1917-1991
Η πιο βολική εξήγηση για τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης είναι ότι είχε φτάσει σε οικονομικό αδιέξοδο. Αλλά αυτός ο λόγος, ακόμα και η χρεοκοπία, δεν είναι ποτέ η αιτία για να πάψεις να υπάρχεις, ούτε καν για να αλλάξεις οικονομικό σύστημα. Δεν θα αναφέρω λόγω μεγέθους και ισχύος σαν παράδειγμα την Ελλάδα που έχει τουλάχιστον 8 μεγάλες χρεοκοπίες στον συντομότερο από το Ενωμένο Βασίλειο βίο της, αλλά και στραπατσαρισμένη επιβίωνε κάθε φορά. Πολύ πιο χρεοκοπημένη ήταν η Μεγάλη Βρετανία κατά τη λήξη του Β΄ Παγκόσμιου Πόλεμου που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει πάρα πολλές αποικίες της, μεταξύ των οποίων και την Ινδία, τη μεγαλύτερη όλων. Αλλά δεν άλλαξε και σύστημα η Βρετανία, δεν έγινε κομμουνιστική, δεν διέλυσε τους θεσμούς της, ούτε την κρατική της οργάνωση, ούτε τις τράπεζες της, ούτε κατάργησε τη βασιλεία ή τα κόμματα και το Κοινοβούλιο! Έπεσε κατηγορία, από την Α στη Β, έπαψε να είναι αυτοκρατορία, η μεγαλύτερη στον κόσμο, αλλά συνέχισε με το ίδιο σύστημα στον ίδιο καπιταλιστικό δρόμο. Και υπάρχουν κι άλλα πολλά παραδείγματα χωρών που ήταν οικονομικά σε πάρα πολύ χειρότερη κατάσταση από την ΕΣΣΔ, πολλά απ’ αυτά την ίδια εποχή, που δεν αυτοκαταργήθηκαν όπως αυτοκαταργήθηκε η Σοβιετική Ένωση.
Οπότε τα «οικονομικά αδιέξοδα» αναφέρονται μεν σε κρίσιμες καταστάσεις, αλλά δεν είναι ποτέ αδιέξοδα κατά κυριολεξία. Σε τέτοιες κρίσιμες καταστάσεις μπορεί μια χώρα να φτωχύνει και να πέσει κατηγορία, μπορεί να υπερχρεωθεί, μπορεί να πουλήσει τα τιμαλφή της, μπορεί και να υποστεί κάποιου είδους ακρωτηριασμό, αλλά περιπτώσεις ακαριαίας αυτοδιάλυσης, εν ήδη θανατηφόρου εμφράγματος, τύπου Σοβιετικής Ένωσης, δεν έχουμε. Ακόμα και στα προβληματικά κράτη που γίνονται πραξικοπήματα και ανατρέπονται κυβερνήσεις, γίνονται για να διατηρηθεί και να ενισχυθεί το σύστημα και όχι για να ανατραπεί και να μετατραπεί στο αντίθετό του.
Ούτε η γραφειοκρατία αποτελεί αιτία διάλυσης, το αντίθετο, γιατί κανένα κράτος δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς γραφειοκρατία.
Κατά τη γνώμη μου, ο πιο σοβαρός λόγος που οδήγησε διαβρωτικά στη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης είναι ο ιδεολογικός εκφυλισμός του Κομμουνιστικού Κόμματος.
Συν και πλην
Η διαδικασία της εσωτερικής ιδεολογικής αποσύνθεσης του ΚΚΣΕ δεν έχει μια συγκεκριμένη αφετηρία. Έγινε σταδιακά σε βάθος αρκετών δεκαετιών και είναι πολυπαραγοντική. Έπαιξε ρόλο πάρα πολλοί παράγοντες όπως ο εμφύλιος πόλεμος, ο πολύμορφος χαρακτήρας των λαών που αποτέλεσαν την ΕΣΣΔ, η υπερεντατική αναγκαστική μεταρρύθμιση των δομών (εκβιομηχάνιση, κολεκτιβοποίηση κ.λπ.) που δυσχέρανε την απορρόφηση των αρνητικών κραδασμών, ο λανθασμένος τρόπος διαχείρισης των εσωτερικών αντιθέσεων, οι ανυπολόγιστες υλικές και άυλες καταστροφές και το καθολικό πισωγύρισμα ως αποτέλεσμα του Β΄ ΠΠ, οι αργοί ρυθμοί εκσυγχρονισμού, η ιδεολογική και πολιτική ανελαστικότητα κ.ά..
Από την άλλη, η εξασφάλιση της αυτοκυριαρχίας, η συμβολή στην παγκόσμια ειρήνη, η αλληλεγγύη στους αγωνιζόμενους λαούς, η σοσιαλιστική οικοδόμηση και ανοικοδόμηση, η ταχύρρυθμη εκβιομηχάνιση και η εκμηχάνιση του αγροτικού τομέα με πολύ υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης ιδίως προπολεμικά, η ειρηνική συνύπαρξη των εκατοντάδων διαφορετικών εθνικών και θρησκευτικών μειονοτήτων, η δραστική καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος, η υψηλού επιπέδου πολιτιστική παραγωγή (συμπεριλαμβανομένου του αθλητισμού), η μείωση της φτώχειας και η απάλειψη των ολιγαρχών και των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων, η διασφάλιση της στέγης, της εργασίας, της παιδείας και της υγειονομικής περίθαλψης για όλους, ο πλήρης έλεγχος της οικονομίας από το ΚΚ κ.λπ. ήταν πραγματικά επιτεύγματα που εκτόξευσαν τη Σοβιετική Ένωση στο επίπεδο της υπερδύναμης. Γι’ αυτό είναι εξαιρετικά εντυπωσιακό και μεγάλο δίδαγμα ότι όλα αυτά τα επιτεύγματα που σε καμία άλλη χώρα δεν διασφαλίστηκαν ταυτόχρονα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και σε τόσο μεγάλη κλίμακα, πληθυσμιακή και γεωγραφική, δεν στάθηκαν ικανά να αποτρέψουν το αδιέξοδο και την κατάρρευση του συστήματος συνολικά. Που σημαίνει ότι κάτι άλλο, πιο σύνθετο, έπαιξε τον πιο καθοριστικό ρόλο στην κατάληξη της ΕΣΣΔ. Κι αυτό το κάτι άλλο, χωρίς να αποκλείονται κι άλλοι παράγοντες, είναι ο ιδεολογικός εκφυλισμός του ΚΚΣΕ.
Το πώς έγινε αυτό σηκώνει πολύ συζήτηση. Εξασθένισε στις συνειδήσεις και στην κεντρική καθοδήγηση ο απώτερος στόχος; Βολεύτηκαν ατομικά πολλοί απ’ αυτούς που κατείχαν πολιτική εξουσία; Αποκόπηκε το ανώτερο στρώμα της εξουσίας από την κοινωνική βάση; Αποτράπηκε ο έλεγχος και η κριτική; Σχηματίστηκαν παρακρατικά κυκλώματα που απομυζούσαν δημόσιους πόρους παρασιτικά; Επεκτάθηκε η διαφθορά; Διαβρώθηκαν οι πολίτες πολιτικά και πολιτισμικά από ξένες επιρροές και ενισχύθηκε η καπιταλιστική κουλτούρα; Θέλει περισσότερη μελέτη η εξιχνίαση των αιτίων…
Πάντως, ακόμα κι αν δεν μπορεί να εντοπιστεί και να μετρηθεί επακριβώς πώς συνέβη αυτός ο βαθύς εκφυλισμός ξεκινώντας από τα ανώτερα στρώματα και τους μηχανισμούς της εξουσίας, το αποτέλεσμα αποδεικνύει ότι ήταν εξαιρετικά δραστικός αφού επέφερε τη διάλυση ενός από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα συλλογικά εγχειρήματα στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Και μάλιστα όταν το σοσιαλιστικό καθεστώς είχε αντέξει και προσπεράσει αλλεπάλληλα εμπόδια τεραστίων διαστάσεων, τα οποία σίγουρα άφηναν κάποιες σημαντικές φθορές και τραύματα που δεν ήταν όλα ιάσιμα. Και βέβαια, κάποια σοβαρά λάθη τα οποία είτε δεν μπορούσαν να προβλεφθούν είτε οφείλονταν σε άστοχες εκτιμήσεις που κι αυτές δεν είναι ασυνήθιστες σε εγχειρήματα που δεν έχουν προηγούμενο και οι «οδηγίες χρήσεις» διαμορφώνονται δοκιμάζοντας εν κινήσει.
Βαριά μετάλλαξη
Πολλοί προβληματίστηκαν μήπως το σύστημα που συναρμολογούσαν δεν ήταν σοσιαλιστικό, αλλά οι αμφιβολίες και επιφυλάξεις δεν μπορούσαν να λάβουν υπόψη όλη την ασύλληπτη πολυπλοκότητα του εγχειρήματος. Ούτε η διαπίστωση ότι δεν λειτουργούσαν όλα σωστά ούτε το γεγονός ότι κατέρρευσε το οικοδόμημα αρκούν για να επιβεβαιώσουν ένα τέτοιο συμπέρασμα. Ούτε η κατάρρευση της αγγλικής, της γαλλικής ή της ολλανδικής αυτοκρατορίας σημαίνει ότι δεν ήταν ιμπεριαλιστικές χώρες. Κάθε καθεστώς, καπιταλιστικό ή σοσιαλιστικό, παλεύει με τα εμπόδια, τις αδυναμίες και τις αντιφάσεις του. Οι διαχειριστές του σοσιαλιστικού εγχειρήματος της Σοβιετικής Ένωσης είχαν το επιπλέον σοβαρότατο μειονέκτημα ότι έπρεπε να επινοήσουν τα πάντα εκ του μηδενός έχοντας απέναντι τους επιθετικό ανταγωνιστή το καπιταλιστικό σύστημα που όχι μόνο ήταν δοκιμασμένο και εδραιωμένο έχοντας περάσει από σαράντα κύματα μετά από αιώνες διαμόρφωσης σε πολλές και διαφορετικές χώρες, αλλά βρισκόταν ακόμα και στη φάση της ακμής του καθώς ο παλιός αντίπαλος του καπιταλισμού στη Δύση, η φεουδαρχία, είχε από πολύ καιρό πάψει να υπάρχει.
Ο τρόπος που διαλύθηκε η ΕΣΣΔ αποκαλύπτει ότι το καθεστώς είχε υποστεί βαριά μετάλλαξη. Το γεγονός και μόνο ότι κάποια μέλη της ηγετικής ομάδας του ΚΚΣΕ, με τον διεφθαρμένο Γέλτσιν επικεφαλής, και όχι κάποιοι εξωτερικοί παράγοντες, ούτε καν μια εξεγερμένη μερίδα της κοινωνίας ή του στρατού, κατάφεραν με τόση ευκολία να διαλύσουν την ΕΣΣΔ, δεν αφήνει περιθώρια για αμφισβήτηση της ύπαρξης προχωρημένου εκφυλισμού οπωσδήποτε στην κορυφή της ηγεσίας του κόμματος. Και κρίνοντας κι από τις σπασμωδικές και περιορισμένες αντιδράσεις στο κόμμα ολόκληρο, δεν είναι αβάσιμο να συμπεράνει κανείς ότι ο εκφυλισμός δεν είχε αφήσει ανεπηρέαστα πολύ ευρύτερα στρώματα κομματικών μελών. Γιατί και η παθητική υποταγή στην ανατροπή και διάλυση του σοσιαλιστικού συστήματος φαινόμενο εκφυλιστικό είναι.
Η Σοβιετική Ένωση δεν διαλύθηκε το 1990-91 επειδή καταλύθηκε η κυριαρχία της από ξένες δυνάμεις ή επειδή υπέστη μια τεραστίων διαστάσεων καταστροφή όπως αυτή που της προκάλεσε ο στρατός του γερμανικού άξονα το 1941-43 που έφτασε σκοτώνοντας, καίγοντας, κατεδαφίζοντας και λεηλατώντας μέχρι την καρδιά και τα πνευμόνια της Ρωσίας, στη Μόσχα, το Λένινγκραντ, την Οδησσό, το Στάλινγκραντ και την Κριμαία! Ούτε διαλύθηκε επειδή οι λαοί της πεινούσαν ή απεχθάνονταν το σοσιαλιστικό σύστημα. Όποιος δεν έχει ζήσει εκεί και δεν έχει συναναστραφεί τους ντόπιους λαούς, δεν έχει μελετήσει σε βάθος την εξελισσόμενη πραγματικότητα και δεν έχει καθαρό και άδολο μυαλό για να κρίνει αντικειμενικά και αβίαστα τα πράγματα, δεν μπορεί να καταλάβει τι και γιατί έχει συμβεί, πώς και γιατί διαλύθηκε το πρώτο μεγάλο εγχείρημα σοσιαλιστικής οικοδόμησης.
1949-2026…
Χωρίς μεγαλοστομίες και αλαζονεία, με σοβαρότητα και αυτοπεποίθηση οι Κινέζοι γιόρτασαν τα 105 χρόνια από την ίδρυση το 1921 του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας (ΚΚΚ). Καμία σχέση με τον χυδαίο, αλλοπρόσαλλο και παραπλανητικό βερμπαλισμό των πολιτικών των ΗΠΑ και της Ευρώπης. Οι Κινέζοι είχαν κάθε λόγο για να κομπάσουν για τα επιτεύγματα τους, αλλά δεν το κάνουν προτιμώντας να επικεντρωθούν σε ένα τεκμηριωμένο απολογισμό, στην προβολή μελών του κόμματος που αποτελούν με τη δράση και τη συνέπειά τους παραδείγματα προς μίμηση και στην υπογράμμιση της ευθύνης όλων για να συνεχιστεί η συλλογική προσπάθεια για την επίτευξη του μεγαλύτερου στόχου που είναι ο σοσιαλισμός με κινέζικα χαρακτηριστικά σε «μια όμορφη Κίνα» (κι αυτός ρητός στόχος είναι) που παράλληλα με τη δική της πρόοδο συμβάλλει συνειδητά μέσα από την ειρηνική συνύπαρξη και συνεργασία στην ευημερία και των άλλων λαών. Και ασχολήθηκαν ελάχιστα με την αγριότητα και την αμετροέπεια των πολιτικών της Δύσης.
Η Κίνα έχει τον πολυχιλιετή συνεχή πολιτισμό της, αντλεί από τις πνευματικές και υλικές παραδόσεις της, αλλά έχει και το πιο σύγχρονο πολιτικό σύστημα στον κόσμο. Διδάχτηκε πολλά από τους αγώνες και τα παθήματά της, αλλά και από τις εμπειρίες των άλλων, ιδίως της Σοβιετικής Ένωσης για τα θετικά σε σχέση με τη σοσιαλιστική οικοδόμηση που ήταν αξιοθαύμαστα, αλλά και τα αρνητικά που ήταν μοιραία.
Μαριονέτες
Στον αντίποδα, στο δυτικό κόσμο, στις κυβερνήσεις, τα κόμματα, τα κοινοβούλια, τις διασκέψεις, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και στο διαδίκτυο λυσσομανάει η εχθρότητα και η επιθετικότητα προς κάθε κατεύθυνση προς τα έσω και προς τα έξω. Όλοι εναντίον όλων. Ακόμα και οι συμμαχίες έγιναν λυκοφιλίες. Οι Αμερικάνοι επιβάλουν δασμούς στους συμμάχους τους, προσβάλουν τις πολιτικές τους ηγεσίες και διεκδικούν τη Γροιλανδία από τη Δανία και τους κατοίκους της, ακόμα και τον Καναδά!
Και όλοι μαζί, άσπονδοι φίλοι, σε πολεμική έξαρση! Δεν τους φτάνει που, μόνο στην εγγύς Ανατολή, κατέστρεψαν βομβαρδίζοντας και διαλύοντας άμεσα και έμμεσα με μισθοφόρους και πληρεξούσιους 10 κράτη! Γιουγκοσλαβία, Ιράκ, Αφγανιστάν, Συρία, Λιβύη, Σουδάν, Σομαλία, Λίβανο, Ιράν και σε επίπεδο γενοκτονίας την Παλαιστίνη, ξεριζώνοντας, δολοφονώντας και ακρωτηριάζοντας πάνω από 5 εκατομμύρια ανθρώπους, στη μεγάλη τους πλειονότητα παιδιά και γυναίκες!
Πάνω από 30 κράτη που ανήκουν στο δυτικό μπλοκ μεθόδευσαν και επέβαλαν τον πόλεμο στην Ουκρανία παρασύροντας και θυσιάζοντας πάνω από ένα εκατομμύριο Ουκρανούς και Ρώσους!
Ένα μπλοκ που κυβερνιέται από αμόρφωτους και αχρείους πολιτικούς, από τον ανεκδιήγητο Τραμπ στην κορυφή ως την κακοφτιαγμένη μαριονέτα, τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Ρούτε, πλαισιωμένους από Φον ντερ Λάιεν, Μάγια Κάλας, Μερτς, Μακρόν, Στάρμερ (παρομοίως άχρηστοι και οι 7 πρόσφατοι Βρετανοί πρωθυπουργοί) και λοιπούς από Ελλάδα, Αλβανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Ολλανδία, Δανία, Φινλανδία κ.λπ.
Τόσο άθλιοι που καταστρέφουν ό,τι θετικό είχαν καταφέρει οι λαοί τους, σε σημείο να γονατίσει ακόμα και η βιομηχανική Γερμανία, η «ατμομηχανή» (όπως αρέσκονταν να την αποκαλούν) της Ευρώπης!
Με φερετζέ
Και όλα αυτά στο όνομα της δημοκρατίας! Αλλά ποιας δημοκρατίας;
Της δημοκρατίας που υπηρετεί την ολιγαρχία, όπως δείχνουν οι δείκτες της ανισότητας που έχουν εκτοξευτεί σε δυσθεώρητα ύψη; Με ύψιστο πρότυπο τον Elon Musk με περιουσία ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων ή τον Richard Walter John Montagu Douglas Scott, Δέκατο Δούκα του Buccleuch που είναι ιδιοκτήτης 1.000.000 στρεμμάτων γης και την βασιλική οικογένεια της Βρετανίας με ιδιόκτητες εκτάσεις 2.700.000 στρεμμάτων;!
Της δημοκρατίας με δομές που διαμορφώνουν τις ανισότητες και τις ανταγωνιστικές διαφορές, τη φτώχεια και την ανασφάλεια των πολιτών;
Της δημοκρατίας που υποθάλπει και συντηρεί το διχασμό και τη σύγκρουση στο εσωτερικό και τους πολέμους, τις εθνοκαθάρσεις και τις γενοκτονίες στο εξωτερικό;
Της δημοκρατίας που οι θεσμοί έχουν τσαλακωθεί, τα Συντάγματα παραβιαστεί, οι συμφωνίες αθετούνται, οι νόμοι ισχύουν επιλεκτικά και η δικαιοσύνη καθοδηγείται από την εκτελεστική εξουσία και ευνοεί τους ισχυρούς;
Της δημοκρατίας που και οι λέξεις ακόμα έχουν κακοποιηθεί βάναυσα κι έχουν χάσει το νόημα τους; Γιατί, τι σημαίνει πια στη Δύση δημοκρατία; Τι σημαίνει ψήφος; Τι σημαίνει ελευθερία; Τι σημαίνει αλληλεγγύη; Τι σημαίνει ισότητα; Τι σημαίνει σοσιαλισμός; Τι σημαίνει ειρήνη; Τι σημαίνει πρόοδος; Τι σημαίνει δικαιοσύνη; Τι σημαίνει ανεξαρτησία; Τι σημαίνει ανθρωπισμός; Τι σημαίνει συμπόνια; Τι σημαίνει αγάπη; Τι σημαίνει πολιτισμός; Όλα τα νοήματα έχουν εμπορευματοποιηθεί, στρεβλωθεί και απαξιωθεί! Ο Δυτικός άνθρωπος δεν αισθάνεται ούτε τον εαυτό του! Έχει γίνει κέρινο ομοίωμα!
Κι όλα αυτά τα φρικαλέα και απάνθρωπα μέχρι πότε θα εξωραΐζονται και θα συμψηφίζονται με μία ψήφο κάθε τέσσερα χρόνια που δεν δεσμεύει επί της ουσίας κανένα πολιτικό, κανένα κόμμα, καμία αρχή και κανένα ολιγάρχη;!
Ο Δυτικός κόσμος είναι σε φάση πραγματικής παρακμής με άγνωστο το χρόνο κατάληξης. Θα είχε την ευκαιρία να σωθεί ή να παρατείνει τη ζωή του αν δεν είχε καταστρέψει κάθε δρόμο διαφυγής από το ξεπερασμένο ιστορικά και βιολογικά καπιταλιστικό-ιμπεριαλιστικό σύστημα που εξάντλησε τον ευδόκιμο ρόλο του στο πλαίσιο της αμείλικτης κοινωνικής εξέλιξης. Καθώς ελαττώνονται τα απομεινάρια της σύντομης περιόδου μετά τον ισοπεδωτικό παγκόσμιο πόλεμο που εξ ανάγκης η άρχουσα τάξη εκχώρησε δικαιώματα και παροχές στους πολίτες, το δυτικό σύστημα θα συντηρείται όλο και πιο δύσκολα. Η δημοκρατία μετεξελίχθηκε σε φερετζέ του πιο σαρκοφάγου και αυτοκαταστροφικού καπιταλισμού. Κι όσο η ασφυξία εντείνεται τόσο πιο επιθετικό θα γίνεται το νόθο αυτό σύστημα απέναντι αφενός στους πολίτες του και αφετέρου στην Κίνα που αποτελεί το επικίνδυνο για τη δυτική κυριαρχία εναλλακτικό υπόδειγμα και κατά προέκταση σε όλες τις χώρες της Παγκόσμιας Πλειοψηφίας που ψάχνονται, ανακαλύπτουν, αφυπνίζονται, αντιδρούν, αναδύονται και διεκδικούν το μερίδιο τους βασανιστικά αλλά αναπότρεπτα.
Κόμμα σε εγρήγορση
Στο δυτικό κόσμο, στα πολιτικά φόρουμ, στα ΜΜΕ και στις συζητήσεις που αναφέρονται στην Κίνα πολύ σπάνια θα ακούσεις κάτι θετικό για την αξιοζήλευτη πρόοδο της και σχεδόν ποτέ κάτι επαινετικό για το ΚΚΚ, αν και τα τελευταία χρόνια έχει παρατηρηθεί μια αυξανόμενη παρουσία υψηλού επιπέδου διανοουμένων, κυρίως από χώρες του Παγκόσμιου Νότου, που εκθειάζουν χωρίς δισταγμό τον πρωταγωνιστικά καθοριστικό του ρόλο στο «θαύμα» που έχει συντελεστεί. Το ΚΚΚ γιόρτασε τα 105 χρόνια του με 101.280.000 μέλη εκ των οποίων 31.910.000 γυναίκες αποτελούν το 31,5% και 7.880.000 από τις εθνικές μειονότητες το 7,8%. Στο σύνολο, 12.090.000 μέλη είναι κάτω από 30 ετών.
Από τα περίπου δύο εκατομμύρια νέα μέλη, το 51,4% προέρχεται από παραγωγικούς τομείς, το 54,8% έχει πτυχίο ανώτατης σχολής και το 84% είναι κάτω από 35 ετών! Στα τέλη του 2025 οι αιτήσεις που είχαν κατατεθεί για εγγραφή στο κόμμα ανέρχονταν σε 20.864.000! Όσοι επιλέγονται με βάση τα προσόντα τους ακολουθούν ορισμένα στάδια: παρακολουθούν τη σχολή του κόμματος, καταρτίζονται θεωρητικά, γίνονται δοκιμαστικά μέλη για ένα χρόνο, αναλαμβάνουν συγκεκριμένα καθήκοντα και περίπου στα 3 με 3,5 χρόνια, αν ανταποκριθούν σε όλα γίνονται τακτικά μέλη του κόμματος. Τα τελευταία δε χρόνια η έμφαση στην ποιότητα των μελών έχει αυξηθεί κατακόρυφα, όπως αυξάνεται και ο αριθμός των επιστημόνων, των τεχνικών και των διανοουμένων.
Γυρίζοντας πρόσφατα από την Κίνα ο σινολόγος συγγραφέας Ken Hammond, καθηγητής στο Τμήμα Παγκόσμιας Ιστορίας και Ανατολικής Ασίας στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Νέου Μεξικού στις ΗΠΑ, επισήμανε ότι οι Κινέζοι ιθύνοντες έχουν επίγνωση των κινδύνων που συνεπάγεται η χρησιμοποίηση των κανόνων της οικονομίας της αγοράς και είναι σε διαρκή επιφυλακή για την έγκαιρη ρύθμιση παρενεργειών που μπορεί να προκληθούν. Αυτός είναι κι ένας από τους λόγους που έχει ενταθεί η μελέτη του μαρξισμού και όχι μόνο από τα μέλη του κόμματος, όπως δείχνει και η διαπίστωσή του ότι σε χίλια ανώτατα ιδρύματα λειτουργούν Τμήματα Μαρξιστικών Σπουδών!
