Ο Jeffrey Sacks, από τους πιο αξιοσέβαστους παγκοσμίως αναλυτές, ο πανεπιστημιακός με την μεγάλη ευρύτητα γνώσεων, την μακροχρόνια εμπειρία από την άμεση συμμετοχή στη διαχείριση σημαντικών διεθνών κρίσεων, την αξιοζήλευτη αντικειμενικότητα στη θεώρηση των διακρατικών αντιπαραθέσεων και τον συμβουλευτικό προς κάθε πλευρά ρόλο του, το εκσυγχρονιστικό του πνεύμα και την ακούραστη δραστηριότητα για την ειρήνη και την απόλεμη συνεργασία λαών και κρατών, φέτος το καλοκαίρι, έκανε οδικώς με ένα κινέζικο ηλεκτρικό αυτοκίνητο μια διερευνητική διαδρομή 15.000 χιλιομέτρων από τη Ρώμη ως το Χονγκ Κονγκ διασχίζοντας Ιταλία, Σλοβενία, Κροατία, Σερβία, Βουλγαρία, Τουρκία, Γεωργία, Αζερμπαϊτζάν, Καζακστάν, Ουζμπεκιστάν και Κίνα. Κι αυτά που είδε στην κεντρική Ασία επιβεβαίωσαν την πρόβλεψη που είχε διατυπώσει στην έκθεση με τίτλο Emerging Asia που είχε εκπονήσει το 1995-1997 για λογαριασμό της Asian Development Bank: σε τριάντα χρόνια η Ασία θα έχει προλάβει σε επίπεδο ανάπτυξης τη Δύση! Όπερ και εγένετο.
O Sacks δεν είναι ο μόνος δυτικός αναλυτής που έχει καταφέρει να ξεφύγει από τη στερεότυπη οπτική με την οποία η Δύση εξακολουθεί να βλέπει τον εαυτό της και τον υπόλοιπο κόσμο, αλλά είναι πολύ περισσότεροι οι αναλυτές που δεν μπορούν ή αρνούνται να κατανοήσουν τη νέα πραγματικότητα παρ’ όλο που τα στοιχεία που έχουν σήμερα στη διάθεσή τους είναι πολύ πιο ενημερωμένα και πιο εμφανή από τα στοιχεία που είχε ο Sacks το 1995.
Κι αυτή η μαζική δυστοκία εκ πρώτης όψεως φαίνεται ανεξήγητη. Σίγουρα παίζουν ρόλο πολλοί παράγοντες. Ο δυτικός τρόπος σκέψης δεν είναι απλώς μια επιλογή. Είναι μια κοσμοθεωρία, ένα πυρηνικό συστατικό στοιχείο, γενεσιουργό και δυναμικό, του δυτικού οικοσυστήματος. Δεν υφίσταται Δύση χωρίς τον δυτικό τρόπο σκέψης που σημαίνει ότι για να σκεφτεί κανείς διαφορετικά, να αποδεχτεί άλλες οπτικές και άλλα κριτήρια αξιολόγησης, πρέπει να αποκολληθεί απ’ αυτόν, να βγει έξω από την περίφραξή του. Να βγει έξω από το οικοσύστημα στο οποίο έχει ο ίδιος γεννηθεί και διαμορφωθεί, που το έχει υπηρετήσει και μέσα στο οποίο καλλιέργησε και ανέπτυξε τις κοσμοαντιλήψεις του. Δηλαδή, πρέπει να βγει από τα ρούχα του!
Άνθρωποι, όμως, που έχουν λειτουργήσει και ευδοκιμήσει μέσα σ’ αυτό το οικοσύστημα εκ γενετής, που έχουν άμεσα ή έμμεσα προωθήσει τις ιδέες και τις πρακτικές του και έχουν δεσμευτεί απ’ αυτές, ιδεολογικά, ηθικά, κοινωνικά και επαγγελματικά, δεν είναι εύκολο να τις απαρνηθούν ή έστω να τις ανασκευάσουν ριζικά. Και πολύ πιο δύσκολο να τις αντικαταστήσουν με άλλες που βρίσκονται σε αντίθετη κατεύθυνση και επιφέρουν επώδυνες αναθεωρήσεις και ανατροπές. Ακόμα κι ο παράγοντας συνήθεια επενεργεί αποτρεπτικά σε κάθε άνθρωπο για οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή.
Μόνο όταν αρχίσει κανείς να ξανοίγεται από το οικοσύστημα στο οποίο μεγάλωσε και εκπαιδεύτηκε, τιθασεύοντας βήμα-βήμα τον μονοδιάστατο προσανατολισμό του, αρχίζει να αντιλαμβάνεται την ύπαρξη και άλλων τρόπων σκέψης και άλλων οικοσυστημάτων όχι κατώτερων από το δικό του, απλά διαφορετικών.
Μαύρο-άσπρο
Έβλεπα ένα φιλμάκι με τον πυγμάχο Μοχάμεντ Άλι ή Κάσιους Κλαίη να εξηγεί πώς στο δυτικό τρόπο σκέψης το «μαύρο» συμβολίζει πάντα το κακό. Μαύρη αγορά, μαύρη λίστα, μαύρο πρόβατο, μαύρη μέρα, μαύρη επέτειος, μαύρη μοίρα, μαύρη ψυχή, μαύρες γάτες, μαύρη γραβάτα, μαύρη μαγεία, μαύρος θάνατος, μαύρη μαυρίλα και «είναι’ όλα μαύρα» που λέει και το τραγούδι. Κι ο Χριστός απεικονίζεται λευκός, κατάξανθος και γαλανομάτης κι ας είναι από τη Μέση Ανατολή που αυτό το είδος δεν είναι το πιο αντιπροσωπευτικό. Και τα περιστέρια της ειρήνης είναι λευκά, όπως και η Παναγία, ενώ οι νεκροθάφτες φορούν μαύρα και ο Διάβολος είναι υποχρεωτικά μαύρος κι άραχνος!
Μπορεί κανείς, λοιπόν, πιάνοντας μόνο αυτή την εύχρηστη για να κατανοηθεί περίπτωση, μια λεπτομέρεια στο όλο κατασκεύασμα, να συνειδητοποιήσει τι ρόλο παίζουν πάμπολλα τέτοια ορατά και αόρατα άγκιστρα του οικοσυστήματος στη διαμόρφωση των αντιλήψεων και των συμπεριφορών μας έναντι των ανθρώπων με μαύρο δέρμα χωρίς καν να αντιλαμβανόμαστε ότι αυτά, και τα πιο «αθώα», εκπορεύονται από τον ρατσιστικό πυρήνα του δυτικού οικοσυστήματος.
Κι αυτό συμβαίνει εκτενέστερα με ένα τεράστιο πλέγμα δεδομένων που υποστηρίζεται από τις κυβερνήσεις και το πολιτικό προσωπικό, από την οικογένεια και το κοινωνικό περιβάλλον, από την εκκλησία, την εκπαίδευση, τη λογοτεχνία, τις τέχνες, τη φιλοσοφία, ακόμα και από τις θετικές επιστήμες που εργαλειοποιούνται για να στηρίξουν το οικοσύστημα, για να μην διαταραχτεί η ιεραρχική σχέση εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων και να μην αμφισβητηθεί η αποικιοκρατική κυριαρχία των ανώτερων δυτικών ανθρώπων επί των κατώτερων της υπόλοιπης ανθρωπότητας.
Υπήρξε εποχή, ιδίως κατά τις πρώτες δεκαετίες μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, που πολλά από τα δεδομένα του δυτικού οικοσυστήματος, πολιτικά, κοινωνικά και πολιτιστικά, αμφισβητήθηκαν σοβαρά και εκ των έσω. Αλλά έκτοτε, η αμφισβήτηση αυτή υποχώρησε και εντάθηκε μία επιστροφή σε πιο συντηρητικές απόψεις και επιλογές των κοινωνιών. Για την ερμηνεία αυτής της αναστροφής, όμως, δεν επαρκεί η επίκληση των προβλημάτων διαβίωσης που απασχολούν τις δυτικές κοινωνίες. Κατά τη γνώμη όλο και περισσότερων αναλυτών, η βασικότερη αιτία πηγάζει από το γεγονός ότι ο δυτικός κόσμος βρίσκεται ήδη σε φάση παρατεταμένης παρακμής και όχι απλά κρίσης που θα ξεπεραστεί οσονούπω.
Δεν πάει
Αυτή τη διαπίστωση, βέβαια, δεν την συμμερίζονται οι θιασώτες του συστήματος, οι επωφελούμενοι από τον τρόπο που είναι οριοθετημένη η κοινωνία, αλλά και όσοι, ακόμα και μη ανήκοντες στις προνομιούχες κατηγορίες, είναι βαθιά διαποτισμένοι από τις αντιλήψεις που είναι συστατικές του οικοσυστήματος. Ακόμα και αντιφρονούντες που αντιδρούν στις πολιτικές που εφαρμόζονται και στην κατηφορική πορεία της Δύσης, αλλά έχουν εντωμεταξύ γίνει και οι ίδιοι, κι ας μην το παραδέχονται, μέρος του προβλήματος, θύματα ή εξαρτήματα της παρακμής. Αριστερόφωνοι που κρίνουν τους άλλους με κριτήρια που δεν διαφέρουν πολύ από τα κριτήρια που έχουν οι δεξιόφωνοι, μη θρησκευόμενοι που π.χ. έχουν κάκιστη γνώμη για το Ισλάμ και επιεικέστερη για τον Χριστιανισμό παρ’ όλο που αυτός είναι ασυναγώνιστος σε βία και εξαναγκασμό, δημοκράτες που δικαιολογούν ως το μη χείρον βέλτιστον τα φιλοπόλεμα ολιγαρχικά με επάλειψη δημοκρατικού επιχρίσματος αστικά καθεστώτα, κομμουνιστογενείς που κρίνουν ακόμα τις απελευθερωτικές προσπάθειες των άλλων λαών με βάση τις δικές τους προδιαγραφές οι οποίες έχουν πλήρως εκπέσει παγκοσμίως εδώ και αρκετά χρόνια!
Σήμερα, η προτεραιότητα είναι σαφής, κι ας μην την βλέπουν. Και η προοδευτική αντίληψη και στάση είναι να αγωνίζεσαι ενάντια στην ασθμαίνουσα αλλά εξαιρετικά επιθετική δυτική αποικιοκρατία. Αυτή η πάλη βρίσκεται στο επίκεντρο της ιστορικής φάσης που διανύει η ανθρωπότητα. Δεν είμαστε στη φάση των σοσιαλιστικών/κομμουνιστικών επαναστάσεων. Ούτε, βέβαια, αυτό συνεπάγεται ότι την αρνούμαστε προοπτικά.
Η δυτική αποικιοκρατία προσπαθεί να διατηρήσει ό,τι της έχει απομείνει από την περίοδο της ακμής της. Και το προσπαθεί με τα μέσα που ανέκαθεν χρησιμοποιούσε, ενισχυμένα με τις εξελιγμένες τεχνολογίες που διαθέτει, για να επιβληθεί στους άλλους προκειμένου να συνεχίσει να τους εκμεταλλεύεται στο διηνεκές. Δεν έχει πια την ισχύ που είχε άλλοτε, αλλά δεν παραιτείται κιόλας από την προσπάθεια, γιατί έτσι συσσώρευσε τα τελευταία πεντακόσια χρόνια αμύθητα πλούτη, ασκώντας άνευ ορίων βία κατά παντός, μέχρι την καθυπόταξη των άλλων και τη λεηλασία των υλικών και άυλων αγαθών τους. Ίσως, εκτός απροόπτου, ο τρέχων αγώνας των λαών να είναι ο τελειωτικός για το κλείσιμο της εποχής της αποικιοκρατίας. Δεν είναι καθόλου εύκολο, αλλά είναι ιστορική αναγκαιότητα. Η ανθρωπότητα ωριμάζει, αναστοχάζεται και η αναγκαιότητα τής βγαίνει αυθόρμητα: Δεν πάει άλλο!
Ροκανίδια
Το δυτικό οικοσύστημα είναι σε παρακμή. Εξάντλησε σε μεγάλο βαθμό την προίκα του και ακυρώνει χρόνο με το χρόνο το λόγο ύπαρξής του. Ή θα μετασχηματιστεί εκ θεμελίων ή θα αποκαθηλώνεται βασανιστικά και αιματηρά. Δεν μπορεί πια να παίρνει τζάμπα τα αγαθά των άλλων και έχουν λιγοστέψει πάρα πολύ τα αγαθά που η Δύση είχε να τους προσφέρει. Πλέον, η υπόλοιπη ανθρωπότητα, το 88% του πληθυσμού της γης, χτίζει τις συνθήκες που θα μπορεί εφεξής να ζήσει χωρίς τη Δύση. Κι αυτό τρελαίνει τους Δυτικούς! Όχι μόνο γιατί είναι αλαζόνες και άπληστοι, αλλά και γιατί, επί της ουσίας, δεν μπορούν να διατηρήσουν το επίπεδο ζωής τους χωρίς την πλούσια λεία που αποσπούσαν επί αιώνες από τους εξαρτημένους υποτελείς!
Τους νάρκωσε η αφθονία τους, η υπεροψία και η μεγαλομανία τους και αγνόησαν τις ζυμώσεις που γίνονταν στην Παγκόσμια Πλειοψηφία, παρ’ όλο που δεν σταμάτησαν ποτέ να ασκούν βία σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Ακόμα κι όταν ηττούνταν σε μια σύγκρουση με κάποιον από τους υποτελείς λαούς, η κοσμοαντίληψή τους δεν επέτρεπε μια εναργέστερη ανάλυση της κατάστασης. Τους ήταν αδιανόητο ότι η ηγεμονία τους θα κουτσουρευόταν μέχρι που θα τους έμεναν μόνο κάτι ροκανίδια… Έχασαν έτσι την ευκαιρία είτε να προσαρμοστούν ομαλά στη νέα πραγματικότητα διασώζοντας και τον εαυτό τους είτε να προβούν σε ακόμα μεγαλύτερη βία για να παρεμποδίσουν αποτελεσματικά τη δυσμενή γι’ αυτούς εξέλιξή της. Ακόμα και σήμερα που η νέα πραγματικότητα έχει βλαστήσει και είναι πασιφανής, η δυστοκία τους να την αποδεχτούν αποδεικνύει την ποιότητα της σήψης τους.
Εθελοτυφλία
Όταν το 1945 ιδρύθηκε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών είχε 45 κράτη-μέλη. Σήμερα, ο ΟΗΕ έχει 193 κράτη-μέλη. Χρειάζεται καλύτερη απόδειξη για την εθελοτυφλία της Δύσης; Που δεν είδε πού μπορεί να οδηγήσει αυτό σε βάθος χρόνου;
Τα κράτη πολλαπλασιάστηκαν, και χρειάστηκαν αρκετές δεκαετίες για να συμβεί αυτό, επειδή σταδιακά αποκτούσαν την ανεξαρτησία τους, εν όλω ή εν μέρει, όλο και περισσότερες χώρες που ως αποικίες δεν είχαν κανένα δικαίωμα, δεν είχαν καμία νομική οντότητα, δεν αποτελούσαν αυτοκυβερνώμενα κράτη και δεν αναγνωρίζονταν ως τέτοια για να γίνουν δεκτά ως μέλη του ΟΗΕ. Ο δρόμος για να φτάσουν να γίνουν μέλη του ΟΗΕ δεν ήταν στρωμένος με ροδοπέταλα. Χύθηκε πολύ αίμα και έγιναν τεράστιες καταστροφές. Οι αποικιοκρατικές μητροπόλεις έκαναν τα πάντα για να αποτρέψουν ή να καθυστερήσουν αυτή την ομαλοποίηση. Εκατομμύρια νεκρούς, ακρωτηριασμένους και παραμορφωμένους από τα χημικά κόστισε στους λαούς του Βιετνάμ, της Καμπότζης και του Λάος ο αγώνας για την εκδίωξη των Γάλλων, των Αμερικάνων και των συμμάχων τους από την Ινδοκίνα το 1975. 150 χρόνια αιμορραγούσαν οι Αλγερινοί μέχρι να καταφέρουν να εκδιώξουν τους Γάλλους και να γίνει μέλος του ΟΗΕ η Αλγερία το 1962. Και η λίστα περιλαμβάνει δεκάδες χώρες που δεν αναγνωρίζονταν ή εμποδίζονταν να γίνουν κράτη από τις δυτικές μητροπόλεις.
Ενδεικτικά, το 1960, από τις 17 χώρες που έγιναν δεκτές στον ΟΗΕ οι 16 είναι αφρικανικές και η 17η είναι η Κύπρος, που και σ’ αυτήν έστησαν κρεμάλες οι Βρετανοί αποικιοκράτες για να εμποδίσουν την αυτοδιάθεσή της!
Ακόμα και η πελώρια Κίνα έγινε δεκτή ως μέλος του ΟΗΕ μόλις το 1971 όταν οι ΗΠΑ ήραν το βέτο τους, μαζί με πέντε -από τα μικρότερα στον κόσμο- ασιατικά κράτη!
Και η Ζιμπάμπουε, πρώην αποικιοκρατική Ροδεσία, έγινε δεκτή το 1980 και η Ναμίμπια που υπέστη και τη γενοκτονία των ιθαγενών της από τους Γερμανούς, το 1990!
Οι περισσότερες μη έγκαιρες αναγνωρίσεις οφείλονται στο βέτο που ασκούν οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Γαλλία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, συχνά κόντρα στις θετικές αποφάσεις της Γενικής Συνέλευσης οι οποίες δεν μπορούν, όμως, να υπερκεράσουν το βέτο των μόνιμων μελών του Συμβουλίου. Είναι κι αυτό άλλο ένα από αμέτρητα μέσα, από τα πιο σκληρά και ύπουλα ως τα πιο ήπια και εξωραϊσμένα, που οι μητροπόλεις χρησιμοποιούν για να επωφελούνται οι ίδιες εμποδίζοντας ταυτόχρονα την πρόοδο της ανθρωπότητας στο σύνολό της.
Παραποίηση
Με την ευκαιρία, αισθάνθηκα σαν να με άκουσε κάποιος που μιλάω και γράφω για το θέμα εδώ και χρόνια, όταν το Τόγκο, μια από τις πιο άγνωστες και πιο μικρές χώρες της Αφρικής, με κάτι λιγότερο από τη μισή έκταση της Ελλάδας και πληθυσμό στα οκτώ εκατομμύρια, αποικία των Γερμανών από το 1884 ως το 1914 και των Αγγλογάλλων στη συνέχεια μέχρι το 1960 που έγινε δεκτή στον ΟΗΕ ως ανεξάρτητο κράτος, υπέβαλε για ψήφιση στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το αίτημα για τη διόρθωση των καθιερωμένων παγκόσμιων χαρτών Μερκάτορ στους οποίους παρουσιάζεται μειωμένο το μέγεθος της Αφρικής, της Νότιας Αμερικής, της Κίνας κ.ά. σε σχέση με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ!
Ανεξάρτητα από τους τεχνικούς λόγους που υφίστανται γι’ αυτή την παραμόρφωση, που χρονικά συμπίπτει με την έναρξη των εκστρατειών των μητροπόλεων για την κατάκτηση εδαφών ανά τον κόσμο, η εντύπωση που καλλιεργήθηκε επί πέντε αιώνες βόλευε απολύτως τις αποικιοκρατικές δυνάμεις καθώς τα κράτη τους εμφανίζονταν πολύ μεγαλύτερα από όσο είναι.
Για να καταλάβει κανείς καλύτερα τι σημαίνει αυτό, στους χάρτες, η Γροιλανδία φαίνεται περίπου ίση με την Αφρική ενώ είναι 14 φορές μικρότερη και σχεδόν διπλάσια από την Κίνα που είναι 4,5 φορές μεγαλύτερη! Στις πραγματικές τους διαστάσεις, η Αφρική είναι τόσο μεγάλη που μπορεί να χωρέσει ολόκληρη την Κίνα, τις ΗΠΑ, την Ινδία και το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης μαζί, αλλά αυτό το μέγεθος δεν της αποδίδεται!
Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κογκό εμφανίζεται σαν μία μεσαίου μεγέθους χώρα ενώ έχει το μέγεθος ολόκληρης της Δυτικής Ευρώπης! Το ίδιο συμβαίνει και με την Ινδονησία, ενώ η Ινδία που εμφανίζεται μικρότερη από τη Σκανδιναβία είναι τρεις φορές μεγαλύτερη, η Βραζιλία που εμφανίζεται μικρότερη από την Αλάσκα είναι 5 φορές μεγαλύτερη και η Νότια Αμερική που εμφανίζεται ισομεγέθης με την Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική είναι στην πραγματικότητα σχεδόν διπλάσια!
Το ψήφισμα με τίτλο «Διορθώστε το χάρτη» πέρασε με 164 ψήφους υπέρ, 6 αποχές και μία κατά που δεν είναι άλλη από την ψήφο των ΗΠΑ! Αλλά μ’ αυτό το αμερικάνικο βέτο, της μιας ψήφου, το ψήφισμα δεν μπορεί να έχει υποχρεωτική εφαρμογή. Πάντως, όλοι συμφώνησαν ότι η υπερψήφιση του αποτελεί μια ακόμα σημαντική νίκη στον μετ’ εμποδίων δρόμο για το ξήλωμα της αποικιοκρατικής κυριαρχίας που έχει βάλει το βρώμικο χέρι της στο κάθε τι.
Στους τραμπούκους
Μέρα με τη μέρα, παγκοσμίως, αυξάνονται οι φωνές που υποστηρίζουν ότι όλο το πολιτικό σύστημα της Δύσης τελεί υπό κατάρρευση. Οι επικαλούμενοι τη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη και την ειρήνη πολιτικοί, δεξιοί, κεντρώοι και αριστεροί, έχουν ξεφτιλίσει τους θεσμούς στο έπακρο, άλλοι από δόλο κι άλλοι από ανεπάρκεια, πολλοί κι απ’ τα δύο, εξωθώντας τους πολίτες στον τραμπούκο της γειτονιάς, στον κάθε χρυσαυγίτη, στους καλοντυμένους ακροδεξιούς στη Γερμανία, στον Μιλέι με το ηλεκτρικό πριόνι στην Αργεντινή, στον Νετανιάχου τον σφαγέα στη Μέση Ανατολή και στον Τραμπ με τη μαφία των τεχνοφασιστών στις ΗΠΑ! Απογοητευμένοι, τσαντισμένοι και ανασφαλείς, οι πολίτες, μαγαρισμένοι κι αυτοί από τη μακροχρόνια εξαπάτηση, παραπληροφόρηση και άμεση ή έμμεση, μικρή ή μεγάλη συμμετοχή στη λαφυραγώγηση της ανθρωπότητας, πού αλλού θα έστρεφαν την οργή και την αποδοκιμασία τους, με δεδομένο ότι η επίσημη Αριστερά έγινε τόσο πολύ καθεστωτική και άκαιρη που διαλύθηκε ή αφομοιώθηκε από το παρακμάζον σύστημα άδοξα και ταπεινωτικά; Και με τους πιο πολλούς διανοούμενους να παιδεύονται με αναλυτικά εργαλεία παλιομοδίτικα, τόσο αυτοί που ενσωματώθηκαν ή κράτησαν μικρές αποστάσεις από την καθεστηκυία τάξη όσο κι αυτοί που συνεχίζουν να αντιδρούν αλλά δεν έχουν αντιληφθεί ότι φράκαραν τα πρότυπα τους και βρέθηκαν εκτός φάσης!
Δρόμος της Αριστεράς
