Γράφει ο Θοδωρής Μακρίδης
Πρόσφατα παρουσιάστηκε στο βιβλιοπωλείο Yakın Kitabevi*, στην περιοχή Alsancak της Σμύρνης, ένα βιβλίο για τους Ρωμιούς που εξισλαμίστηκαν και τις μνήμες που δεν έσβησαν οριστικά. Το βιβλίο, υπό τον τίτλο «Δεν είμαι πια ο παλιός μου εαυτός», συνδυάζει σημαντικό αρχειακό υλικό με προσωπικές μαρτυρίες, και είναι αποτέλεσμα πολυετούς έρευνας του Ρωμιού συγγραφέα Mert Kaya για τη μνήμη, την ταυτότητα και τις ιστορίες των Ρωμιών της Μικράς Ασίας που παρέμειναν στην Τουρκία και εξισλαμίστηκαν.
Η ιδιαιτερότητα της έρευνας του Mert Kaya είναι ότι, ενώ ξεκίνησε αναζητώντας τα ίχνη του προπάππου του, οδηγήθηκε στην ιστορία ανθρώπων της περιόδου της Μικρασιατικής καταστροφής, της γενοκτονίας και της ανταλλαγής πληθυσμών, οι οποίοι παρέμειναν. Σε αρκετές περιπτώσεις ήταν γυναίκες και παιδιά, που μέσω γάμου, υιοθεσίας, αρπαγής ή άλλων συνθηκών στη συνέχεια πέρασαν από διαδικασίες εξισλαμισμού και αφομοίωσης. Πρόκειται για ένα συλλογικό τραύμα-μνήμη που μεταφέρθηκε από γενιά σε γενιά, μέσα στη σιωπή, στην απόκρυψη και στον φόβο.
Ο Mert Kaya στο βιβλίο του θέτει το ερώτημα: «Μουσουλμάνος» ή «μουσουλμανοποιημένος»; Διακρίνει τους ανθρώπους που ασπάστηκαν τον μουσουλμανισμό από αυτούς που υπέστησαν διαδικασία εξαναγκασμού, πίεσης και επιβολής για να επιβιώσουν. Συνεπώς, δεν πρόκειται για το ζήτημα μιας απλής θρησκευτικής μεταστροφής, αλλά για μια συζήτηση για τη βία, την αφομοίωση και τη σιωπή.
Ο συγγραφέας κατέγραψε τον τρόπο με τον οποίο οι απόγονοι αυτών των ανθρώπων θυμούνται ή ξεχνούν το παρελθόν τους, πώς αντιλαμβάνονται την καταγωγή τους, και πώς διαχειρίζονται μια ταυτότητα που πολλές φορές βρίσκεται ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους. Μια ταυτότητα που αφηγείται με μισές κουβέντες, με κρυμμένα ονόματα, με παλιές φωτογραφίες βυθισμένες στην υποχρεωτική λήθη, ή ακόμη και μέσα από την προσπάθεια να εξηγηθεί γιατί ένας συγγενής βρίσκεται στην Ελλάδα ενώ μια άλλη πλευρά της οικογένειας παρέμεινε στην Τουρκία.
Ο Mert Kaya στο βιβλίο του, που ελπίζουμε να εκδοθεί και στα ελληνικά, δεν περιορίζεται στο μεγάλο επίσημο παρελθόν των Ελλήνων της Ανατολίας. Ανοίγει τη συζήτηση για το τι σημαίνει να θυμάσαι, να ανακαλύπτεις μια καταγωγή που είχε αποσιωπηθεί και να επαναδιαπραγματεύεσαι την προσωπική σου ταυτότητα. Κι αυτό είναι μια απελευθερωτική πράξη.
* Η ειρωνεία της τύχης θέλει το εν λόγω βιβλιοπωλείο να βρίσκεται στην οδό «Κυπρίων Μαρτύρων», εννοώντας βέβαια τους Τούρκους που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο το 1974.
Δρόμος της Αριστεράς
