Στην Ελλάδα είναι πλέον φανερό ότι ζούμε από τύχη και ότι η ζωή του πολίτη έχει λίγη αξία. Από τον νεαρό που πυροβολείται από αστυνομικούς στο Άργος μέχρι τους εργαζόμενους που τραυματίζονται σε μια έκρηξη στον Ασπρόπυργο, από τα παιδιά που χάνονται σε λούνα παρκ μέχρι τους ανθρώπους που πεθαίνουν από δηλητηρίαση σε ένα ξενοδοχείο ή παρασύρονται από φυσικές καταστροφές που θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί καλύτερα, από τα Τέμπη μέχρι τη Βιολάντα, η εικόνα είναι αποκαρδιωτική.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά
Πρόκειται για μια αλυσίδα τραγωδιών που δημιουργεί την αίσθηση ότι στην Ελλάδα του 2026 η ανθρώπινη ζωή δεν αποτελεί την ύψιστη προτεραιότητα του κράτους. Κάθε νέα τραγωδία συγκλονίζει για λίγες ημέρες την κοινή γνώμη. Στη συνέχεια η επικαιρότητα αλλάζει, όμως οι ίδιες αιτίες παραμένουν και προετοιμάζουν το επόμενο δυστύχημα. Από τα εργατικά «ατυχήματα» μέχρι την αστυνομική βία, ο κοινός παρονομαστής είναι η απουσία πρόληψης. Οι μορφές είναι διαφορετικές, όμως το αποτέλεσμα είναι το ίδιο. Ένας εργαζόμενος δεν επιστρέφει στο σπίτι του. Ένα παιδί χάνει τη ζωή του σε έναν χώρο ψυχαγωγίας. Ένας πολίτης πεθαίνει από εγκαταστάσεις που δεν ελέγχθηκαν ποτέ σωστά. Ένας νέος πέφτει νεκρός ή χαροπαλεύει από σφαίρες εκείνων που έχουν την ευθύνη να προστατεύουν τη ζωή.
Η έκρηξη στον Ασπρόπυργο, εφόσον επιβεβαιωθεί ότι συνδέεται με διαρροή υγροποιημένου αερίου, θα αναδείξει έναν κίνδυνο γνωστό εδώ και δεκαετίες, για τον οποίο υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες ασφαλείας. Όπως και στη Βιολάντα, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι συνέβη τη στιγμή της έκρηξης. Το πραγματικό ερώτημα είναι γιατί δημιουργήθηκαν οι συνθήκες ώστε να συμβεί. Αντίστοιχα, στα Τέμπη η κοινωνία εξακολουθεί να ζητά πλήρη διαλεύκανση των αιτιών της πυρκαγιάς και όλων των παραγόντων που συνέβαλαν στην τραγωδία. Κάθε υπόθεση έχει τις ιδιαιτερότητές της, όμως όλες αναδεικνύουν πόσο κρίσιμη είναι η πρόληψη και η λογοδοσία.
Κανείς δεν φταίει
Μετά από κάθε τραγωδία, κανείς δεν φταίει. Σχεδόν πάντα ακολουθεί το ίδιο έργο. Οι αρμόδιοι δηλώνουν ότι τηρήθηκαν οι διαδικασίες. Οι υπηρεσίες μεταθέτουν τις ευθύνες, η μία στην άλλη. Οι ιδιοκτήτες επικαλούνται τις πιστοποιήσεις. Οι μηχανικοί υποστηρίζουν ότι δεν είχαν αρμοδιότητα. Οι δημόσιοι φορείς περιμένουν τα πορίσματα. Οι κυβερνήσεις υπόσχονται ότι «όλα θα διερευνηθούν». Και έτσι, μέσα στη γραφειοκρατία, στις επιτροπές, στις πραγματογνωμοσύνες και στις ατελείωτες δικαστικές διαδικασίες, η ευθύνη διαχέεται μέχρι να μην βαραίνει κανέναν. Αυτό που μένει είναι οι οικογένειες των θυμάτων να παλεύουν επί χρόνια για το αυτονόητο: Να μάθουν τι πραγματικά συνέβη και να αποδοθούν ευθύνες όπου υπάρχουν.
Δεν είναι η «κακιά ώρα»
Είναι βολικό να μιλάμε για ατυχία. Είναι εύκολο να αποδίδουμε μια έκρηξη, μια κατάρρευση, μια πλημμύρα ή έναν θάνατο στην «κακιά στιγμή». Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι έλεγχοι δεν θα έπρεπε να γίνονται μετά το δυστύχημα. Γίνονται πριν. Η ασφάλεια δεν διασφαλίζεται με συλλυπητήριες δηλώσεις αλλά με επιθεωρήσεις, προσωπικό, κανόνες που εφαρμόζονται και δημόσιες υπηρεσίες που λειτουργούν. Ένα κράτος που ελέγχει ουσιαστικά τους χώρους εργασίας, τις επιχειρήσεις, τις δημόσιες υποδομές και την τήρηση των κανόνων ασφαλείας σώζει ζωές. Ένα κράτος που εμφανίζεται μόνο μετά την καταστροφή απλώς καταγράφει νεκρούς και τραυματίες. Η αξία μιας κοινωνίας μετριέται από το πόσο προστατεύει τον άνθρωπο πριν συμβεί το κακό και όχι από το πόσο μεγάλες είναι οι υποσχέσεις της όταν όλα έχουν πια χαθεί. Και δεν είναι αυτό μόνο. Το κράτος κάποια κυβέρνηση έχει και αυτή είναι που έχει την ευθύνη για όσα τραγικά συμβαίνουν στη χώρα. Όπως έχει και αντιπολίτευση που δεν κάνει τίποτα άλλο παρά να καταγγέλλει. Και μαζί, κυβέρνηση και αντιπολίτευση αλληλοκατηγορούνται για το ποιος τα έχει κάνει λιγότερο χειρότερα ενώ οι πολίτες κινδυνεύουν ανά πάσα στιγμή, στην εργασία, στον δρόμο, στη διασκέδαση, ακόμα και στο σπίτι τους…
Και τι θα γινόταν αν δεν τον πιάνανε;
«Τον σκοτώσανε.
Τώρα μόνο με μηχανήματα λειτουργεί το σωματάκι του και έχει 7 σφαίρες στο κεφάλι. Πολύ άγρια σκοτώθηκε.
Οι γιατροί λένε ότι χρησιμοποιήθηκαν σφαίρες που απαγορεύονται για την Αστυνομία. Εκείνες οι σφαίρες ανοίγονται μέσα στο σώμα όταν περνάνε. Βγάλανε δύο σφαίρες οι γιατροί. Τρεις μένουν στο μυαλό. Έχει αιμορραγία εσωτερική και εξωτερική, και δύο τεράστιες τρύπες από μία πλευρά και την άλλη. Από πίσω δεν βλέπω. Τρεις σφαίρες κάνανε έκρηξη και ‘γίναν κομματάκια μέσα. Και έγινε, ξέρετε τι έγινε… πουρέ μέσα. Το μυαλό του σταμάτησε νομίζω.
Δεν έχει φίλους, είναι αυτιστικός. Δεν έχει, εμείς μόλις μετακομίσαμε από Αθήνα. Μόλις. Μεταφέρουμε ακόμα τα πράγματα.
Έχει αυτισμό, έχει αναπηρία 89%.
Και από εδώ κρυφά βγήκε, δεν τον άφηνα ποτέ να βγει μόνος του. Και κρυφά βγήκε επειδή ζεστάθηκε στο σπίτι και ήθελε να δροσιστεί. Να δροσιστεί, πήγε για μπάνιο.
Έκανε μπάνιο και άρχισαν να τον παρακολουθούν από Ασίνη. Και μετά έγινε εκεί. Και βρήκε ότι έχει ξεχάσει το δίπλωμά του στο σπίτι. Γι’ αυτό φοβήθηκε, αγχώθηκε και προσπάθησε να φύγει. Επειδή δεν εμπιστεύτηκε πια.»
Αυτά είναι τα λόγια της μητέρας του 20χρονου που πυροβολήθηκε από αστυνομικούς στο Άργος και είναι εγκεφαλικά νεκρός στο νοσοκομείο. Και τα ερωτήματα αυτονόητα. Και τι θα γινόταν αν δεν τον «έπιαναν», αν το έσκαγε, αν δεν τον έκαναν ζωντανό στόχο; Από πότε εκτελείται όποιος δεν σταματά σε ένα μπλόκο, σε εξακρίβωση στοιχείων κ.λπ. Θανατική ποινή επί τόπου;
Ασπρόπυργος: Όταν το κέρδος γίνεται πιο σημαντικό από την ανθρώπινη ζωή
Η έκρηξη στον Ασπρόπυργο, με τους πολλούς τραυματίες εργαζόμενους, δεν είναι ένα ακόμα «ατυχές περιστατικό». Είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι στους χώρους δουλειάς η ασφάλεια αντιμετωπίζεται συχνά ως κόστος και όχι ως υποχρέωση. Κάθε φορά που συμβαίνει μια τραγωδία ακούμε τις ίδιες διαβεβαιώσεις: «θα διερευνηθούν τα αίτια», «θα αποδοθούν ευθύνες», «ήταν μια κακιά στιγμή». Κι όμως, σχεδόν πάντα αποδεικνύεται ότι η κακιά στιγμή είχε προηγηθεί για πολύ καιρό, μέσα από ελλιπείς ελέγχους, παραλείψεις, υποστελέχωση και μια διαρκή πίεση να μην σταματήσει ποτέ η παραγωγή.
Αν επιβεβαιωθεί ότι στον Ασπρόπυργο η έκρηξη προκλήθηκε από διαρροή υγροποιημένου αερίου, όπως προπάνιο ή βουτάνιο (LPG), τότε δεν θα μιλάμε για κάτι απρόβλεπτο. Θα μιλάμε για έναν από τους πιο γνωστούς βιομηχανικούς κινδύνους στον κόσμο. Όταν τέτοια αέρια διαφύγουν από δεξαμενές ή σωληνώσεις υπό πίεση, μπορούν να σχηματίσουν ένα εύφλεκτο νέφος που, μόλις συναντήσει μια πηγή ανάφλεξης, προκαλεί βίαιη έκρηξη και πύρινη σφαίρα. Ακριβώς επειδή αυτός ο μηχανισμός είναι γνωστός εδώ και δεκαετίες, υπάρχουν αυστηρές προδιαγραφές ασφαλείας. Το κρίσιμο ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι εξερράγη, αλλά γιατί υπήρξε η δυνατότητα να διαρρεύσει ένα τόσο επικίνδυνο υλικό και να εξελιχθεί η διαρροή σε καταστροφή.
Η σκέψη πηγαίνει αναπόφευκτα στη Βιολάντα. Εκεί, μια διαρροή προπανίου οδήγησε σε μια φονική έκρηξη που κόστισε ανθρώπινες ζωές. Οι τεχνικές συνθήκες δεν είναι ίδιες, όμως το συμπέρασμα είναι κοινό: Όταν γνωστοί κίνδυνοι δεν προλαμβάνονται, οι εργαζόμενοι πληρώνουν το τίμημα με τη ζωή και την υγεία τους.
Και υπάρχει ακόμη ένας παραλληλισμός που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Τα Τέμπη είναι διαφορετική υπόθεση και η δικαστική διερεύνηση συνεχίζεται. Ωστόσο, η κοινωνία εξακολουθεί να ζητά απαντήσεις για τον μηχανισμό της μεγάλης πυρκαγιάς, για τα καύσιμα υλικά που ενδεχομένως συνέβαλαν στην έκρηξη και, κυρίως, για το αν υπήρξαν ευθύνες που δεν αναζητήθηκαν έγκαιρα ή επιχειρήθηκε να υποβαθμιστούν.
Η απαίτηση να μην συγκαλυφθεί καμία ευθύνη δεν είναι πολιτική υπερβολή. Είναι στοιχειώδης δημοκρατική απαίτηση. Αυτό είναι που συνδέει τον Ασπρόπυργο, τη Βιολάντα και τα Τέμπη. Όχι επειδή είναι ταυτόσημες υποθέσεις, αλλά επειδή πίσω από κάθε μεγάλη καταστροφή εμφανίζεται το ίδιο ερώτημα: Μπορούσε να είχε αποφευχθεί; Και όταν η απάντηση είναι «πιθανότατα ναι», τότε δεν μιλάμε για μοίρα. Μιλάμε για πολιτικές επιλογές, για ελλιπή μέτρα προστασίας, για υποτίμηση της ανθρώπινης ζωής μπροστά στο κόστος και την ταχύτητα της παραγωγής.
Οι εργαζόμενοι δεν είναι αναλώσιμοι. Δεν είναι παράπλευρες απώλειες της ανάπτυξης. Έχουν δικαίωμα να επιστρέφουν σπίτι τους ζωντανοί. Και η κοινωνία έχει δικαίωμα να γνωρίζει όλη την αλήθεια για κάθε τραγωδία, χωρίς σκιές, χωρίς καθυστερήσεις και χωρίς καμία συγκάλυψη ευθυνών, όσο ψηλά κι αν αυτές φτάνουν.
