Οι νέες προσπάθειες στο Κυπριακό, που βρίσκονται σε εξέλιξη από τα Ηνωμένα Έθνη, και στις οποίες συνδράμει με την εμπλοκή της η Ευρωπαϊκή Ένωση, δύσκολα θα σπάσουν το παρατεταμένο αδιέξοδο. Κι αυτό επειδή όλοι οι διεθνείς παίκτες παρακάμπτουν το προφανές.
Πρώτο, γιατί από την εξίσωση θέτουν εκτός την Τουρκία, που είναι η κατοχική δύναμη, η δύναμη που προκάλεσε και συντηρεί το πρόβλημα της κατοχής. Δεύτερο, γιατί η Τουρκία συνδέει την παρουσία της στο νησί ως ζήτημα ασφάλειας και υλοποίησης των γεωπολιτικών επιδιώξεών της. Αυτοί είναι δυο παράγοντες που επηρεάζουν την πορεία των όποιων προσπαθειών για επίτευξη συμφωνίας, η οποία πρέπει να είναι βιώσιμη, λειτουργική και δημοκρατική.
Είναι σαφές πως η Τουρκία δεν αποδέχεται οτιδήποτε λιγότερο από τη νομιμοποίηση των αποτελεσμάτων της εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής εδαφών της Κύπρου. Για την Τουρκία, τα κατεχόμενα έχουν διαχρονικά γεωπολιτική σημασία. Στρατηγικά, πολλές φορές, η παρουσία και η εδραίωση στην Κύπρο συνδέονται με ζητήματα «ασφάλειας» για την Τουρκία. Το νησί θεωρείται προκεχωρημένο φυλάκιο της Άγκυρας στην περιοχή, αλλά και απάντηση στην «περικύκλωσή» της. Οι ευρύτεροι σχεδιασμοί της κατοχικής δύναμης, έχουν ως βασική παράμετρο την Κύπρο, κι αυτό καθορίζει και τη στάση της σε όλες τις εξελίξεις στο Κυπριακό.
Την ίδια ώρα, η κατοχική δύναμη επιχειρεί να δημιουργήσει την εικόνα ότι η Λευκωσία προσπαθεί με τις ενέργειές της και τις συνεργασίες να περικυκλώσει την Τουρκία. Στην Άγκυρα συντηρούν το σύνδρομο της περικύκλωσης (το γνωστό σύνδρομο των Σεβρών), ενώ το καθεστώς Ερντογάν θεωρεί πως οι κινήσεις της Κύπρου, οι στρατηγικές συμμαχίες που αναπτύσσει, μπαίνουν «σφήνα» στη «Γαλάζια Πατρίδα»! Στοχεύουν, όπως συναφώς αναφέρεται, να ακυρώσουν το στρατηγικό αυτό τουρκικό δόγμα.
Σύνδρομο περικύκλωσης
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ο υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, αναφέρουν σε συνομιλητές τους, ότι, για παράδειγμα, η συμφωνία Γαλλίας-Κύπρου (SOFA), αλλά και η ενίσχυση της αμυντικής ικανότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσω και του SAFE, στρέφονται, όπως υποστηρίζουν, εναντίον και μόνο της Τουρκίας. Όλα αυτά, ότι δηλαδή η Κύπρος απειλεί την Τουρκία, μπορεί να ακούγονται υπερβολικά, αλλά στην Άγκυρα το λένε, το επαναλαμβάνουν και είναι μέρος του σχεδιασμού τους στο νησί και την περιοχή. Αυτό το αφήγημα προτάσσει η κατοχική πλευρά, όσο και να μην γίνεται πιστευτό.
Διαχρονικά η Κύπρος αποτέλεσε μήλο της έριδος για διάφορες δυνάμεις. Την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου, υπήρξε πεδίο σύγκρουσης, ακόμη και διά αντιπροσώπων, για έλεγχο. Το 1974, το πραξικόπημα της χούντας κατά του Μακαρίου και η τουρκική εισβολή, πέντε ημέρες αργότερα, αποτέλεσαν μια ακραία ενέργεια για τον έλεγχο του νησιού. ΗΠΑ, Τουρκία, χούντα συνεννοήθηκαν και έδρασαν.
Μετά την κατάρρευση του λεγόμενου υπαρκτού σοσιαλισμού και την πλήρη στροφή της Λευκωσίας προς τη Δύση, είναι σαφές πως η όποια συζήτηση για επίτευξη συμφωνίας στο Κυπριακό λαμβάνει υπόψη κι αυτό το δεδομένο. Αλλά για την Τουρκία το ζήτημα δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, αν και είναι βασικός πυλώνας του ΝΑΤΟ και επιμένει σε προσέγγιση με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Είναι ξεκάθαρο ότι η Τουρκία δεν θέλει άλλη δύναμη στο νησί, πλην εκείνης. Ανέχεται μόνο την παρουσία των Βρετανών, που διαθέτουν στρατιωτικές βάσεις, όπως συμφωνήθηκε το 1959, όταν παραχωρείτο (κολοβωμένη) ανεξαρτησία στο νησί και ιδρύθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία. Η Άγκυρα αντιδρά στην παρουσία και της Ελλάδος, παρόλο που είναι μέρος της Συνθήκης Εγγυήσεων, όπως η ίδια και η Βρετανία.
Τουρκοποίηση-ΝΑΤΟποίηση
Τα τουρκικά ιμπεριαλιστικά σχέδια στην Κύπρο και την περιοχή είναι γνωστά, διατυπώνονται με σαφήνεια. Το ζήτημα, που τίθεται ενώπιον μας, είναι να απαντηθεί το «δίλημμα» μεταξύ της αποδοχής των σχεδίων μέσω ενός «συμβιβασμού» στη βάση αυτή, ή αποτροπής και ανατροπής τους. Τούτο, το δεύτερο, δεν μπορεί προφανώς να επιτευχθεί με παρακάλια. Τούτο γίνεται με την αναζήτηση εργαλείων, που θα οδηγήσουν την Τουρκία στην αναθεώρηση της επεκτατικής της πολιτικής.
Το δίλημμα, βέβαια, για τους Έλληνες της Κύπρου δεν είναι μεταξύ ελέγχου της Κύπρου από την Τουρκία ή ΝΑΤΟποίησης. Τέτοιο δίλημμα, που τίθεται από τους «συνήθεις υπόπτους» (Αμερικανούς κι άλλους), δεν μπορεί να τίθεται, γιατί είναι προδήλως καταστροφικό για το νησί. Θα είναι μια ρύθμιση, που θα περιλαμβάνει και ΝΑΤΟ και Τουρκία.
Το μόνο ζητούμενο, ξεκάθαρα, είναι η πλήρης απελευθέρωση, διά της άρσης των κατοχικών δεδομένων.
Εκ των έσω πίεση
Είναι σαφές ότι στη μεγάλη εικόνα, στις διεργασίες του παρασκηνίου, που αφορούν το Κυπριακό, μπαίνουν και εσωτερικοί παράγοντες. Στο νησί υπάρχει μια ελίτ, πολιτική, οικονομική, που ενισχύεται από μια μερίδα των διανοουμένων και ΜΜΕ, που θεωρεί πως για να μην οδηγηθεί η Κύπρος στη διχοτόμηση, πρέπει να γίνει αποδεκτή η όποια λύση. Υπάρχουν διάφοροι κύκλοι που θεωρούν πως επειδή βρισκόμαστε «στο παρά πέντε της διχοτόμησης» (ο μπαμπούλας είναι εδώ), πρέπει να βρεθεί… συμβιβασμός στη βάση της τουρκικής θέσης. Τον «συμβιβασμό» τον βαπτίζουν Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία (ΔΔΟ). Το περιεχόμενο της ΔΔΟ, παραπέμπει σε ένα μοντέλο που θα διασφαλίζει εσαεί την παρουσία της Τουρκίας και του ελέγχου του νησιού από αυτή.
Η Γαλάζια Πατρίδα
Η κατοχική δύναμη κτίζει πολιτικές, σε τακτικό επίπεδο, έχοντας ως φόντο το όραμα της Γαλάζιας Πατρίδας. Το τουρκικό όραμα περιλαμβάνει όλες τις κατά καιρούς αξιώσεις, διεκδικήσεις της κατοχικής δύναμης στην ευρύτερη περιοχή. Ο Τζοχάρ Γιαϊτζί, απόστρατος αντιναύαρχος και εμπνευστής του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», σε άρθρο γνώμης, στο Ankara Anatolia (17/5/2023), ορίζει το δόγμα ως «το σύνολο των 462 χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων των τουρκικών περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας που έχουν κηρυχθεί ή προβλέπεται να κηρυχθούν σύμφωνα με τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο. […] Η Γαλάζια Πατρίδα είναι απαραίτητη και δεν μπορεί να παραμεληθεί, για την ευημερία και την ασφάλεια των σημερινών και μελλοντικών γενεών της Τουρκίας».
Είναι πρόδηλο ότι πρόκειται για μια πολιτική που δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί εκτός και εάν αναγκαστεί. Ή δημιουργηθούν τέτοιες συνθήκες που η εγκατάλειψή της θα ωφελήσει περισσότερο τις επιδιώξεις και τα συμφέροντά της, από τις σημερινές επεκτατικές στοχεύσεις. Αυτό μπορεί να γίνει, λοιπόν, εάν η κατοχική δύναμη εγκαταλείψει την επεκτατική πολιτική της σε βάρος της Ελλάδος και της Κύπρου.
Τέτοιο ενδεχόμενο είναι απομακρυσμένο, καθώς τότε θα ακυρωθούν διαχρονικές πολιτικές της τουρκικής πλευράς, οι οποίες επί Ερντογάν έχουν αναβαθμιστεί και είναι πιο στοχευμένες. Η Άγκυρα, άλλωστε, μέσω Κύπρου απλώνει τα πλοκάμια της σε διάφορες περιοχές.
