…Κι έχετε στο χέρι ένα σφυρί και σαν τους γύφτους
Σφυροκοπάτε αδιάκοπα στο ίδιο αμόνι.
– Σαν τους γύφτους
σφυροκοπάμε
αδιάκοπα
στο ίδιο αμόνι.
Μανόλης Αναγνωστάκης, Κριτική
Έγραφα τον Σεπτέμβριο του 2022 στην εφημερίδα:
«Το Πάσχα του 2021 φεύγει από τη ζωή η ομότιμη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Κατερίνα Καραπλή. Με διαθήκη της αφήνει το αρχοντικό ιδιοκτησίας της στο χωριό Καστέλλια: “Η πετρόκτιστη οικία Καραπλή (1935)… μαζί με το οικόπεδο που την περιβάλλει και τα περιλαμβανόμενα σε αυτή μικρά προσκτίσματα… επιθυμώ να περιέλθουν στην Αρχαιολογική Υπηρεσία-Εφορεία Αρχαιοτήτων Νομού Φωκίδος… Το σύνολο επιθυμώ να χρησιμεύσει ως βάση για αρχαιολογικές έρευνες βορείως του Παρνασσού και ειδικότερα στην περιοχή όπου τοποθετείται η Δωρική Τετράπολις”».
Όπως σημείωνα τότε, «Η Κατερίνα Καραπλή υπήρξε πάντα αγωνίστρια, με ιδιαίτερη ευαισθησία στην προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής και ιστορικής κληρονομιάς του τόπου μας. Έδωσε τη δική της μάχη για τις βυζαντινές αρχαιότητες της Θεσσαλονίκης και τη βάναυση μετακίνησή τους με τα έργα του μετρό. Γνώριζε πολύ καλά ποια συμφέροντα κρύβονταν και κρύβονται πίσω από τη μη-ανάδειξη της Ιστορίας της Δωρικής Τετράπολης. Αφήνοντας όχι μόνο το σπίτι αλλά και όλη της την περιουσία ώστε να χρηματοδοτηθεί το όραμά της, στερεί τους ιθύνοντες της περιοχής από διάφορα “επιχειρήματα” που χρησιμοποιούσαν μέχρι τώρα όταν φορείς και προσωπικότητες της Φωκίδας ζητούσαν να πραγματοποιηθούν σχετικές ανασκαφές και έρευνες στην περιοχή»…
Επιστρέφω πάλι στο χωριό το Πάσχα του 2026 για να διαπιστώσω, για μια ακόμη φορά, πως η Εφορεία Αρχαιοτήτων έχει αφήσει το αρχοντικό στην τύχη του.
Και μάλιστα ενώ όλοι οι συγχωριανοί σπεύδουμε να καθαρίσουμε τους κήπους μας πριν το καλοκαίρι καθώς προβλέπονται πρόστιμα, η Εφορεία έχει αφήσει τον κήπο στη τύχη του να έχει γίνει μια ζούγκλα. Προφανώς είναι ΚΑΙ υπεράνω του νόμου.
Την ίδια στιγμή που ένα σπίτι-δώρο το οποίο θα πρόσφερε με πολλούς τρόπους στην περιοχή μοιάζει κυριολεκτικά να πετάγεται στα σκουπίδια, το κάποτε κεφαλοχώρι ερημώνει χρόνο με τον χρόνο. Γερασμένος πληθυσμός, ελάχιστα παιδιά, μηδαμινές ευκαιρίες απασχόλησης.
Η σύνδεση με το τρένο μόνο τυπικά υπάρχει αφού μετεπιβιβάζεσαι πολύ μακριά σε λεωφορείο, το οποίο μετά σε εγκαταλείπει σε μια ερημιά: το Ταχυδρομείο στη κοντινή Γραβιά μας άφησε χρόνους…
Δεν θέλω να αναλωθώ σε παραδείγματα. Υποθέτω πως οι περισσότεροι που επισκεφθήκαμε τα χωριά μας το Πάσχα, αν βρίσκονται σε μη τουριστικές περιοχές, παρόμοιες εικόνες θα συναντήσαμε.
Κι έτσι απλώς γίναμε το κομμάτι ενός σκηνικού αναβιώνοντας τυπικά τις παραδόσεις, αλλά ουσιαστικά ζώντας τον θάνατό τους.
Το γλέντι γίνεται φολκλόρ και ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου θα πάρει πολλά λάικ, αρκεί βεβαίως να μην δείχνεις αρνί στη σούβλα, γιατί εκεί μας πιάνει η ευαισθησία μας.
Η μεγάλη γειτονιά που συγκεντρώνεται, διασκεδάζει μαζί, ισχυροποιεί τους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων, γίνεται μια τυπική επανάληψη που κρατά μόνο τα εξωτερικά χαρακτηριστικά, αλλά χάνει την ουσία της.
Όμως γιατί γράφω στο τίτλο για την «εγκατάλειψη της περιφέρειας με χαρακτηριστικό παράδειγμα ένα αρχοντικό»;
Γιατί νομίζω πως η ιστορία αυτή συμπυκνώνει μια σειρά νοοτροπιών και πολιτικής.
Ένα σπίτι που έχει χαριστεί και μαζί με αυτό δόθηκαν και τα ανάλογα κεφάλαια ώστε να φτιαχτεί χωρίς οικονομικό κόστος, εγκαταλείπεται λόγω παγερής αδιαφορίας των ιθυνόντων – ίσως και έλλειψης προσωπικού.
Η Φωκίδα έχει το «φιλέτο» των Δελφών που αξιοποιείται ποικιλοτρόπως κι έτσι δεν υπάρχει ενδιαφέρον για… «παρακατιανές» αρχαιότητες.
Τι να μας πει η Δωρική Τετράπολη;
Αυτή είναι και μια χαρακτηριστική αντιμετώπιση της Ιστορίας. Με μνημεία και γεγονότα αποκομμένα από ό,τι τα δημιούργησε.
Το βασικό όμως, πέρα από την Ιστορία, είναι ο υδροκεφαλισμός που μεταφέρεται ως μοντέλο σε όλη τη χώρα.
Ένα κέντρο που να «ευημερεί» και μια περιφέρεια που πεθαίνει.
Που αγνοούνται ακόμη κι οι πλουτοπαραγωγικές της πηγές.
Μόνο δρόμοι φτιάχνονται, για να μοιράζονται «πίτες» εκατομμυρίων οι διάφοροι εθνικοί μας εργολάβοι.
Εδώ, στα χωριά που πεθαίνουν και σε λίγα χρόνια δεν θα έχουν σχεδόν καθόλου μόνιμους κατοίκους, κατασκευάζονται οδικές αρτηρίες εκατομμυρίων.
Απαλλοτριώνονται χωράφια με τρόπο ληστρικό και προβάλλεται μια ανύπαρκτη ανάπτυξη που δεν έρχεται ποτέ, παρά μόνο για κατασκευαστικές εταιρείες και αναδόχους διοδίων…
Εγώ βλέπω το παλιό αρχοντικό και μελαγχολώ.
Κι οι συγχωριανοί μου λένε πως ματαιοπονώ.
Πως δεν πρόκειται να γίνει τίποτα.
Πως θα το αφήσουν έτσι μέχρι να πέσει.
Και μετά κοιτάζω απέναντι, εκεί που είναι το παλιό σχολείο.
Που ο μόχθος λίγων ανθρώπων και η προσφορά τους τον γέμισε με χιλιάδες τόμους βιβλίων.
Και μετά βαφτίστηκε «Δημοτική Βιβλιοθήκη» για να μη λειτουργήσει ΠΟΤΕ…
Και πάλι λένε πως δεν θα καταφέρω τίποτα.
Και τότε θυμάμαι τον Αναγνωστάκη.
Και επιμένω:
Σαν τον γύφτο
σφυροκοπώ αδιάκοπα
το ίδιο αμόνι…
