Έφθασε η ώρα για να «κλείσει» το Κυπριακό με μια ενδιάμεση συμφωνία-εξπρές, που θα είναι και η τελική λύση, ή με ένα οριστικό αδιέξοδο, με ό,τι αυτό σημαίνει; Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση για επίσκεψη στη Λευκωσία του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, που χρονικά τοποθετείται στις 27 Ιουλίου, δημιουργεί εύλογα ερωτήματα, καθώς τα δεδομένα όπως είναι διαμορφωμένα δεν προδίκαζαν μια τέτοια εξέλιξη. Την ώρα κατά την οποία όλοι ανέμεναν να υπάρξει, από πλευράς του Διεθνούς Οργανισμού, αξιολόγηση για το κατά πόσον θα συγκαλούσε ο Γενικός Γραμματέας άτυπη Πενταμερή Διάσκεψη για το Κυπριακό στη Γενεύη, ανακοινώθηκε η επίσκεψη Γκουτέρες στην Κύπρο.
Πώς προέκυψε η απόφαση για το ταξίδι του Γ.Γ. στην Κύπρο (27-29 Ιουλίου); Η απάντηση δεν είναι και τόσο απλή. Ο Γενικός Γραμματέας έχει προγραμματισμένο ταξίδι σε Συρία, Ιορδανία, και ενόψει τούτου περιέλαβε στην περιοδεία του και την Κύπρο. Αυτό έγινε την τελευταία στιγμή. Γιατί αποφασίσθηκε τούτο; Ο Αντόνιο Γκουτέρες, ο οποίος στο τέλος του χρόνου αποχωρεί από τη θέση του καθώς ολοκληρώνεται η θητεία του, διαπιστώνει τις δυσκολίες, που προέρχονται από την τουρκική πλευρά λόγω της επιμονής της για λύση δύο κρατών. Έτσι θεωρεί πως υπό τις σημερινές συνθήκες είναι δύσκολο να συγκληθεί άτυπη Πενταμερής Διάσκεψη, στο τέλος Ιουλίου – αρχές Αυγούστου, όπως είχε εξαγγελθεί.
Κατά μια «ανάγνωση» των εξελίξεων, η επίσκεψή του αποσκοπεί στο να σπρώξει την πρωτοβουλία προς τα εμπρός. Έχοντας ανοικτό κανάλι επικοινωνίας και με την Άγκυρα, θέλει να συζητήσει με τους εμπλεκόμενους κατά πόσο υπάρχουν πιθανότητες να πραγματοποιηθεί μια σύναξη στο τέλος Αυγούστου – αρχές Σεπτεμβρίου. Διαφορετικά θα κάνει κάποιες, τελευταίες πριν αποχωρήσει, προσπάθειες στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, τον Σεπτέμβριο στη Νέα Υόρκη.
Αλλά πώς θα συζητήσει με τους εμπλεκόμενους το τι μέλλει γενέσθαι όταν η κατοχική Τουρκία δεν εντάχθηκε στην περιοδεία του αυτή; Ή μήπως θεωρεί ότι θα αποφασίσει, χωρίς τη συγκατάθεση της Άγκυρας, ο εγκάθετός της στα κατεχόμενα, Τουφάν Ερχιουρμάν;
Είναι προφανές πως, για να αποφασίζει ο Γενικός Γραμματέας να πραγματοποιήσει επίσκεψη, κάτι θα έχει κατά νου. Δεν θα πραγματοποιήσει απλά μια αποχαιρετιστήρια επίσκεψη, θα επιδιώξει προφανώς αποτέλεσμα.
Η διασύνδεση με ευρωτουρκικά
Ενόψει του γεγονότος ότι ο Γενικός Γραμματέας επιχειρεί να διασυνδέσει το Κυπριακό και με τα ευρωτουρκικά, έχει στις προσπάθειες αυτές εμπλακεί και η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέχρι στιγμής, η Ε.Ε. δεν φαίνεται να μπορεί να προσφέρει αμέσως οτιδήποτε προς την Τουρκία, ως δώρο, ώστε να συνεργασθεί η κατοχική δύναμη στο Κυπριακό. Η Προσωπική Απεσταλμένη του Γ.Γ. των Ηνωμένων Εθνών στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, μερικές ημέρες πριν την άφιξη στο νησί του Αντόνιο Γκουτέρες, μετέβη ξανά στις Βρυξέλλες και στη συνέχεια στην Άγκυρα. Είναι σαφές πως εάν η κατοχική Τουρκία δεν ανάψει το πράσινο φως, δεν πρόκειται να επαναρχίσουν συνομιλίες.
Από τα μέχρι στιγμής δεδομένα, η Άγκυρα επιχειρεί να αποσυνδέσει Κυπριακό και ευρωτουρκικά. Την ίδια, όμως, ώρα, θέλει να γνωρίζει τι μπορεί να πάρει στα ευρωτουρκικά ως εκκίνηση για να αντιμετωπίσει «θετικά» την οποιαδήποτε νέα προσπάθεια στο Κυπριακό. Τα θέματα αυτά τα χειρίζεται ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν.
Οι ιδέες της συνομοσπονδίας
Μπορεί η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, να μην έχει παρουσιάσει ολοκληρωμένο προσχέδιο στο Κυπριακό, εγγράφως, ωστόσο είναι σαφές πως έχει διαμορφώσει ένα πακέτο ιδεών, που δείχνει και την κατεύθυνση προς την οποία κινείται. Το δημοσίευμα της βρετανικής εφημερίδας«Independent», με το «προσχέδιο Ολγκίν», έχει προκαλέσει ανησυχία στη Λευκωσία. Το μοντέλο που παρουσιάζεται, ανεξαρτήτως πώς θα ονομαστεί, είναι μια μορφή χαλαρής ομοσπονδίας, που παραπέμπει και σε συνομοσπονδία. Η αξιωματούχος του Διεθνούς Οργανισμού θεωρεί πως οι εμπλεκόμενοι πρέπει να μπορούν, με… ευελιξία, να πηδήξουν τον… φράκτη, ξεπερνώντας «αγκυλώσεις» του παρελθόντος! Τι εννοεί με αυτό; Να ξεχασθεί η εισβολή και η συνεχιζόμενη κατοχή της Κύπρου από την Τουρκία.
Οι ιδέες της κ. Ολγκίν έχουν το στοιχείο της «εποικοδομητικής ασάφειας». Για να μπορεί η ελληνική πλευρά να αναφέρεται σε ομοσπονδία και η τουρκική σε συνομοσπονδία. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι η ταμπέλα, αλλά η λειτουργικότητα και η διασφάλιση της συνέχειας της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και η ασφάλεια των πολιτών και της χώρας. Η αποκατάσταση της ενότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, η απελευθέρωση των εδαφών της.
Όχι τυχαία, η κ. Ολγκίν φέρεται να επικεντρώνεται σε μια λογική, σύμφωνα με την οποία θα λειτουργήσει μια φόρμουλα που πολλές φορές είχε τεθεί στο παρελθόν: Έδαφος έναντι αναγνώρισης. Το δέλεαρ για την ελληνική πλευρά είναι οι εδαφικές αναπροσαρμογές. Υπάρχει γενική αναφορά σε επιστροφή Μόρφου και Αμμοχώστου. Τι εννοεί με αυτό, δεν έχει διευκρινισθεί. Περίκλειστη περιοχή Αμμοχώστου; Την πόλη της Μόρφου; Έναντι αυτών προτείνεται ένα λειτουργικό μοντέλο; Τούτο δεν προκύπτει.
Οι ιδέες Ολγκίν, που δεν είναι δικής της εφεύρεσης, αλλά διακινήθηκαν στο παρελθόν, παραπέμπουν σε ένα μοντέλο για πλάι-πλάι διαβίωση με μηχανισμούς κοινής συμμετοχής στην Ε.Ε. και εγγυήσεις από το ΝΑΤΟ! Με βάση τις ιδέες αυτές, θα πρόκειται για ένα κράτος χωρίς κοινοβούλιο (κοινό συμβούλιο Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων βουλευτών αντί πλήρως εκλεγμένου ομοσπονδιακού κοινοβουλίου) και με έντονα τα στοιχεία του διαχωρισμού.
Κόκκινες γραμμές
Με βάση αυτά που βλέπουν το φως της δημοσιότητας αλλά και ενόψει της επίσκεψης Γκουτέρες, η Λευκωσία έσπευσε προληπτικά να υπενθυμίσει τις κόκκινες γραμμές της. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, στην ομιλία του με αφορμή τη συμπλήρωση 52 χρόνια από την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο, υπέδειξε πως «η συνέχιση της Κυπριακής Δημοκρατίας αποτελεί απαράβατη κόκκινη γραμμή. Δεν συζητούμε διάλυση, κατάργηση, ακύρωση ή υπονόμευση του νόμιμου διεθνώς αναγνωρισμένου Κράτους… Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, δεν πρόκειται να συζητήσω οτιδήποτε που παραπέμπει σε λύση δύο κρατών ή/και συγκεκαλυμμένη συνομοσπονδία, ή εμπεριέχει τις όποιες εποικοδομητικές ασάφειες».
Αναλλοίωτο το μήνυμα της Άγκυρας
Η μη άφιξη του Τούρκου Προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, στα κατεχόμενα, για τα πανηγύρια που οργανώνονται κάθε χρόνο με αφορμή την επέτειο της εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής, μπορεί να ερμηνευθεί διπλωματικά και να συνδεθεί με τις επικείμενες εξελίξεις. Αλλά ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έστειλε στη θέση του τον Αντιπρόεδρο Τζεβντέτ Γιλμάζ, ο οποίος έχει την ευθύνη της Κύπρου στην τουρκική κυβέρνηση. Τα όσα είπε ο Γιλμάζ, είναι αυτά που θα έλεγε και ο Ερντογάν:
– «Η λύση στο νησί έγκειται στην αποδοχή της κυριαρχικής ισότητας και του ισότιμου διεθνούς καθεστώτος των δύο κρατών».
– «Η παρουσία των Τουρκικών Ενόπλων Δυνάμεων στο νησί αποτελεί εγγύηση για την περιφερειακή ειρήνη».
– «Παρακολουθούμε στενά τις δραστηριότητες που στοχεύουν στην προσέλκυση της Κύπρου σε νέους σχηματισμούς, εκμεταλλευόμενες τις εντάσεις στην περιοχή».
– «Δεν επιθυμούμε να χάσουμε περισσότερο χρόνο με τις ίδιες άκαρπες συζητήσεις, μαζί με τους παράγοντες που τροφοδοτούν και ενισχύουν περαιτέρω το αδιέξοδο. Οποιαδήποτε προσπάθεια που κλείνει τα μάτια της στην πραγματικότητα επί του πεδίου δεν έχει οποιαδήποτε πιθανότητα επιτυχίας».
– «Η πρόοδος στην Κύπρο θα πρέπει να βασίζεται στη συνεργασία μεταξύ δύο χωριστών λαών και δύο χωριστών κρατών. Μια δίκαιη, διαρκής και βιώσιμη λύση εξαρτάται από την αποδοχή της κυριαρχικής ισότητας και του ισότιμου διεθνούς καθεστώτος των δύο κρατών».
– «Η Κύπρος δεν θα γίνει ποτέ ελληνικό νησί».
Τέτοιες προσεγγίσεις δεν επιβεβαιώνουν πως το αδιέξοδο στο Κυπριακό θα σπάσει.
