσαι με την πλάτη στον τοίχο λόγω ΟΠΕΚΕΠΕ και άλλων τεράτων. Εκεί οι επικοινωνιολόγοι σου ψάχνουν να βρουν «θετική ατζέντα» (δύσκολο πράγμα στις μέρες μας) για να ανατραπεί το κλίμα. Και εδώ έχουμε το πρώτο πρόβλημα, όταν τόσο σημαντικά ζητήματα (που θα απαιτούσαν παρεμβάσεις ουσίας) γίνονται επικοινωνιακές στρακαστρούκες για να βγει η κυβέρνηση από μια δύσκολη θέση, και να φιλοτεχνήσει ο πρωθυπουργός το προφίλ του «μεταρρυθμιστή».
Το κράτος και η «ατομική ευθύνη»
Μπορεί όμως μια «απαγόρευση» να λύσει ένα τόσο βαθύ και σύνθετο πρόβλημα; Ποια είναι τα υποστηρικτικά μέτρα που υποστηρίζουν μια τέτοια ρύθμιση. Τι βήματα θα γίνουν για την ψυχοκοινωνική ενδυνάμωση των νέων παιδιών, για δημιουργικές διεξόδους, για την ανάπτυξη της κριτικής σκέψεις κ.ά. Γι’ αυτά σιωπή. Η κυβέρνηση δηλώνει ότι το καθήκον της το έκανε βγάζοντας το φιρμάνι της απαγόρευσης. Από εκεί και μετά «ατομική ευθύνη» και «επιτήρηση των γονέων». Αλήθεια τι έγιναν προηγούμενα πολυδιαφημισμένα από την κυβέρνηση μέτρα «γονικού ελέγχου» της πρόσβασης στο διαδίκτυο για ανηλίκους, όπως το kids wallet; Πέρα από τις ακριβοπληρωμένες πλατφόρμες και τις περίτεχνες παρουσιάσεις είχαμε κάποιο πρακτικό αποτέλεσμα;
Ποιος βάζει τους κανόνες;
Στην δήλωσή του ο Κ. Μητσοτάκης ανέφερε μεταξύ άλλων πως «ο εθιστικός όμως σχεδιασμός ορισμένων εφαρμογών, το μοντέλο κέρδους που βασίζεται στη δική σας προσοχή, στον πόσο καιρό εσείς περνάτε μπροστά στην οθόνη του κινητού και στερεί και τη δική σας αθωότητα και ελευθερία, κάπου πρέπει να σταματήσει». Στο ίδιο μήκος κύματος και ο υπουργός υγείας κ. Γεωργιάδης. Πράγματι δεν θα μπορούσαμε να βρούμε καλύτερες διατυπώσεις για τις πλατφόρμες ελέγχου της προσοχής και του χρόνου μας. Το ερώτημα είναι τι έχουν κάνει οι ίδιοι ως κυβερνώντες (τι πρωτοβουλίες έχουν πάρει στην Ε.Ε. και αλλού) για τη θέσπιση κανόνων και ενός πλαισίου για τις εταιρείες που κερδίζουν δισεκατομμύρια από αυτούς ακριβώς τους μηχανισμούς.
Ο έλεγχος των χρηστών
Για να υπάρξει έλεγχος των χρηστών κάτω των 15 ετών, θα είναι απαραίτητος κάποιος μηχανισμός ταυτοποίησης που σήμερα δεν υπάρχει κατά την πρόσβαση στις αντίστοιχες πλατφόρμες. Πώς θα γίνει αυτό εφικτό; Θα απαιτηθεί η καθολική συλλογή επιπλέον προσωπικών δεδομένων από όλους τους χρήστες (π.χ. ταυτότητα) στο όνομα του «κοινού καλού» και τις «προστασίας των ανηλίκων»; Ποιος θα χειρίζεται αυτή την διαδικασία ελέγχου, η κυβέρνηση (με ποιον μηχανισμό;) ή οι ίδιες οι εταιρείες (με τι αντάλλαγμα και δικαιώματα επί των δεδομένων). Γίνεται κατανοητό ότι ακριβώς επειδή τα κέρδη είναι πολλά, τίποτα δεν είναι τόσο αθώο όσο παρουσιάζεται.
Η γεωπολιτική στο φόντο
Οι αναφορές του Κ. Μητσοτάκη, για την Ελλάδα που μπαίνει στην πρώτη γραμμή, προαναγγέλλοντας ευρύτερη πρωτοβουλία για το ίδιο θέμα στα πλαίσια της Ε.Ε., βάζει και τη γεωπολιτική συνιστώσα στην εξίσωση. Είχαμε αντίστοιχες εκστρατείες απέναντι στις πλατφόρμες του διαδικτύου και σε προηγούμενες στιγμές. Υπάρχει το παράδειγμα της αντιπαράθεσης της Ε.Ε., με τους αμερικάνικους κολοσσούς και επίδικο τον έλεγχο των δεδομένων. Υπάρχει το παράδειγμα του πολέμου του Τραμπ εναντίον του κινέζικου Τικ-Τοκ πριν έναν περίπου χρόνο. Συχνά είναι αυτές οι σκοπιμότητες που επισπεύδουν αποφάσεις, ορίζουν ατζέντες κ.ά. ειδικά, στην Ελλάδα της Γκίλφοϊλ (με εκφρασμένο στόχο την «αποκινεζοποίηση»).
