Η 18η σύνοδος κορυφής των BRICS στο Νέο Δελχί, όπως και η προηγηθείσα σύνοδος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στην Μπισκέκ, πρωτεύουσα του Κιργιστάν, αποτέλεσαν σημαντικές διαδικασίες των προσπαθειών ανάδειξης δυνατοτήτων απεξάρτησης από τη μονοκρατορία των ΗΠΑ. Βέβαια την απεξάρτηση την αντιλαμβάνεται διαφορετικά κάθε χώρα από όσες συμμετέχουν στη διευρυμένη πλέον ομάδα των BRICS (οι BRICS+ σήμερα μετρούν 10 κράτη μέλη, 10 κράτη εταίρους και 5 προσκεκλημένα κράτη*), πόσο μάλλον από όσες παρακολουθούν με ενδιαφέρον αλλά εξ αποστάσεως αυτές τις διεργασίες. Ας σημειωθεί ότι στη 18η σύνοδο, πέραν των 25 κρατών που συμμετείχαν, πήραν μέρος δια των επικεφαλής τους και ο ΟΗΕ, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κ.ά. διεθνείς και περιφερειακοί οργανισμοί.
Από όσα έγιναν γνωστά, και από τις επίσημες καταλήξεις της συνόδου κορυφής –με πιο σημαντική τη Διακήρυξη του Νέου Δελχί– φαίνεται πως δεν υπήρξε κάποιο εντυπωσιακό άλμα μετατροπής αυτής της πρωτοβουλίας σε μια πιο συντεταγμένη συμμαχία ή, ακόμη λιγότερο, σε όχημα ρήξης με το υπάρχον (αλλά αποσαθρούμενο) διεθνές σύστημα. Ταυτόχρονα όμως προωθήθηκε μια μεγαλύτερη «αμοιβαία κατανόηση» των ισχυρότερων συνιστωσών της ομάδας BRICS, παρά τις επίμονες μεταξύ τους αντιθέσεις, με κοινό στόχο έναν αυξημένο ρόλο όλων τους σε διεθνείς θεσμούς και παγκόσμια δίκτυα οικονομικής, τεχνολογικής κ.λπ. ισχύος. Εξυπακούεται πως οι μικρότερες και μεσαίες χώρες των BRICS συμπορεύτηκαν, θέλοντας και μη, με αυτό το «συναινετικό πνεύμα». Έτσι κατέστη δυνατή η ομόφωνη έγκριση της Διακήρυξης του Νέου Δελχί, που σε 140 παραγράφους αναφέρεται στους 3 βασικούς πυλώνες στρατηγικής συνεργασίας των BRICS (πολιτική και ασφάλεια, οικονομία και χρηματοπιστωτικά, κοινωνικές και πολιτιστικές σχέσεις).
Διαβεβαιώσεις και σιωπές
Μεγαλύτερη όμως εντύπωση προκάλεσαν ορισμένες άλλες αναφορές της Διακήρυξης, όπως και ορισμένες «σιωπές»:
α) Η ευθεία μνεία στη Διάσκεψη του Μπαντούνγκ (Ινδονησία, 1955), που αποτέλεσε το προοίμιο της εμφάνισης του Κινήματος των Αδεσμεύτων, ως «σημείο αναφοράς στην προσπάθεια για ένα πιο δίκαιο, πιο χωρίς αποκλεισμούς και πιο αντιπροσωπευτικό πολυμερές σύστημα».
β) Η διαβεβαίωση πως «η Κίνα και η Ρωσία, ως μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, επαναβεβαιώνουν την υποστήριξή τους στις προσδοκίες της Βραζιλίας και της Ινδίας να διαδραματίσουν σημαντικότερο ρόλο στον ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Ασφαλείας του».
γ) Η αφιέρωση 5 ολόκληρων παραγράφων αποκλειστικά στο Παλαιστινιακό ζήτημα, όπου από τη μια «αναγνωρίζεται» η κατάπτυστη –και υπαγορευμένη από την τραμπική διοίκηση– απόφαση 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, κι από την άλλη υποστηρίζεται μια πραγματική κατάπαυση πυρός, απορρίπτεται ο εκτοπισμός των γηγενών, ζητείται Παλαιστινιακό κράτος στα σύνορα του 1967 με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ, και γίνεται αναφορά στα «ξεχασμένα» προσωρινά μέτρα του Διεθνούς Δικαστηρίου, τα οποία αγνοεί επιδεικτικά το Ισραήλ. Στο ίδιο πνεύμα «διεθνούς δικαίου» ακολουθούν και 2 παράγραφοι για τον Λίβανο, όπου μεταξύ άλλων το Ισραήλ καλείται «να αποσύρει τις δυνάμεις κατοχής από όλα τα λιβανικά εδάφη».
δ) Στις ηχηρές σιωπές περιλαμβάνονται οι δύο μεγαλύτερες εν εξελίξει πολεμικές συγκρούσεις. Πέραν των γενικολογιών («Εκφράζουμε τη βαθιά μας ανησυχία για τη συνεχιζόμενη κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή/Δυτική Ασία» κ.ο.κ.), το Ιράν, παρόλο που είναι πλήρες μέλος των BRICS+, αναφέρεται ονομαστικά μόνο μία φορά και για «άσχετο» θέμα (το αίτημα ένταξής του στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου). Η δε σύρραξη στην Ουκρανία… απλώς δεν υφίσταται! Αντιθέτως, στη διακήρυξη της περσινής 17ης συνόδου (Ρίο ντε Τζανέιρο) αναφερόταν έστω «ουδέτερα», με υπόμνηση των «εθνικών θέσεων» των κρατών μελών και των διαφόρων «προτάσεων διαμεσολάβησης και καλών υπηρεσιών, που αποσκοπούν στην ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης μέσω του διαλόγου και της διπλωματίας».
Πρώτα συμπεράσματα
Οι σιωπές για τις δύο μεγαλύτερες πολεμικές συγκρούσεις στον κόσμο οφείλονται βέβαια στην αδυναμία επίτευξης συναίνεσης μεταξύ των μελών των BRICS όσον αφορά την επίθεση των ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν και τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία. Προφανώς, οποιαδήποτε σχετική αναφορά θα κατέστρεφε τη δυνατότητα ομοφωνίας των 10 μελών. Καθίστανται έτσι σαφείς οι αντιφάσεις εντός των BRICS, άρα και τα σημερινά όρια στον εναλλακτικό ρόλο που μπορούν να παίξουν στην παγκόσμια σκηνή. Φαίνεται πως, ενώ η Ρωσία και το Ιράν επιθυμούν μια νέα διεθνή αρχιτεκτονική που θα λειτουργεί με τη Δύση στη γωνία, τα περισσότερα άλλα μέλη επιδιώκουν μια σταδιακή αλλαγή συσχετισμών εντός του σημερινού συστήματος, με την Κίνα (που από ορισμένα μέλη των BRICS θεωρείται εν δυνάμει απειλή ως μελλοντική «αντικαταστάτρια» των ΗΠΑ) να ισορροπεί μεταξύ των δύο διαφορετικών προσεγγίσεων.
Άρα η ομάδα των BRICS δεν είναι ούτε ένα γενικόλογο φόρουμ, ούτε το πρόπλασμα ενός νέου κόσμου. Μάλλον περιγράφεται καλύτερα ως πεδίο διαρκούς διαπραγμάτευσης μιας αναδυόμενης πολυπολικότητας, που ταυτόχρονα προχωρά από τις γενικές διακηρύξεις στον σχεδιασμό και τη σταδιακή υλοποίηση νέων συστημάτων, π.χ. διασυνοριακών πληρωμών, πολυμερών εγγυήσεων κ.λπ. Όσο για τις «παραπομπές» σε όσα διακηρύσσονταν στο Μπαντούνγκ πριν 7 δεκαετίες, που ίσως ενθουσίασαν όσους επιθυμούσαν διακαώς να ενθουσιαστούν, αυτά που ακολουθούν ως στόχοι στις αμέσως επόμενες παραγράφους της Διακήρυξης του Νέου Δελχί (μεταρρύθμιση του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας, υπογράμμιση της σπουδαιότητας και κεντρικότητας του ΠΟΕ κ.λπ.) λειτουργούν κάπως «προσγειωτικά». Οπωσδήποτε, η αναφορά στο Μπαντούνγκ δεν είναι επικοινωνιακό τρικ, αλλά συνειδητή προσπάθεια των BRICS να καταγραφούν ως συνέχεια μιας ιστορίας που στη συνείδηση των λαών του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου διατηρεί θετικό πρόσημο. Από την άλλη πλευρά, όμως, τελικά υπηρετεί τις «πεζές» τρέχουσες επιδιώξεις των BRICS –ή καλύτερα το ελάχιστο κοινό σημείο διαφορετικών επιδιώξεων– στη σημερινή, εντελώς διαφορετική εποχή.
***
Εν τέλει, αλλιώτικα κατανοούνταν από τα τότε αντιιμπεριαλιστικά και αντιαποικιακά κινήματα και τους λαούς «η ισότητα, η ανεξαρτησία, η μη επέμβαση και το αμοιβαίο όφελος» που προέτασσε η Διάσκεψη του Μπαντούνγκ, κι άλλες είναι σήμερα οι επιδιώξεις κρατικών ηγεσιών ή/και νέων ελίτ που διεκδικούν από τη Δύση μια αναβαθμισμένη θέση στον ήλιο, εν απουσία μάλιστα μεγάλων κινημάτων. Τα πρώτα αγωνίζονταν για τη συντριβή του ιμπεριαλισμού και της αποικιοκρατίας. Οι σημερινές κρατικές ηγεσίες αρκούνται στην επιδίωξη ενός σχετικού περιορισμού της δυτικής ισχύος, που θα αναβάθμιζε τη θέση τους στο υφιστάμενο παγκόσμιο σύστημα. Μάλιστα κι αυτήν την επιδίωξη δεν την αντιλαμβάνονται όλα τα μέλη των BRICS+ με παρόμοιο τρόπο: π.χ. κάποια επιθυμούν αποδολαριοποίηση, ενώ άλλα απλώς μια «δικαιότερη» διευθέτηση χωρίς ρήξεις και αναταραχές. Έτσι τελικά όλοι μαζί συναινούν στην υιοθέτηση μέτρων και στη δημιουργία «πιλοτικών» θεσμών και υποδομών που υπηρετούν αυτό που για κάποιους είναι το ελάχιστο επιθυμητό και για άλλους το μέγιστο που διατίθενται να δοκιμάσουν. Στο Νέο Δελχί δεν γεννήθηκε ένα Μπαντούνγκ του 21ου αιώνα, ούτε όμως κυριάρχησαν τα βαθιά χασμουρητά που προκαλεί η αερολογία σε αντίστοιχες πρόσφατες δυτικοκεντρικές συναθροίσεις.
* Κράτη μέλη των BRICS+ είναι η Κίνα, η Ρωσία, η Ινδία, η Βραζιλία (ιδρυτικά μέλη, 2006), η Νότια Αφρική (2010), η Ινδονησία, το Ιράν, η Αίγυπτος, τα ΗΑΕ και η Αιθιοπία (2024-25). Εταίροι είναι το Βιετνάμ, η Βολιβία, το Καζακστάν, η Κούβα, η Λευκορωσία, η Μαλαισία, η Νιγηρία, η Ουγκάντα, το Ουζμπεκιστάν και η Ταϊλάνδη. Προσκεκλημένες χώρες, που συμμετείχαν στη 18η σύνοδο, είναι η Σαουδική Αραβία (η οποία επισήμως θεωρείται κράτος μέλος αλλά τηρεί αμφίσημη στάση), οι Φιλιππίνες, το Μπαχρέιν, η Ουρουγουάη και το Μπουρούντι.
Οι BRICS έδωσαν λευκή κόλλα στο παλαιστινιακό τεστ
Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει προχθεσινό κεντρικό άρθρο του Palestine Chronicle*, το οποίο ξεκινά επισημαίνοντας ότι η Διακήρυξη του Νέου Δελχί αναζωπύρωσε τις ελπίδες πως, με όχημα την πολυπολικότητα, θα αυξηθεί η διεθνής υποστήριξη για τη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους. Στην πραγματικότητα όμως, συνεχίζει το παλαιστινιακό ΜΜΕ, «ο δρόμος που απομένει να διανυθεί είναι μακρύς, για να το θέσουμε ευγενικά». Και εξηγεί:
«Η κυρίαρχη υπόθεση ήταν ότι η ώθηση προς μια πραγματική πολυπολικότητα θα ενθάρρυνε την υπεράσπιση αιτημάτων όπως αυτό της Παλαιστίνης, ή ακόμη και τη δημιουργία ενός εναλλακτικού μπλοκ εξουσίας μέσω των θεσμών των Ηνωμένων Εθνών. Ειδικά στο αριστερό τμήμα του πολιτικού φάσματος, οι BRICS ξύπνησαν αναμνήσεις από τη Σοβιετική Ένωση, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Προέδρου Μάο και το παλιό Κίνημα των Αδεσμεύτων. Αλλά, ειλικρινά, μέχρι στιγμής η ομάδα των BRICS έχει αποτύχει σε αρκετές περιπτώσεις όσον αφορά το ζήτημα της Παλαιστίνης. Π.χ. η Κίνα και η Ρωσία υποστήριξαν τη θέση του διεθνούς δικαίου και υπερασπίστηκαν την Παλαιστινιακή κρατική υπόσταση με έναν τρόπο που δεν είχαμε δει στο παρελθόν. Ωστόσο, όταν παρουσιάστηκαν σημαντικές δοκιμασίες, τόσο η Μόσχα όσο και το Πεκίνο υπαναχώρησαν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που αποτέλεσε το πιστοποιητικό γέννησης του περιβόητου Συμβουλίου Ειρήνης του Τραμπ. Αυτό επεδίωξε να αναλάβει τον έλεγχο της Λωρίδας της Γάζας και να εφαρμόσει ένα φιλοϊσραηλινό σχέδιο, ενώ ο εκτοπισμένος πληθυσμός αφέθηκε να λιώνει, αντιμέτωπος με μαζική πείνα, εθνοκάθαρση και γενοκτονία. Η Μόσχα και το Πεκίνο εξέφρασαν προφορικά την αντίθεσή τους, αλλά τελικά επέλεξαν να απέχουν, επιτρέποντας την έγκριση του ψηφίσματος. Κατανοούμε πως τόσο η ρωσική όσο και η κινεζική κυβέρνηση βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση. Αντιτάχθηκαν στο ψήφισμα και σε ό,τι αυτό σήμαινε για το μέλλον του ΟΗΕ, καθώς και για το διεθνές δίκαιο, αλλά όταν ήρθε η κρίσιμη ώρα, δεν αποφάσισαν να εκμεταλλευτούν την ευκαιρία για μια πολυπολική στροφή.
Ενώ το Ιράν και η Νότια Αφρική επέλεξαν να θέσουν στο επίκεντρο το Παλαιστινιακό ζήτημα, λαμβάνοντας συγκεκριμένα μέτρα, τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα διατηρούν σχέσεις με τους Ισραηλινούς, αρνούμενες να τους τιμωρήσουν για τις επιθέσεις τους σε 8 διαφορετικά έθνη – πέραν της διάπραξης γενοκτονίας στη Γάζα. Όσον αφορά τη Διακήρυξη του Νέου Δελχί, αυτή υπολείπεται κατά πολύ των προσδοκιών, καθώς παραπέμπει κυριολεκτικά στην ίδια την απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕμ η οποία επιβεβαίωσε την κυριαρχία των ΗΠΑ και οδήγησε στην καταστροφική κατάσταση που βλέπουμε σήμερα στην πολιορκημένη Λωρίδα της Γάζας»…
* «Multipolarity on Hold» (www.palestinechronicle.com, 17/9/2026).
