Ο πόλεμος αποτελεί διαχρονικά ένα από τα πιο καθοριστικά φαινόμενα της ανθρώπινης ιστορίας, καθώς διαπερνά ταυτόχρονα την πολιτική εξουσία και ισχύ, τις κοινωνικές αντιθέσεις και τη συγκρότηση των κρατών. Δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό γεγονός, αλλά μια σύνθετη διαδικασία που εμπλέκει το σύνολο της κοινωνίας, από τα μέτωπα των συγκρούσεων έως τα μετόπισθεν, όπου οι κοινωνίες οργανώνονται, στηρίζουν ή αντιτάσσονται στις πολεμικές προσπάθειες. Σε αυτό το πλαίσιο, το αντιπολεμικό κίνημα αναδύεται ως μια μορφή συλλογικής δράσης που εκφράζει την αντίθεση μεγάλων κοινωνικών ομάδων στη βία, στον μιλιταρισμό και στις ιμπεριαλιστικές επιδιώξεις αλλά και στις συνέπειες της πολεμικής προετοιμασίας (αυταρχισμός, πολεμική οικονομία) στο εσωτερικό των κοινωνιών.
Η ιστορία του αντιπολεμικού κινήματος είναι άρρηκτα δεμένη με την ανάπτυξη των μαζικών κινημάτων και τη διεύρυνση της πολιτικής συμμετοχής. Από τον 20ό αιώνα και μετά, με την άνοδο των μαζικών κοινωνιών, η αντίσταση στον πόλεμο δεν περιορίζεται σε μικρές ελίτ ή διανοούμενους, αλλά αποκτά μαζικό χαρακτήρα. Οι εργάτες, οι φοιτητές, οι γυναίκες και ευρύτερα λαϊκά στρώματα συγκροτούν κινήματα που αμφισβητούν τη νομιμοποίηση των πολέμων και διεκδικούν ειρήνη, δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη. Το αντιπολεμικό αίτημα συνδέεται συχνά με κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα για ελευθερία, δικαιώματα και συμμετοχή.
Το αντιπολεμικό κίνημα δεν είναι ενιαίο ούτε σταθερό. Αντίθετα, μετασχηματίζεται ανάλογα με το ιστορικό πλαίσιο, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και τους συσχετισμούς δύναμης. Άλλοτε παίρνει τη μορφή ενός ηθικού και ανθρωπιστικού ρεύματος, άλλοτε συνδέεται με τον αντιιμπεριαλισμό, άλλοτε με τη δημοκρατική διαμαρτυρία απέναντι στον αυταρχισμό και άλλοτε με την ταξική ή με τη διεθνιστική αλληλεγγύη. Από τις κινητοποιήσεις κατά του πολέμου στο Βιετνάμ μέχρι τα κινήματα ενάντια στις πυρηνικές απειλές του Ψυχρού Πολέμου και από τις αντιδράσεις στους πολέμους της Γιουγκοσλαβίας έως την αντίσταση στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», κάθε περίοδος παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Συνεπώς, η μελέτη του αντιπολεμικού κινήματος δεν αφορά μόνο την ιστορία των συγκρούσεων, αλλά και την ιστορία των μαζών, των ιδεολογιών και των μορφών αντίστασης. Αποτελεί καθρέφτη των κοινωνικών δυναμικών και δείκτη του τρόπου με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται τον πόλεμο, την ειρήνη, το δίκαιο και τη διεθνή νομιμότητα, αλλά και την ίδια τους τη θέση τους μέσα στις παγκόσμιες εξελίξεις.
Ψυχρός Πόλεμος
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου (1947-1991), το αντιπολεμικό κίνημα επικεντρώθηκε κυρίως στην απειλή του πυρηνικού πολέμου. Η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων, ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης, δημιούργησε ένα διαρκές κλίμα φόβου, καθώς η πιθανότητα μιας πυρηνικής σύγκρουσης παρουσιαζόταν ως πραγματική (και οι μνήμες της πυρηνικής καταστροφής στο τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ήταν νωπές). Η κρίση των πυραύλων στην Κούβα το 1962 έδειξε με δραματικό τρόπο πόσο κοντά μπορούσε να φτάσει η ανθρωπότητα στην ολική καταστροφή.
Στο πλαίσιο αυτό αναπτύχθηκε ένα ισχυρό αντιπυρηνικό και φιλειρηνικό κίνημα, κυρίως στη Δυτική Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οργανώσεις όπως η βρετανική CND, ενώ εξέχουσες προσωπικότητες όπως ο Μπέρτραντ Ράσελ συνέβαλαν καθοριστικά στη νομιμοποίηση του αγώνα για τον πυρηνικό αφοπλισμό. Το Μανιφέστο Ράσελ-Αϊνστάιν, το 1955, αποτέλεσε κομβική στιγμή για τη διατύπωση μιας παγκόσμιας ηθικής και πολιτικής έκκλησης ενάντια στα πυρηνικά όπλα, θέτοντας το αμείλικτο ερώτημα προς τους επιστήμονες τους οποίους καλούσε να συνυπογράψουν όσο και προς ολόκληρη την ανθρωπότητα: «Θα θέσουμε ένα τέλος στο ανθρώπινο γένος; Ή μήπως η ανθρωπότητα θα αποκηρύξει τον πόλεμο;».
Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της περιόδου ήταν η διεθνοποίηση του κινήματος. Διαδηλώσεις, πορείες ειρήνης, καμπάνιες συλλογής υπογραφών, ανθρώπινες αλυσίδες και καθιστικές διαμαρτυρίες διαμόρφωσαν μια νέα πολιτική κουλτούρα. Ιδιαίτερα τη δεκαετία του ‘80, οι κινητοποιήσεις ενάντια στην εγκατάσταση αμερικανικών και σοβιετικών πυραύλων στην Ευρώπη κινητοποίησαν εκατομμύρια ανθρώπους.
Η ιδεολογική βάση του κινήματος δεν ήταν ενιαία. Περιλάμβανε φιλελεύθερες, σοσιαλιστικές, χριστιανικές, πασιφιστικές και ριζοσπαστικές τάσεις. Άλλοι έδιναν έμφαση στη σωτηρία της ανθρωπότητας από τον πυρηνικό αφανισμό, ενώ άλλοι συνέδεαν πιο καθαρά την ειρήνη με την κριτική στον ιμπεριαλισμό και τον μιλιταρισμό, στα αμερικανοκίνητα πραξικοπήματα και τις στρατιωτικές επεμβάσεις, συνδεόμενοι με το γενικό κλίμα των αντιαποικιακών και αντιιμπεριαλιστικών αγώνων στον Παγκόσμιο Νότο. Παρά τις αντιφάσεις και την πολιτική πίεση (τόσο καταστολής όσο και ενσωμάτωσης) που συχνά δεχόταν, το αντιπολεμικό κίνημα του Ψυχρού Πολέμου συνέβαλε αποφασιστικά στη διαμόρφωση μιας μαζικής κουλτούρας ειρήνης και άσκησε πίεση για συμφωνίες περιορισμού των εξοπλισμών.
Βιετνάμ
Ο πόλεμος στο Βιετνάμ (1955-1975) αποτέλεσε σημείο καμπής για την ανάπτυξη του σύγχρονου αντιπολεμικού κινήματος, ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες αλλά και ευρύτερα στη Δύση. Ενταγμένος στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου, παρουσιάστηκε από τις ΗΠΑ ως μέρος της προσπάθειας ανάσχεσης του κομμουνισμού. Ωστόσο, η μακροχρόνια φύση του, η σκληρότητα των στρατιωτικών επιχειρήσεων, η χρήση χημικών όπλων όπως το Agent Orange και οι μεγάλες απώλειες αμάχων προκάλεσαν βαθιές αντιδράσεις. Το ίδιο σημαντική (για την αντιστροφή του κλίματος στην Αμερικανική κοινωνία) ήταν και η επίδραση των φέρετρων που επέστρεφαν στις ΗΠΑ καθώς και η ντροπιαστική για την υπερδύναμη ήττα από τον λαό του Βιετνάμ.
Το αντιπολεμικό κίνημα στο Βιετνάμ χαρακτηρίστηκε από τη μαζικότητα, την κοινωνική διεύρυνσή του και τη ριζοσπαστικοποίησή του. Φοιτητικά κινήματα, οργανώσεις πολιτικών δικαιωμάτων, καλλιτέχνες, διανοούμενοι, ακόμη και βετεράνοι στρατιώτες διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο. Οι εικόνες του πολέμου που μεταδίδονταν από τα μέσα ενημέρωσης, καθώς και γεγονότα όπως η σφαγή στο Μι Λάι, τροφοδότησαν την κατακραυγή και έφεραν τον πόλεμο μέσα στα σπίτια εκατομμυρίων ανθρώπων.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της περιόδου ήταν η σύνδεση του αντιπολεμικού αγώνα με άλλα κοινωνικά κινήματα. Το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα, τα φοιτητικά κινήματα και η αντικουλτούρα της δεκαετίας του 1960 συναντήθηκαν σε έναν κοινό χώρο αμφισβήτησης. Η αντίθεση στον πόλεμο δεν εκφράστηκε μόνο ως ανθρωπιστική ή ηθική στάση, αλλά και ως βαθιά πολιτική κριτική απέναντι στον ιμπεριαλισμό, τον ρατσισμό, τη στρατιωτικοποίηση και το αμερικανικό κράτος ως κύριο εκφραστή των παραπάνω.
Οι μορφές δράσης περιλάμβαναν μαζικές διαδηλώσεις, καταλήψεις πανεπιστημίων, κάψιμο φύλλων κατάταξης, αρνήσεις στράτευσης, πολιτική ανυπακοή και διεθνείς εκστρατείες αλληλεγγύης προς τον βιετναμέζικο λαό. Το κίνημα ξεπέρασε τα σύνορα των ΗΠΑ και πήρε παγκόσμιες διαστάσεις, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική και την Ιαπωνία. Το αντιπολεμικό κίνημα του Βιετνάμ έγινε έτσι ιστορικό πρότυπο, καθώς έδειξε ότι οι μάζες μπορούν να αμφισβητήσουν την κρατική πολιτική και να επηρεάσουν τη δημόσια σφαίρα.
Γιουγκοσλαβία
Οι πόλεμοι στη Γιουγκοσλαβία τη δεκαετία του 1990 και οι βομβαρδισμοί του ΝΑΤΟ στην Σερβία το 1999, αποτέλεσαν μια νέα πρόκληση για το αντιπολεμικό κίνημα. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας συνδέθηκε με την άνοδο των εθνικισμών, τη βαθιά πολιτική αποσταθεροποίηση και την ενεργό εμπλοκή διεθνών δυνάμεων σε μια ευρείας κλίμακας ενσωμάτωση του ανατολικού μπλοκ. Σε αντίθεση με το σαφέστερο δίπολο του Ψυχρού Πολέμου, οι συγκρούσεις αυτές παρουσιάστηκαν συχνά ως «εθνοτικές», «ανθρωπιστικές» ή «αναπόφευκτες», γεγονός που σε συνδυασμό με την υποχώρηση και την ενσωμάτωση της δυτικής αριστεράς (σοσιαλδημοκράτες και πράσινοι πρωτοστατούν στη δικαιολόγηση των «ανθρωπιστικών» βομβαρδισμών) δυσκόλεψε τη συγκρότηση ενός ενιαίου αντιπολεμικού λόγου.
Το αντιπολεμικό κίνημα της περιόδου είχε διττό χαρακτήρα. Από τη μία πλευρά, υπήρξαν κινήσεις πολιτών μέσα στις ίδιες τις βαλκανικές κοινωνίες, οι οποίες αντιστάθηκαν στον εθνικισμό, τη βία και την προπαγάνδα. Σερβικές, κροατικές, βοσνιακές και άλλες ομάδες διανοουμένων, γυναικών και ακτιβιστών προσπάθησαν να οικοδομήσουν γέφυρες επικοινωνίας, να υπερασπιστούν τους λιποτάκτες και να αρθρώσουν έναν λόγο ειρήνης απέναντι στην εθνική πόλωση με έντονο το αίσθημα νοσταλγίας του κοινού γιουγκοσλαβικού πρόσφατου παρελθόντος που χανόταν από τις δυτικές παρεμβάσεις..
Από την άλλη πλευρά, σε ορισμένες χώρες της Δύσης αναπτύχθηκαν κινητοποιήσεις κατά των στρατιωτικών επεμβάσεων, ιδιαίτερα των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ το 1999. Το κίνημα αυτό έθεσε στο επίκεντρο την κριτική απέναντι στη λογική της «ανθρωπιστικής επέμβασης», υποστηρίζοντας ότι οι βομβαρδισμοί δεν φέρνουν ειρήνη αλλά κλιμακώνουν τη βία και αναδιαμορφώνουν τους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή. Στον κοινό τόπο των δύο αυτών πλευρών και το μαζικό κίνημα στήριξης στον λαό της Σερβίας που αναπτύχθηκε στην χώρα μας, κινητοποιώντας ευρύτατες μάζες, κόντρα στη συνένοχη διευκόλυνση της κυβέρνησης στην ΝΑΤΟϊκή πολεμική μηχανή.
Βασικό χαρακτηριστικό αυτής της φάσης ήταν η έννοια της αλληλεγγύης μεταξύ των λαών. Η ειρήνη δεν νοούνταν απλώς ως απουσία πολέμου, αλλά ως ενεργή υπεράσπιση της συνύπαρξης, της δημοκρατίας και της συμβίωσης διαφορετικών κοινοτήτων. Παρά τις δυσκολίες, τις αντιφάσεις και τις διαφωνίες γύρω από το πώς πρέπει να τοποθετηθεί κανείς απέναντι στις σφαγές, στον εθνικισμό και στις δυτικές επεμβάσεις, το αντιπολεμικό κίνημα της Γιουγκοσλαβίας ανέδειξε τη σημασία της κριτικής στάσης απέναντι στην πολεμική νομιμοποίηση και στην εργαλειοποίηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ιράκ / Πόλεμος κατά της τρομοκρατίας
Η εισβολή στο Ιράκ το 2003 και ο ευρύτερος «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας» σηματοδότησαν μια νέα φάση για το αντιπολεμικό κίνημα. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στους Δίδυμους Πύργους, οι στρατιωτικές επεμβάσεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους παρουσιάστηκαν από τα γεράκια των ΗΠΑ/ΝΑΤΟ ως αναγκαίες για την παγκόσμια ασφάλεια. Η λογική αυτή επέτρεψε την επέκταση ενός μόνιμου πολεμικού καθεστώτος, που συνδύαζε στρατιωτικές επιχειρήσεις, αυξημένη επιτήρηση, περιορισμό δικαιωμάτων και αναβάθμιση της έννοιας της «προληπτικής επίθεσης».
Ωστόσο, η αμφισβήτηση των επιχειρημάτων περί όπλων μαζικής καταστροφής, η παραβίαση του διεθνούς δικαίου και οι καταστροφικές συνέπειες της εισβολής οδήγησαν σε μια πρωτοφανή παγκόσμια κινητοποίηση. Οι διαδηλώσεις του Φεβρουαρίου του 2003, πριν ακόμη ξεκινήσει η εισβολή, υπήρξαν από τις μεγαλύτερες στην ιστορία, με εκατομμύρια ανθρώπους να διαδηλώνουν ταυτόχρονα σε δεκάδες χώρες. Το στοιχείο αυτό έδωσε στο αντιπολεμικό κίνημα έναν έντονα διεθνικό χαρακτήρα.
Το κίνημα αυτής της περιόδου χαρακτηρίστηκε από τη χρήση νέων τεχνολογιών και δικτύων επικοινωνίας. Το διαδίκτυο, τα εναλλακτικά μέσα ενημέρωσης και οι διεθνείς συντονισμοί οργανώσεων, όπως τα Κοινωνικά Φόρουμ, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην κινητοποίηση και στη διαμόρφωση ενός κοινού πολιτικού λόγου. Ταυτόχρονα, το αντιπολεμικό αίτημα συνδέθηκε με μια ευρύτερη κριτική απέναντι στον νεοφιλελευθερισμό, στην υπό αμερικανική ηγεμονία παγκοσμιοποίηση και στη στρατιωτικοποίηση της διεθνούς πολιτικής.
Η κριτική επικεντρώθηκε στον ιμπεριαλισμό, στην κατοχή, στις επιπτώσεις στους αμάχους πληθυσμούς και στη σχέση πολέμου και οικονομικών συμφερόντων, ιδιαίτερα σε σχέση με την ενέργεια και τη γεωστρατηγική κυριαρχία. Παρά τη μαζικότητά του, το κίνημα δεν κατάφερε να αποτρέψει τον πόλεμο. Ωστόσο, άφησε πίσω του ένα σημαντικό πολιτικό αποτύπωμα: κατέδειξε ότι η νομιμοποίηση του πολέμου δεν είναι δεδομένη και ότι η παγκόσμια κοινωνία μπορεί να αντιπαρατεθεί δημόσια με τις ισχυρότερες κυβερνήσεις του κόσμου.
Συμπεράσματα
Το αντιπολεμικό κίνημα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του συσχετισμού δυνάμεων σε κάθε ιστορική περίοδο. Δεν λειτουργεί απομονωμένα, αλλά διαμορφώνεται από τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, από το επίπεδο οργάνωσης των μαζών και από τον τρόπο με τον οποίο κάθε κοινωνία νοηματοδοτεί τον πόλεμο. Γι’ αυτό και η ιστορία του δεν είναι μια ευθύγραμμη πορεία, αλλά μια διαρκής διαδικασία μετασχηματισμών, ρήξεων και επαναπροσδιορισμών.
Ένα βασικό χαρακτηριστικό του αντιπολεμικού κινήματος είναι η σύνδεσή του με τον αντιιμπεριαλισμό, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις όπου οι πόλεμοι σχετίζονται με επεμβάσεις ισχυρών κρατών ή συνασπισμών σε άλλες χώρες. Παράλληλα, η έννοια της διεθνιστικής αλληλεγγύης αποτελεί διαχρονικά θεμελιώδες στοιχείο του. Η ειρήνη δεν παρουσιάζεται μόνο ως απουσία ένοπλης σύγκρουσης, αλλά ως αγώνας για δικαιοσύνη, αυτοδιάθεση των λαών, ελευθερία και ισότιμες διεθνείς σχέσεις, μια λογική που συμπυκνώνεται ξεκάθαρα στο σύνθημα «δεν υπάρχει ειρήνη, χωρίς δικαιοσύνη» (no justice, no piece), που συνδέει το νήμα των αγώνων για τα δημοκρατικά δικαιώματα των μαύρων στις ΗΠΑ την δεκαετία του ‘60, μέχρι την αλληλεγγύη στον λαό της Παλαιστίνης στις μέρες μας.
Η Δύση υπήρξε συχνά το επίκεντρο μεγάλων αντιπολεμικών κινητοποιήσεων, ακριβώς επειδή οι δυτικές δυνάμεις κατείχαν πρωταγωνιστικό ρόλο (ως επιτιθέμενες ή υποστηρικτικές δυνάμεις) σε σημαντικές διεθνείς συγκρούσεις. Ταυτόχρονα όμως, σημαντικά κινήματα αναπτύχθηκαν και στις ίδιες τις χώρες που δέχονταν πολεμική επίθεση ή βρίσκονταν στο εσωτερικό εμφύλιων και εθνικών συγκρούσεων, με τα δικά τους χαρακτηριστικά και συμβολισμούς. Αυτό δείχνει ότι το αντιπολεμικό φαινόμενο δεν είναι μονοσήμαντο, αλλά πολυκεντρικό.
Σε σύγκριση με το παρελθόν, το σημερινό αντιπολεμικό κίνημα συχνά εμφανίζεται πιο κατακερματισμένο, λιγότερο σταθερά οργανωμένο και περισσότερο εξαρτημένο από τις ψηφιακές μορφές κινητοποίησης. Οι μορφές του πολέμου έχουν επίσης αλλάξει: επεμβάσεις χωρίς επίσημη κήρυξη, υβριδικές συγκρούσεις, τεχνολογικός πόλεμος, επιτήρηση και μιντιακή διαχείριση επηρεάζουν το πώς συγκροτείται η αντίσταση. Παρόλα αυτά, η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι τα αντιπολεμικά κινήματα εξακολουθούν να έχουν σημασία: διαμορφώνουν συνειδήσεις, πιέζουν πολιτικά και διασώζουν την ιδέα ότι οι λαοί μπορούν να σταθούν απέναντι στη βία της εξουσίας και την βαρβαρότητα του ιμπεριαλισμού.
Πώς δημιουργήθηκε το σύμβολο της ειρήνης
Το γνωστό σύμβολο της ειρήνης δημιουργήθηκε το 1958 στη Βρετανία, στο πλαίσιο του αντιπυρηνικού κινήματος. Σχεδιάστηκε από τον Gerald Holtom για την Campaign for Nuclear Disarmament (CND), δηλαδή την Καμπάνια για τον Πυρηνικό Αφοπλισμό. Αρχικά, το σύμβολο δεν προοριζόταν να εκπροσωπεί γενικά την «ειρήνη», αλλά πολύ συγκεκριμένα τον αγώνα ενάντια στα πυρηνικά όπλα.
Η μορφή του βασίζεται στο σύστημα σημαιοφόρων σημάτων, γνωστό ως semaphore, που χρησιμοποιείται στη ναυσιπλοΐα και στις στρατιωτικές επικοινωνίες. Ο Holtom συνδύασε τα γράμματα «N» και «D», τα αρχικά των λέξεων Nuclear Disarmament. Το «N» αποδίδεται με δύο γραμμές που κατεβαίνουν διαγώνια προς τα κάτω, ενώ το «D» με μία κάθετη γραμμή. Όταν αυτά τα δύο σχήματα τοποθετούνται μέσα σε έναν κύκλο, σχηματίζουν το εμβληματικό σύμβολο.
Το σύμβολο έγινε γρήγορα διεθνώς αναγνωρίσιμο, καθώς συνδέθηκε με τις πορείες ειρήνης στη Βρετανία, τις αντιπυρηνικές κινητοποιήσεις και αργότερα με το αντιπολεμικό κίνημα του Βιετνάμ. Η απλότητά του συνέβαλε στην ευρύτατη διάδοσή του: Mπορούσε εύκολα να ζωγραφιστεί σε πανό, αφίσες, τοίχους και κονκάρδες. Με την πάροδο του χρόνου, το σήμα ξεπέρασε την αρχική του αντιπυρηνική σημασία και μετατράπηκε σε παγκόσμιο σύμβολο ειρήνης, αντίστασης στη βία και αλληλεγγύης μεταξύ των λαών.
Αντιπυρηνικό κίνημα
Το αντιπυρηνικό κίνημα αναπτύχθηκε ιδιαίτερα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν η χρήση ατομικών βομβών στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι αποκάλυψε με τον πιο τραγικό τρόπο τις καταστροφικές συνέπειες των πυρηνικών όπλων. Η εμπειρία αυτή γέννησε μια νέα παγκόσμια συνείδηση: Ότι η τεχνολογική πρόοδος, όταν τίθεται στην υπηρεσία του πολέμου, μπορεί να απειλήσει ακόμη και την επιβίωση της ανθρωπότητας.
Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η κούρσα εξοπλισμών μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Σοβιετικής Ένωσης ενίσχυσε τον φόβο για πυρηνική σύγκρουση. Η ανάπτυξη βομβών υδρογόνου, διηπειρωτικών πυραύλων και πυρηνικών βάσεων μετέτρεψε το ζήτημα του αφοπλισμού σε κεντρικό πολιτικό θέμα. Το αντιπυρηνικό κίνημα οργανώθηκε μέσα από διεθνείς καμπάνιες, πορείες, διαδηλώσεις, υπογραφές, επιστημονικά μανιφέστα και πρωτοβουλίες πολιτών.
Σημαντικό ρόλο έπαιξαν οργανώσεις όπως η CND στη Βρετανία, αλλά και προσωπικότητες όπως ο Μπέρτραντ Ράσελ, που συνέδεσαν το ζήτημα του αφοπλισμού με ένα ευρύτερο ηθικό και πολιτικό καθήκον. Οι κινητοποιήσεις της δεκαετίας του 1980, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, υπήρξαν από τις μεγαλύτερες του μεταπολεμικού κόσμου και εξέφρασαν έναν μαζικό φόβο απέναντι στην πιθανότητα πυρηνικού ολέθρου, όχι μόνο από τα πυρηνικά όπλα αλλά και από την πυρηνική ενέργεια συνολικότερα, συνδεόμενες με ευρύτερα περιβαλλοντικά και οικολογικά κινήματα.
Το αντιπυρηνικό κίνημα δεν περιορίστηκε στην άρνηση των όπλων. Συνέβαλε στη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας ειρήνης, στην ευαισθητοποίηση της κοινής γνώμης και στην άσκηση πίεσης προς τις κυβερνήσεις για συμφωνίες περιορισμού των εξοπλισμών, δείχνοντας ότι η ειρήνη μπορεί να γίνει υπόθεση των ίδιων των κοινωνιών. Σήμερα που ο πυρηνικός κίνδυνος επιστρέφει (από τη Φουκουσίμα στη Ζαπορίζια και τις απειλές σιωνιστών και Τραμπ για μια νέα πυρηνική αποκάλυψη) τα αιτήματα πυρηνικού αφοπλισμού και η κριτική στην πυρηνική ενέργεια, πρέπει να γίνουν κεντρική αιχμή του κινήματος για την ειρήνη, τη δημοκρατία και την υπεράσπιση της ζωής.
