Ο ναυπηγός μηχανολόγος Δημήτρης Κυριακίδης αγαπάει βαθιά τον τόπο, έχει ισχυρή ταυτότητα και ταυτόχρονα είναι πολίτης του κόσμου καθώς έχει ζήσει 17 χρόνια, έχει σπουδάσει και εργαστεί στη Μεγάλη Βρετανία, έχει ζήσει μερικά χρόνια στη Βραζιλία και τη Σουηδία και τα τελευταία 20-25 χρόνια ζει και εργάζεται στη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, εκεί όπου αναδύεται το καινούργιο. Ένας άνθρωπος της Ανατολής, της Δύσης, της Άπω Δύσης, της Άπω Ανατολής και του κέντρου εδώ, αν θεωρήσουμε ότι ήμασταν και παραμένουμε το κέντρο του κόσμου!
Τον κάλεσα στο Κόκκινο 105.5 για να συζητήσουμε δύο πολύ σοβαρά θέματα που τα γνωρίζει πολύ καλά από πρώτο χέρι. Το πρώτο αφορά τον πατέρα του, τον Στέλιο Κυριακίδη, τον περίφημο πρωταθλητή του Μαραθώνιου που άνοιξε πολλούς δρόμους με πολύ μεγάλη αφοσίωση, μόχθο και όραμα! Το δεύτερο αφορά τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας στην οποία ο Δημήτρης ασχολείται εδώ και πολλά χρόνια με τα ναυπηγεία και τους Μαραθώνιους, ένα τομέα και ένα θεσμό που φέρνουν εγγύτερα τους λαούς μας.
Στέλιος Ελληνιάδης
Με όραμα
Σ.Ε.: Δημήτρη, μέσα σε όλο αυτό το πλήθος των ενασχολήσεων έχεις κάνει καταπληκτικές μελέτες για τον πατέρα σου και ένα τεράστιο αρχείο. Χρειάζεται τους ανθρώπους που έχουνε δώσει κάτι σημαντικό στον τόπο να τους αναγνωρίζουμε, να είναι μέρος της πολιτισμικής μας κληρονομιάς, γιατί αν δεν το κάνουν κάποιοι άνθρωποι σαν και σένα, αν περιμένουμε απ’ αυτή τη λειψή πολιτεία δεν θα ξέραμε ούτε τον Κολοκοτρώνη!
Δ.Κ.: Ο Στέλιος Κυριακίδης είναι σίγουρα από τους καλύτερους αθλητές μεγάλων αποστάσεων στις δεκαετίες 1930 και 1940. Στους βαλκανικούς αγώνες που γίνονταν οι μεγάλοι δρόμοι αντοχής κέρδισε 4 φορές τα 10 χιλιόμετρα και 6 φορές τον Μαραθώνιο και 7 φορές στην καριέρα του στην Κύπρο και την Ελλάδα κέρδισε σε 3 μέρες 4 αγωνίσματα 1.500, 5.000, 10.000 μέτρα και ημιμαραθώνιο. Και βέβαια το κορυφαίο είναι ότι συμμετείχε σε δύο Ολυμπιάδες, το 1936 και το 1948, και ήταν ο αρχηγός της ελληνικής ομάδας που προσπαθούσε όλους να τους βοηθήσει. Είχε την ατυχία βέβαια ότι λόγω του πολέμου και του εμφυλίου χάθηκαν δύο Ολυμπιάδες. Είναι ο πρωτοπόρος αθλητής, ο πατριώτης και ο ανθρωπιστής. Στο αθλητικό μέρος ο κόσμος ξέρει για τη νίκη του στον Μαραθώνιο της Βοστώνης το 1946, τον μεγαλύτερο Μαραθώνιο στον κόσμο την εποχή που έτρεχαν οι καλύτεροι αθλητές όπου όχι μόνο κέρδισε κάτω από πάρα πολύ δύσκολες συνθήκες, αλλά έκανε και την καλύτερη επίδοση στον κόσμο.
Σ.Ε.: Και αυτό τον έκανε διάσημο στις Ηνωμένες Πολιτείες…
Δ.Κ.: Η δεκαετία του 1930 ήταν μια τραγική δεκαετία για τον πλανήτη γιατί το 1929 είχε φαληρίσει το αμερικάνικο stock market, έγινε το μεγάλο κραχ και μέχρι το 1941 υπήρχε μεγάλη οικονομική δυσχέρεια στην Ευρώπη και σοβαρό πολιτικό θέμα. Όλες οι χώρες είχαν αναστάτωση, άρα δεν υπήρχαν λεφτά. Ο Κυριακίδης, το 1930, όταν είχε έρθει σαν πρωταθλητής Κύπρου και μπήκε στην ελληνική ομάδα κοιμόταν στο πίσω μέρος του Παναθηναϊκού Σταδίου που ήταν τα αποδυτήρια, από μάρμαρο φτιαγμένα με υγρασία και χαμηλές θερμοκρασίες το χειμώνα. Δεν είχαν να φάνε και παρακαλούσε να του δώσουν κάποια δουλειά στην Αθήνα για να στείλει και χρήματα στους γονείς του. Απογοητευμένος γύριζε στην Κύπρο για να βγάλει το μεροκάματο γιατί τότε είχαμε μόνο ερασιτεχνικό αθλητισμό, δεν μπορούσες να πάρεις ούτε μία δραχμή.
Φτωχά παιδιά
Σ.Ε.: Και άλλοι αθλητές ήταν από φτωχές οικογένειες. Ο προγενέστερός του Σπύρος Λούης ήταν και πέθανε πάμπτωχος.
Δ.Κ.: Υπήρχε ένας άλλος αθλητής, ο Βαρζάκης, που έτρεχε με τον πατέρα μου ο οποίος ήταν κι αυτός πάμπτωχος και δούλευε σε ένα φουρνάρικο Πέμπτη, Παρασκευή και Σάββατο, ξενυχτούσε για να κάνουν τα ψωμιά της Κυριακής και πήγαινε το πρωί κι έτρεχε Μαραθώνιο!
Σ.Ε.: Υπεράνθρωποι!
Δ.Κ.: Υπεράνθρωποι και μην βλέπουμε τον Μαραθώνιο όπως γίνεται τώρα…
Σ.Ε.: Που είναι λίγο λουξ…
Δ.Κ.: Σούπερ λουξ, όχι λίγο! Την εποχή που κέρδισε ο πατέρας μου στη Βοστώνη, δεν υπήρχαν ούτε σταθμοί νερού! Και η Βοστώνη ήταν από τις πιο προηγμένες πόλεις του κόσμου την εποχή εκείνη.
Οι αθλητές έτρεχαν με κάτι παπούτσια τα οποία δεν σπάγαν, ήταν από ένα εκατοστό δέρμα η πατούσα και δεν μπορούσες να τα λυγίσεις. Επίσης, οι δρόμοι ήταν σε πολύ άσχημη κατάσταση. Η Βοστώνη ήταν όλο τσιμέντο το οποίο είναι το χειρότερο υλικό για να τρέξει κάποιος, γιατί τα χτυπήματα που γίνονται από τα παπούτσια και έρχονται στο γόνατο είναι πάρα πολύ δυνατά. Γι’ αυτό είχαμε και τραυματισμούς πολλούς. Τουλάχιστον το ένα τρίτο των μαραθωνοδρόμων σταματούσαν από πληγές στην πατούσα. Το 1938 που πήγε για πρώτη φορά ο πατέρας μου στη Βοστώνη, οι Ελληνοαμερικάνοι είδαν τα απαίσια παπούτσια που φορούσε και του έδωσαν ένα ζευγάρι καινούρια τα οποία δεν είχε καιρό να τα δοκιμάσει για να «σπάσουν» και έτρεξε χωρίς κάλτσες με αποτέλεσμα να κάνει πληγές στα πόδια και να αναγκαστεί ενώ προπορευόταν να σταματήσει στο 38ο χιλιόμετρο, λίγο πριν από το τέλος.
Το 1946 που ξαναπήγε στη Βοστώνη και είχε μάθει λίγα πράγματα, έβαλε κάλτσες, πήρε παπούτσια δικά του δοκιμασμένα και από τους 116 αθλητές που έτρεξαν μόνο 44 τερμάτισαν, όλοι οι άλλοι σταμάτησαν από πληγές στα πόδια!
Ξυπόλητος
Σ.Ε.: Θυμάμαι τον περίφημο Αμπέμπε Μπεκίλα που πήρε το πρώτο του Ολυμπιακό Μετάλλιο το 1960 και το δεύτερο το 1964! Είναι η εποχή που μεγαλώνουμε και θαυμάζουμε τους ανθρώπους που ξεχωρίζουν. Ο πρώτος Αφρικανός που πήρε μετάλλιο σε Ολυμπιακούς Αγώνες. Άλλη μια παρενέργεια της αποικιοκρατίας. Κι αυτός αναγκάστηκε να τρέξει ξυπόλυτος, κι έγινε διάσημος γι’ αυτό, γιατί τα παπούτσια που του έδωσαν να φορέσει τον πονούσαν και τα πέταξε! Οπότε σκέφτομαι την εποχή που τρέχει ο πατέρας σου, πόσα χρόνια πριν, πόσο πιο ακατάλληλα θα ήταν ακόμη τα παπούτσια.
Δ.Κ.: Ο Μπεκίλα δούλευε στην προσωπική φρουρά του αυτοκράτορα Χαϊλέ Σαλασιέ Α΄. Βέβαια, στην Αφρική ήταν συνηθισμένοι στο ξυποληταριό και είχαν σκληρές πατούσες. Όταν γύρισε στην Αιθιοπία ήταν εθνικός ήρωας, αλλά τον Δεκέμβριο του 1960 ο Χαϊλέ Σαλασιέ πηγαίνει στη Βραζιλία και στο διάστημα που λείπει γίνεται στρατιωτικό πραξικόπημα που δεν πέτυχε. Επιστρέφοντας βάζει φυλακή όλη τη φρουρά του, για απαγχονισμό! Όταν το άκουσε ο Κυριακίδης τρελάθηκε! Θα σκοτώσει τον Ολυμπιονίκη του μαραθώνιου δρόμου ο αυτοκράτορας; Κάτι πρέπει να κάνουμε.
Το 1955 είχε αρχίσει ο Κυριακίδης να οργανώνει τον πρώτο διεθνή Μαραθώνιο της Αθήνας με τη βοήθεια τους ΣΕΓΑΣ και συνέχισε να τον οργανώνει κάθε δύο χρόνια μέχρι το 1980. Πριν τον ονομάσουμε Μαραθώνιο Γρηγόρη Λαμπράκη γινόταν κάθε δύο χρόνια με τους καλύτερους αθλητές απ’ όλο τον κόσμο επειδή ήταν η Ελλάδα. Ήταν λίγοι ακόμα οι Μαραθώνιοι τότε. Οπότε αποφασίζει να καλέσει τον Μπεκίλα να τρέξει στην Αθήνα γνωρίζοντας ότι είναι φυλακή. Ο Χαϊλέ Σελασιέ δεν μπορούσε να πει ότι τον έχει στη φυλακή και έτσι τον στέλνει στην Αθήνα το 1961 και κερδίζει σε 2 ώρες και 24 λεπτά τον Μαραθώνιο! Έτσι τον γνώρισα κι εγώ στο σπίτι μας. Ο πατέρας μου τού έδειξε τη διαδρομή και ο Μπεκίλα γλίτωσε την κρεμάλα!
Σ.Ε.: Τελικά αποδείχτηκε πολύ άτυχος γιατί σκοτώθηκε νέος. Συναρπαστική ιστορία.
Ντελιβεράς
Σ.Ε.: Ο πατέρας σου ήταν απλός, το πέμπτο παιδί μιας φτωχής οικογένειας από την Κύπρο που έκανε ένα σωρό δουλειές για να ζήσει, δούλεψε με αφοσίωση για τον αθλητισμό κι έκανε οικογένεια με παιδιά∙ τι άνθρωποι ήταν αυτοί;!
Δ.Κ.: Ένα παιδί από χωριό που έβγαλε το εξατάξιο δημοτικό στα 14 του χρόνια και επειδή ήταν το μικρότερο παιδί και μορφωμένο, γιατί τα άλλα δεν είχαν πάει σχολείο, τον έστειλαν στη Λεμεσό να βγάζει χρήματα για να δίνει στην οικογένεια. Ήταν delivery boy σε ένα παντοπωλείο στη Λεμεσό, μπακαλόγατος, και έτσι γνώρισε τον Άγγλο αρχίατρο, τον Dr. Cheverton που του πρότεινε να δουλέψει σαν house boy, παιδί του σπιτιού για όλες τις δουλειές. Ο Κυριακίδης δέχτηκε κι έτσι έμαθε αγγλικά. Κάποια στιγμή είχε πόνους στα γόνατα και ο Cheverton τον εξέτασε και βλέποντας ότι έχει πολύ χαμηλούς χτύπους καρδιάς, 48, του είπε ότι μπορεί να γίνει καλός αθλητής μεγάλων αποστάσεων. Ο Cheverton ήταν και μαραθωνοδρόμος, είχε τρέξει και στον Μαραθώνιο της Αθήνας το 1929 κι έτσι άρχισε να τον προπονεί τα βράδια στην παραλία της Λεμεσού. Έτσι ξεκίνησε τον αθλητισμό ο πατέρας μου.
Πρωτοπόρος
Δ.Κ.: Το 1934 αγοράζει ένα χαλασμένο χρονόμετρο χειρός από έναν Άγγλο στρατιώτη γιατί ήξερε ότι πρέπει να έχει ρυθμό στους αγώνες κι όχι να τρέχει άτσαλα όπως έτρεχαν όλοι. Χρονομετρούσε και ήξερε πόσο περνούσε κάθε χιλιόμετρο. Είναι ο πρώτος που τρέχει με ρυθμό. Είναι ο πρώτος αθλητής μεγάλων αποστάσεων στον κόσμο που χρησιμοποιεί τις διατάσεις για προθέρμανση. Μέχρι τότε διατάσεις έκαναν μόνο οι κατοστάρηδες, στα εμπόδια και στο μήκος. Οι αθλητές μεγάλων αποστάσεων απλώς έκαναν ζεσταματάκι. Το 1938 που πήγε στην Αμερική και έκανε διατάσεις μπήκε στις εφημερίδες η φωτογραφία του και αναρωτιούνταν όλοι τι κάνει αυτός ο άνθρωπος.
Είναι ο πρώτος αθλητής στον κόσμο που κάνει δίαιτα για καλή ζωή. Στην αρχή του 1930 ήρθε από την Αμερική ένας φημισμένος Έλληνας διαιτολόγος, ο Δόκτορας Ηλίας Πέτρου, που έκανε επανάσταση στη διαιτολογία προτρέποντας τους ανθρώπους να μην παίρνουν φάρμακα, να μην τρώνε επεξεργασμένα κρέατα και μία φορά το χρόνο, τον Αύγουστο, να τρέφονται μόνο με σταφύλια. Τον άκουσε ο Κυριακίδης, αγοράζει το βιβλίο του, το έχω στη βιβλιοθήκη, και ο Μεταξάς το έβαλε στη δίαιτα του στρατού το 1936. Αλλά επειδή άρχισαν οι άνθρωποι να μην αγοράζουν φάρμακα και να μην τρώνε κρέατα σε κουτάκια, πυροβόλησαν εξ επαφής τον Δόκτορα Ηλία Πέτρου στην Ομόνοια και τον σκότωσαν! Ο Κυριακίδης ακολούθησε τη δίαιτα αυτή μέχρι που πέθανε.
Είναι ο πρώτος αθλητής μεγάλων αποστάσεων που κάνει ειδική προετοιμασία για το πώς θα τρέξει την κούρσα τα πρώτα πέντε χιλιόμετρα, πώς τα επόμενα πέντε κ.λπ. Πρώτος στον κόσμο που ζητά από τους οργανωτές να του κάνουν υψομετρικό διάγραμμα της διαδρομής που καθιερώθηκε αργότερα. Έχω το πρωτότυπο με μολύβι. Δοκιμάζει τις διαδρομές μία-δύο μέρες πριν και προπονείται και δια αλληλογραφίας με τον προπονητή του, τον Ούγγρο Όττο Σίμιτσεκ. Είναι ο πρώτος αθλητής στον κόσμο που τρέχει για φιλανθρωπικό σκοπό και αναγνωρίζεται παγκοσμίως ως First Charity Runner. Η Bank of America έχει άγαλμα του Κυριακίδη που το πηγαίνει στους αμερικανικούς Μαραθωνίους για να προβάλλει τη φιλανθρωπία.
Για την Ελλάδα
Δ.Κ.: Επειδή ήταν ο πρώτος αθλητής που τρέχει για φιλανθρωπικό σκοπό το 1946 στη Βοστώνη, τον κάλεσε ο Τρούμαν στο Λευκό Οίκο. Του πρόσφεραν πολλά λεφτά για να μείνει στην Αμερική ως επαγγελματίας αθλητής, αλλά ο Κυριακίδης τους είπε δεν ήρθα για να τρέξω για τον εαυτό μου, τρέχω για την Ελλάδα και τους Έλληνες που πεινάνε και πεθαίνουν. Ο Τρούμαν τον ρώτησε τι θέλει και όταν ο Κυριακίδης ζήτησε βοήθεια εγκρίθηκε πακέτο με 25.000 τόνους τροφίμων, φαρμάκων κ.ά. σημερινής αξίας 70 εκατ. δολαρίων.
Το 1948, ήταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Λονδίνο, αλλά η Ελλάδα δεν είχε φράγκο και δεν μπορούσε να στείλει την Εθνική Ομάδα. Ο Κυριακίδης μάζεψε 50.000 δολάρια και έτσι μπόρεσε η ελληνική ομάδα να πάει.
Σ.Ε.: Το επίσημο μήκος του Μαραθωνίου είναι 42.195 μέτρα με βάση τη διαδρομή που διέτρεξαν οι δρομείς στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λονδίνου το 1908 και καθιερώθηκε το 1924. Γιατί αργήσαμε στην Ελλάδα να καθιερώσουμε τον δικό μας Μαραθώνιο, αυτόν που ξεκίνησε ο πατέρας σου το 1955;
Δ.Κ.: Η απόσταση του Μαραθωνίου άλλαζε σε κάθε Ολυμπιάδα. Όταν οριστικοποίησαν την απόσταση, για να υπολογίζονται τα ρεκόρ, δεν καταλαβαίνω γιατί δεν όρισαν τα 40 χλμ.
Σ.Ε.: Μάλλον είναι κι αυτό άλλη μια συνέπεια της αποικιοκρατίας. Οι Εγγλέζοι ήταν ακόμα ισχυροί.
Δ.Κ.: Ναι, ασφαλώς. Αλλά γιατί δεν λέμε εμείς ότι μόνο αν τρέξεις τον Μαραθώνιο της Αθήνας, τον αυθεντικό, θα ονομαστείς Μαραθωνοδρόμος; Έπρεπε να το κάνουμε, γιατί στην Ελλάδα έτσι κι αλλιώς δεν μπορείς να κάνεις παγκόσμιο ρεκόρ. Είναι από τις πολύ δύσκολες διαδρομές. Γιατί, λοιπόν, να κοπιάρουμε τους Άγγλους;
Τα μισά χιλιόμετρα είναι ανηφόρα κι όταν φτάσεις στην Αγία Παρασκευή αρχίζει η κατηφόρα. Έτσι και φτάσεις μέχρι εκεί είσαι ευτυχισμένος. Αλλά έτσι την πατάνε πολλοί γιατί παίρνουν μια ανάσα, ανοίγουν το διασκελισμό και κουράζονται τα πόδια. Οπότε θέλει μεγάλη προσοχή, να μικρύνεις το διασκελισμό σου και να ηρεμήσεις.
Συμβουλή
Δ.Κ.: Δίνω σε όλους μια συμβουλή. Εάν η υγεία σου το επιτρέπει θα πρέπει να τρέξεις ένα Μαραθώνιο στη ζωή σου. Και δεν θα αρχίσεις από τα 42 χλμ.. Θα αρχίσεις από το 1, θα πας στο 2, θα πας στο 3, θα πας στο 5, θα πας στο 10 και τα λοιπά. Οι περισσότεροι είμαστε ανοργάνωτοι στη ζωή. Όταν αποφασίσεις να τρέξεις Μαραθώνιο πρέπει να προγραμματίζεις την προπόνησή σου, άρα να οργανωθείς και για τα υπόλοιπα πράγματα της ζωής σου. Δεύτερον, δίαιτα καλύτερη, καλύτερη ζωή. Και προχωράς σιγά σιγά. Κάθε φορά που ανεβαίνεις ένα χιλιόμετρο πας στο επόμενο. Μέχρι το μισό Μαραθώνιο είναι εύκολα τα πράγματα. Μετά το 30ο με 35ο χλμ. παθαίνει κάτι το σώμα, τα φτύνει, λέει δεν μπορώ να πάω άλλο. Αυτό λέγεται «χτύπησα τοίχο». Και εκείνη τη στιγμή μπαίνει το μυαλό μπροστά και λέει «κάνουμε προπόνηση επτά μήνες και θες να σταματήσουμε; Όχι, πάμε!» Σε βρίσκουν και οι άλλοι μαραθωνοδρόμοι και σου λένε «φίλε, πάμε μαζί σιγά σιγά» και σε παίρνουν από το χέρι για να το ξεπεράσεις. Κι όταν τερματίζεις έχεις ένα πλατύ χαμόγελο. Και λες αφού το έκανα αυτό μπορώ να κάνω οτιδήποτε στη ζωή μου. Κι έτσι αλλάζεις σαν άνθρωπος.
Ελληνοκινεζικά
Σ.Ε.: Οι Κινέζοι πώς αντιμετωπίζουν την υπόθεση του Μαραθωνίου;
Δ.Κ.: Αρχικά μπλέχτηκα με τον Μαραθώνιο της Σαγκάης. Γίναμε φίλοι με τους οργανωτές και τους βοήθησα. Το γραφείο μου είναι στη Σαγκάη, αλλά πηγαίνω σε όλη την Κίνα λόγω της δουλειάς. Κάνουμε επισκευές και κατασκευές πλοίων, μέχρι το Τσοντσίν που είναι η μεγαλύτερη πόλη στον κόσμο με 35 εκατομμύρια πληθυσμό. Εκεί χτίσαμε βαποράκια για μια ελληνική εταιρεία. Πήγαινα σε όλη την Κίνα και ως μέλος της Οργανωτικής Επιτροπής του Μαραθωνίου της Αθήνας από το 2010 μέχρι το 2020. Και εκπρόσωπος της στην Κίνα. Τότε δεν ερχόταν ούτε ένας Κινέζος να τρέξει εδώ. Ούτε ένας! Και φτιάξαμε ένα website κινέζικο και έτσι φέραμε Κινέζους αθλητές να τρέξουν στην Αθήνα. Κάθε βδομάδα με καλούσαν να δώσω την εκκίνηση σε κάποιο Μαραθώνιο. Έχουν 1.800 Μαραθώνιους σε όλη την Κίνα. Μιλάω για το Μαραθώνιο, για τη μάχη του Μαραθώνα, για την ιστορία και το δυτικό πολιτισμό, για τη δημοκρατία…
Σ.Ε.: Άρα υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον και συμμετοχή…
Δ.Κ.: Μεγάλη. Σε ένα Μαραθώνιο στο Σιαμέν τρέχουν ογδόντα χιλιάδες άτομα! Επίσης αδελφοποίησα τρεις πόλεις της Κίνας με την πόλη του Μαραθώνα. Και έτσι πήγαινα παντού επειδή ήμουν «Ο Έλληνας», ο γιος του Στέλιου Κυριακίδη. Μετράνε αυτά στην Κίνα πάρα πολύ. Οι Κινέζοι λατρεύουν τους Έλληνες!
Δρόμος της Αριστεράς
