Συναντήθηκα τέσσερις φορές με τον Αρίστο Χαντζή. Την πρώτη φορά του πήρα μια συνέντευξη – ήταν η 7η μέρα της απεργίας πείνας*. Η δεύτερη ήταν όταν γύρισε από το νοσοκομείο στα Προσφυγικά μέσα σε ένα κλίμα μεγάλης συγκίνησης για τη διπλή νίκη: του αγώνα για τα Προσφυγικά, και του ίδιου του Αρίστου πάνω στον θάνατο που τον είχε σχεδόν τυλίξει στο νοσοκομείο. Ακολούθησε μια συνάντηση λίγες μέρες αργότερα, και η τέταρτη έγινε με αφορμή τη συνέντευξη που ακολουθεί. Άνθρωπος λαϊκός, σεμνός, βαθύτατα κοινωνικός, αγωνιστής που σέβεται όλους τους άλλους, που βάζει τον σκοπό πάνω από τον εαυτό του – και το έχει αποδείξει περίτρανα. Άνθρωπος του αγώνα και της θυσίας, αγαπητός από όλη την Κοινότητα των Προσφυγικών. Σπάνιο δείγμα σε μια κοινωνία που κατρακυλά στον εγωισμό, την απάθεια, την προσαρμογή. Τον ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου και νοιώθω πως απόκτησα περισσότερη ανθρωπιά μέσα από την ιστορία του, τον αγώνα, την πραγματικότητά του.
Ρ.Ρ.
Μέρος Α΄ – Ο αγώνας και η νίκη των Προσφυγικών
Ας ξεκινήσουμε από τον ίδιο τον αγώνα. Πώς φτάσατε στην απόφαση για την απεργία πείνας, με ποια στρατηγική;
Κάπου στα μέσα του Ιανουαρίου 2026 βγήκε το πρώτο άρθρο για την προκήρυξη του διαγωνισμού, που έθετε ήδη ένα πρώτο χρονικό όριο, ότι στα τέλη Μάρτη θα ήταν κάπως έτοιμο το σχέδιο, με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ύψους 15 εκατομμυρίων ευρώ. Αυτό έθεσε ένα χρονικό όριο για τον αγώνα. Εμείς είχαμε ήδη πάρει συλλογική απόφαση, από καιρό, ότι θα αντισταθούμε μέχρι τέλους. Και τελικά αυτό μεταφράστηκε στην απόφαση να ξεκινήσει η απεργία πείνας. Υπήρξε η πρώτη εθελοντική διαθεσιμότητα από εμένα, γνωρίζοντας ότι υπήρχαν προθέσεις και από άλλους συντρόφους και συντρόφισσες να βγουν στην απεργία πείνας.
Επιδιώκαμε δύο πράγματα: Από τη μια, η κλιμάκωση της απεργίας να συμπέσει ακριβώς με τα χρονικά όρια που είχαν θέσει η Περιφέρεια και το κράτος. Από την άλλη, να μην πέσει στους θερινούς μήνες, οι οποίοι είναι νεκροί από την άποψη αποφάσεων δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων κ.λπ., και επίσης επειδή τα παιδιά της κοινότητας δεν έχουν σχολείο. Αυτό θα έκανε ευκολότερο για τους κρατικούς μηχανισμούς να ξεκινήσουν μια εκκένωση. Πηγαίναμε άρα για μια μακράς διάρκειας απεργία πείνας, γνωρίζοντας βέβαια ότι σε κάθε σημείο μπορεί να υπάρξουν επιπλοκές, γι’ αυτό θα υπήρχαν και άλλοι εθελοντές. Μπήκαμε, δηλαδή, σε αυτό που εμείς ονομάζουμε αντεπίθεση.
Πόσο καιρό συζητούσατε αυτή την επιλογή; Ήταν μια απόφαση που πήρατε υπό την πίεση των γεγονότων;
Ήταν αντικείμενο συζήτησης την τελευταία εξαετία, το πώς θα μπορέσουμε πραγματικά να δώσουμε σχήμα στην απόφαση να αντισταθούμε μέχρι τέλους. Ανακοινώθηκε η πρόταση για απεργία πείνας μέσα στη συνέλευση της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών, που την επικύρωσε. Γνωρίζαμε εξαρχής ότι δεν υπήρχε Plan B. Αλλιώς θα εκκενωνόταν μια γειτονιά 400 ανθρώπων, θα λεηλατούνταν η κοινότητα. Δεν ήταν μια κίνηση αντανακλαστική ή σε καθεστώς πανικού. Πιστεύαμε ότι μόνο έτσι θα μπορούσαμε να νικήσουμε. Και φάνηκαν τα αποτελέσματα. Αν δεν είχε δοθεί αυτός ο αγώνας, λογικά αυτή τη στιγμή η κοινότητα θα είχε λεηλατηθεί και η γειτονιά θα είχε εκκενωθεί, με ανυπολόγιστες συνέπειες φυσικά και για την υπόλοιπη περιοχή. Γιατί το μεγάλο πλάνο είναι ο «εξευγενισμός» των Αμπελοκήπων και του Γκύζη.
Από όσα περιγράφεις, αναπτύχθηκε μια πολύπλευρη δουλειά, μια μαζική δουλειά κοινοποίησης, ενεργοποίησης, περιφρούρησης, στήριξης και οργάνωσης. Ποιοι ήταν οι βασικοί άξονες;
Ήταν η κοινωνική αυτοάμυνα, η φυσική αυτοάμυνα, και συμπληρωματικά η νομική και θεσμική υπεράσπιση. Το μεγάλο ζήτημα ήταν πώς θα αρχίσουμε κατευθείαν να ενεργοποιούμε ένα ευρύτερο κομμάτι της κοινωνίας. Προσπαθήσαμε να σπάσουμε το αφήγημα του Χαρδαλιά και του κράτους, που στην αρχή αποσιωπούσαν ότι εδώ, στα Προσφυγικά, όχι μόνο κατοικούν πάνω από 400 άνθρωποι, αλλά λειτουργεί και μια οργανωμένη κοινότητα με 22 δομές. Έτσι βγήκαμε προς τα έξω με πολλές εκδηλώσεις, βιβλιοπαρουσιάσεις, συναυλίες, συνελεύσεις εντός της γειτονιάς, με δεκάδες συνεντεύξεις, ομιλίες, παρεμβάσεις, μοιράσματα χιλιάδων κειμένων. Κάπου στα μέσα του αγώνα αρχίσαμε να πηγαίνουμε και στο Σύνταγμα, κάθε μέρα, για αντίστοιχα μοιράσματα. Επίσης, υπήρξε η κινητοποίηση ανθρώπων της τέχνης, του πολιτισμού και της διανόησης. Και φυσικά η οικονομική ενίσχυση της κοινότητας από τον κόσμο της αλληλεγγύης, ώστε να καλυφθούν τα τεράστια έξοδα καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα.
Ποια είναι η διάκριση ανάμεσα στην κοινωνική και τη φυσική αυτοάμυνα;
Η φυσική αυτοάμυνα προϋπέθετε την υπεράσπιση της γειτονιάς σε 24ωρη βάση. Μην ξεχνάμε ότι πρόκειται για μια ανοιχτή γειτονιά, με πάρα πολλές εισόδους και εξόδους, σε διαρκή κίνηση, κυρίως τις πρωινές και μεσημεριανές ώρες. Ήμασταν έτοιμοι να δώσουμε μάχη με φυσική αντιπαράθεση, παράλληλα με τον αγώνα και την καμπάνια που κάναμε. Όλες οι εκδηλώσεις που περιγράψαμε, προϋπέθεταν μια φυσική παρουσία στη γειτονιά. Ακριβώς αυτός ήταν ένας από τους σκοπούς. Επίσης, αναπτύξαμε σχέσεις με διάφορες ομάδες, συλλογικότητες, οργανώσεις, αλλά και ατομικότητες που θα ήταν έτοιμες για μια φυσική αντιπαράθεση με τις δυνάμεις καταστολής. Ένα άλλο κομμάτι είχε να κάνει με τη διεθνιστική αλληλεγγύη. Το κάλεσμά μας να έρθουν εδώ άνθρωποι από το εξωτερικό, να συμμετέχουν στις εργασίες, να διαμένουν στη γειτονιά, άρα να έχουν φυσική παρουσία. Από τα μέσα Ιανουαρίου μέχρι και τα μέσα Σεπτεμβρίου η γειτονιά ήταν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, με συνεχή περιφρούρηση. Όσο περισσότερος κόσμος υπήρχε, τόσο πιο δύσκολο ήταν να προχωρήσουν σε οποιαδήποτε εκκένωση.
Απευθυνθήκαμε σε μια μεγάλη μερίδα της κοινωνίας. Πολύς κόσμος μάς έλεγε: «Εγώ έχω ψηφίσει δεξιά, αλλά είμαι μαζί σας. Δεν θέλω να σας διώξουν. Δεν θέλω εδώ πέρα να το κάνουν περιοχή για ακριβά σπίτια»
Υπήρξε όμως και μια σημαντική θεσμική και νομική δουλειά.
Ακριβώς. Συστάθηκε μια επιτροπή αποτελούμενη από δικηγόρους, αρχιτέκτονες, μηχανικούς, καθηγητές Πολυτεχνείου, ανθρώπους οργανωμένους σε ζητήματα στέγασης κ.λπ. Επίσης συστάθηκε ομάδα δικηγόρων με εξειδίκευση στο διοικητικό και στο ευρωπαϊκό δίκαιο, και η αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία ως νομικό όχημα για την αποκατάσταση των Προσφυγικών. Ξεκίνησε η συλλογή υπογραφών και ψηφισμάτων στήριξης. Έγινε έρευνα για αντίστοιχες περιπτώσεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη. Έγιναν επαφές με ανθρώπους από το κίνημα, από κοινωνικές ομάδες και από θεσμικά όργανα, σωματεία, παρατάξεις, πανεπιστήμια κ.λπ. Δηλαδή με όργανα και ανθρώπους που διαθέτουν γνώση και εμπειρία. Παράλληλα έγιναν παρεμβάσεις σε δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια, που έφεραν το θέμα στην επιφάνεια.
Ενεργοποιήθηκαν και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, με αποκορύφωμα το να βρεθούμε στο Ευρωκοινοβούλιο. Έγιναν ερωτήσεις στην ελληνική Βουλή, αναφορές στον Συνήγορο του Πολίτη, προσφυγή στην Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων κατά της πλατφόρμας του Χαρδαλιά, εξώδικο κατά της Περιφέρειας και του υπεύθυνου προστασίας προσωπικών δεδομένων της Περιφέρειας Αττικής. Απευθυνθήκαμε στο ελληνικό τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας, στην Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Παράλληλα ενεργοποιήθηκε και το διεθνιστικό κομμάτι. Υπήρχαν δηλώσεις, και ενέργειες σε διάφορα προξενεία και πρεσβείες, με αποκορύφωμα δηλώσεις από επαναστατικά κινήματα, από τις ιθαγενικές κοινότητες του Μεξικού, την Τσιάπας, αλλά και από αυτό που αποκαλούμε Βορειοανατολική Συρία. Και όλα αυτά βάζοντας επιτακτικά το ζήτημα της μη ρευστοποίησης της κοινότητας μέσα στους κρατικούς θεσμούς. Αυτό το αναφέρουμε και ως έναν μόνιμο κίνδυνο, τον οποίο θέλουμε να αποφύγουμε.
Ποιους θεωρείς σταθμούς αυτής της πολύμηνης κινητοποίησης;
Το πρώτο, που πάντα το λέω, ήταν και η μεγάλη νίκη: η ίδια η έναρξη της απεργίας πείνας. Ακριβώς γιατί βγήκαμε στην αντεπίθεση. Δηλώσαμε εξαρχής το ανυποχώρητο του αγώνα. Κι αυτό τελικά είναι το πιο σημαντικό. Δηλαδή, η ίδια η αντίσταση είναι η μεγάλη νίκη. Από εκεί και πέρα υπήρχαν πολλοί σταθμοί. Ήταν η πρώτη μεγάλη πορεία που ξεκίνησε από το Πολυτεχνείο και κατέληξε στα Προσφυγικά, που έσπασε το μαύρο από τα συστημικά ΜΜΕ. Ακολούθησαν διάφορες μοτοπορείες και παρεμβάσεις. Η δεύτερη πορεία είχε πιο κεντρικό χαρακτήρα. Ξεκίνησε από τα Προπύλαια, πήγε στο Σύνταγμα και από τα Εξάρχεια κατέληξε στα Προσφυγικά. Η τρίτη ήταν μια πορεία γειτονιάς, που πέρασε από τις γειτονιές του Γκύζη και των Αμπελοκήπων. Παράλληλα έγιναν παρεμβάσεις στη Βουλή, αλλά και στο Δημαρχείο και το Περιφερειακό Συμβούλιο.
Την Πρωτομαγιά, με ό,τι αυτό σημαίνει, έγινε η ανακοίνωση της έναρξης της απεργίας πείνας και της δεύτερης απεργού. Υπήρξαν και άλλες κεντρικές πορείες, από το Σύνταγμα προς την Ομόνοια, από το Μοναστηράκι προς την Ομόνοια, μοτοπορεία που πέρασε από την Περιφέρεια και το Σύνταγμα και κατέληξε στα Προσφυγικά, παρέμβαση στη ΔΕΠΑΝ, κ.ο.κ. Έγινε επίσης συνέντευξη Τύπου με μέλη του Ιατρικού Συλλόγου Τουρκίας, για να γίνει κατανοητό το μέγεθος της κρισιμότητας της απεργίας πείνας. Στις 22 Ιουνίου μπήκα στο νοσοκομείο. Μία μέρα αργότερα, στις 23, έγινε μια κεντρική πορεία, που ξεκίνησε από το Σύνταγμα, πήγε στην Ομόνοια και κατέληξε πάλι στο Σύνταγμα, με πάνω από 6.000 ανθρώπους. Στις 24 Ιουνίου ήρθε η λήξη της απεργίας πείνας, με τη δήλωση της νικηφόρας κατάληξης του αγώνα.
Μέρος Β΄ – Η ανθρώπινη πλευρά της απεργίας πείνας
Ας περάσουμε και σε μια άλλη πλευρά του αγώνα. Την ανθρώπινη. Τη δική σου δοκιμασία, την εμπειρία της κοινότητας, το πώς βιώθηκε ο αγώνας από έναν ευρύτερο κόσμο. Τι συνέβη όταν μπήκες στο νοσοκομείο;
Μπήκα στο νοσοκομείο στις 22 Ιουνίου. Είχα εκδήλωση ενός ευρήματος, όπως το λένε οι γιατροί. Τώρα εγώ δεν τα πολυξέρω αυτά. Έχω εμπιστοσύνη στην επιστήμη [γελάει]. Μέσα στο νοσοκομείο άρχισα να έχω και εισροή στους πνεύμονες. Στις 24 Ιουνίου, με την ανακοίνωση της λήξης της απεργίας πείνας, η κατάστασή μου σοβάρεψε ραγδαία και έγινε η εισαγωγή μου στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας. Στην αρχή στο Γεννηματάς κι έπειτα, επειδή η συγκεκριμένη ΜΕΘ θα έκλεινε, στη ΜΕΘ του Ευαγγελισμού.
Πόσο καιρό έμεινες τελικά στο νοσοκομείο;
Στο νοσοκομείο γενικά έμεινα μέχρι τις 2 Σεπτέμβρη. Στη ΜΕΘ, αν δεν κάνω λάθος, έμεινα 58 μέρες, και συνολικά νοσηλευόμενος 73. Κάτι τέτοιο.
Είχες συνείδηση όλο αυτό το διάστημα ή ήσουν σε καταστολή;
Τον πρώτο μήνα ήμουν σε καταστολή. Οι στιγμές συνείδησης, ελάχιστης συνείδησης σωστότερα, ήταν πολύ λίγες. Κυρίως ήταν παραληρήματα, που υπάρχουν στην κατάσταση εντατικής θεραπείας. Οι λιγοστές μου μνήμες αφορούν τις στιγμές που με επισκέπτονταν μέλη της Κοινότητας.
Τώρα που έχει περάσει, πώς σκέφτεσαι αυτό το μεταίχμιο μεταξύ ζωής και θανάτου;
Η οποιαδήποτε δυνατή εμπειρία ή θα μας τσακίσει ή θα μας ατσαλώσει. Στη δική μου περίπτωση έπαιξε ρόλο φυσικά και το ότι ήταν ένας συλλογικός αγώνας. Είναι πολύ σημαντικό το ότι δεν ένιωσα καμιά, μα καμιά στιγμή μόνος μου. Όταν ξύπνησα από την καταστολή, άρχισα να αντιλαμβάνομαι και πάλι τη στήριξη της κοινότητας. Καθ’ όλη τη διάρκεια της νοσηλείας μου έξω από τη ΜΕΘ, σε 24ωρη βάση, ήταν σύντροφοι από την κοινότητα. Ήταν αυτή η σιγουριά ότι οι σύντροφοι και οι συντρόφισσες σε φροντίζουν όλη την ώρα.
Η επιστροφή σου στα Προσφυγικά ήταν μια πολύ σημαντική στιγμή, πολύ φορτισμένη. Εσύ πώς τη βίωσες;
Το ότι κατάφερα να επανέλθω στην κοινότητα ήταν το απολύτως επιθυμητό. Φυσικά και ήθελα να ζήσω, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα έκανα πίσω στον αγώνα. Γιατί αυτό, όπως το βλέπω εγώ, θα σήμαινε ότι θα πέθαινα πολιτικά. Όταν είσαι πάνω στη μάχη, οφείλεις να την πας μέχρι τέλους. Εμείς, καταρχάς, αυτό θέλαμε να θέσουμε και στο κίνημα αλλά και στον εχθρό. Γιατί οφείλαμε να το πούμε στον εχθρό: να μας πάρει στα σοβαρά. Και από την άλλη, θέλαμε να δημιουργήσουμε αυτήν την παράδοση εντός του κινήματος.
Υπάρχει βέβαια και το ζήτημα του χαρακτήρα κάθε αγώνα. Για παράδειγμα, η απεργία πείνας του Πάνου Ρούτσι είχε πολύ μεγάλη κοινωνική απεύθυνση. Ο αγώνας των Προσφυγικών ήταν πιο σύνθετος…
Παρ’ όλα αυτά, και εμείς σε μια μεγάλη μερίδα της κοινωνίας απευθυνθήκαμε. Ένα παράδειγμα είναι ότι πολύς κόσμος μάς έλεγε: «Εγώ έχω ψηφίσει δεξιά, αλλά είμαι μαζί σας. Δεν θέλω να σας διώξουν. Δεν θέλω εδώ πέρα να το κάνουν περιοχή για ακριβά σπίτια».
Πράγματι, πολλοί άνθρωποι κόσμος χωρίς οργανωμένη σχέση με το κίνημα ενδιαφέρθηκαν. Τελικά ο κόσμος δεν είναι τόσο αδιάφορος όσο νομίζουμε.
Ακριβώς. Απλά εμείς, σαν οργανωμένες δυνάμεις, δεν είμαστε μέσα στην κοινωνία.
Αυτό είναι και ένα συμπέρασμα που αφορά συνολικά το κίνημα. Όταν είμαστε κλεισμένοι στο καβούκι μας, δεν βγαίνουν τα πιο θετικά πράγματα που ο κόσμος ή εμείς έχουμε μέσα μας.
Έτσι είναι. Και θεωρώ ότι η ανακοίνωση της απεργίας πείνας από μεριάς του Πάνου Ρούτσι, έδωσε σημαντική ώθηση στο να γίνει πολύ πιο γνωστός αυτός ο αγώνας. Και φυσικά για μας ήταν έμπνευση και ο δικός του αγώνας.
Πώς τα βίωσε η κοινότητα όλα αυτά; Τι άλλαξε στον κόσμο της γειτονιάς, πώς είναι σήμερα η κοινότητα;
Τα πρώτα αντανακλαστικά, όταν μαθεύτηκε ότι ετοιμάζεται η εκκένωση από την Περιφέρεια, ήταν κάποιος κόσμος να φοβηθεί πολύ. Κάποιοι άρχισαν να ψάχνουν ακόμα και για να φύγουν, να βρουν φθηνά ενοίκια στη γύρω περιοχή και τέτοια. Παρ’ όλα αυτά, ο αγώνας ατσάλωσε τους δεσμούς εντός της κοινότητας. Δυνάμωσε την πίστη στον σκοπό και στις διαδικασίες μας. Και κυρίως αυτό φάνηκε από τα παιδιά, από αυτό που λέμε «Παιδικό Στέκι», δηλαδή την παιδική δομή της κοινότητας. Τα παιδιά αντιλήφθηκαν τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Είδαμε όλοι πώς σε υποδέχτηκαν τα παιδιά. Ήταν πραγματικά συγκινητικό.
Και όχι μόνο αυτό. Καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα, οι ζωγραφιές που έκαναν, οι πορείες τους στη γειτονιά, ήταν συγκινητικές, με όλη τη σημασία της λέξης. Τα παιδιά όχι μόνο κατάλαβαν, αλλά πήραν και την αντίστοιχη ευθύνη. Και έσπασε ο φόβος. Βγήκαν στον δρόμο. Μας το έχουν πει και τα ίδια. Εκεί που φοβόντουσαν τις αστυνομικές δυνάμεις, βρέθηκαν απέναντι από τα ΜΑΤ. Στην τελευταία πορεία, την πορεία κλεισίματος και νίκης, αφού είχα βγει και εγώ από το νοσοκομείο και συμμετείχα, οι αστυνομικές δυνάμεις δεν δίστασαν να χτυπήσουν και παιδιά. Όμως αυτά δεν φοβήθηκαν. Αυτό μόνο οι κοινοτικοί δεσμοί μπορούν να το βγάλουν στην επιφάνεια.
Σήμερα, μετά από τόσο μεγάλη κινητοποίηση και ένταση, πού βρίσκεται η κοινότητα;
Είμαστε σε μια περίοδο που προσπαθούμε όλο αυτό να το μετουσιώσουμε σε κοινωνική δύναμη. Η αλήθεια είναι ότι όλη αυτή η πίεση έχει φέρει και μια φυσική χαλάρωση. Είναι μια πραγματικότητα. Το πώς η μεγάλη πίεση ακολουθείται από μια φυσική χαλάρωση, και πώς πλέον προσπαθούμε να ανασυγκροτηθούμε.
Σήμερα πώς νιώθεις; Πώς βιώνεις την επιστροφή στην καθημερινή ζωή;
Είμαι πολύ καλά, καταρχάς. Το ότι έχω μια προοδευτική βελτίωση της φυσικής μου κατάστασης οφείλεται και στο πλαίσιο της αλληλεγγύης, στους γιατρούς και στο νοσοκομειακό προσωπικό, και φυσικά στην κοινότητα. Αλλά και σε φυσικοθεραπευτές που ήρθαν να ενισχύσουν την αποκατάστασή μου. Το ίδιο και σε όσους φίλους και συντρόφους πέρασαν όλο αυτό το διάστημα.
Βλέπω μεγάλη βελτίωση σε σχέση με πριν από δύο εβδομάδες. Στο πρόσωπό σου, στη φυσική σου κατάσταση συνολικά.
Ναι, υπάρχει συνεχώς βελτίωση. Εντάξει, υπάρχει ακόμα δρόμος για να ανακτήσω τα κιλά και τη μυϊκή μάζα. Αλλά πλέον κοιμάμαι πολύ καλά, τρώω καλά, έχω αρχίσει να συμμετέχω και σε κάποιες κουβέντες.
Και με το διάβασμα;
Μια χαρά και το διάβασμα. Για μια εβδομάδα δεν μπορούσα καθόλου να διαβάσω, γιατί είχα ράμματα στα μάτια και έβαζα μια αλοιφή που τα έβλεπα όλα τελείως θολά. Τώρα πλέον μπορώ να ξαναδιαβάσω.
* «Αριστοτέλης Χαντζής: “Ή θα νικήσουμε, ή θα νικήσουμε!”» (φύλλο 763).
