Τα Ηνωμένα Έθνη επεξεργάζονται σχέδιο για το Κυπριακό, σύμφωνα με το οποίο φαίνεται να προωθείται ένα μοντέλο χαλαρής σχέσης δύο παράλληλων διοικήσεων. Αυτό που προκύπτει είναι πως ο Διεθνής Οργανισμός βολιδοσκοπεί τους εμπλεκόμενους για ένα μοντέλο χαλαρής ομοσπονδίας, με πολλές «ουρές», που επιδέχεται πολλές ερμηνείες.
Είναι σαφές πως εκείνο το οποίο επιχειρείται είναι να αναγνωρισθούν τα αποτελέσματα της εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής. Πρόκειται για προσπάθεια «μετεξέλιξης» της αντιδημοκρατικής και ρατσιστικής Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) σε μια «λάιτ εκδοχή»(!), πιο κοντά, ωστόσο, στις τουρκικές επιδιώξεις.
Το διαδικαστικό πλαίσιο στο οποίο κινούνται τα Ηνωμένα Έθνη είναι πως, ενόψει της αποχώρησης του γενικού γραμματέα του Οργανισμού, Αντόνιο Γκουτέρες, τον ερχόμενο Νοέμβριο, υπάρχει πρόθεση για μια ακόμη προσπάθεια στο Κυπριακό. Ο Γκουτέρες θέλει να αφήσει στον διάδοχό του μια βάση, μια «κληρονομιά», για να συνεχίσει τις προσπάθειες στο Κυπριακό. Ενόψει τούτου, σχεδιάζεται να πραγματοποιηθεί στο τέλος Ιουλίου ή αρχές Αυγούστου, άτυπη Πενταμερής Διάσκεψη (οι τρεις εγγυήτριες δυνάμεις, Ελλάδα, Τουρκία, Βρετανία και οι δύο κοινότητες) στη Γενεύη. Δεν αποκλείεται δε, εάν δεν καταλήξουν, να δρομολογηθεί και νέα σύναξη, το φθινόπωρο, στο παρά πέντε της αποχώρησης Γκουτέρες.
Όπως είναι γνωστό, ο Αντόνιο Γκουτέρες επιδιώκει να διασυνδέσει το Κυπριακό και τα ευρωτουρκικά. Να δοθούν, δηλαδή, δώρα στην Τουρκία στο πεδίο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να συνεργασθεί στο Κυπριακό. Βέβαια αυτό το έργο το έχουμε ξαναδεί. Δηλαδή, η Τουρκία να εισπράττει τα δώρα και να μην κάνει βήμα στο Κυπριακό.
Το κυοφορούμενο σχέδιο
Σύμφωνα με την εφημερίδα Πολίτης, το σχέδιο της προσωπικής απεσταλμένης του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, αφορά ένα μοντέλο για μια πιο χαλαρή λύση, εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την οποία οι Ελληνοκύπριοι θα μπορούν να ονομάζουν ομοσπονδία και οι Τουρκοκύπριοι συνομοσπονδία. Η λογική της εποικοδομητικής ασάφειας, που ενίοτε επιστρατεύουν οι Βρετανοί.
Η ουσία αυτής της φόρμουλας είναι προφανής: Να γεφυρωθεί, έστω και με δημιουργική ασάφεια, το χάσμα ανάμεσα στη θέση της ε/κ πλευράς για διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία και στην επιμονή της τ/κ πλευράς για κυριαρχική ισότητα και αναγνώριση της διακριτής πολιτικής της υπόστασης. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες της εφημερίδας, «το μοντέλο θα περιλαμβάνει δύο συνιστώντα κρατίδια, δύο Βουλές και ένα σώμα που θα λειτουργεί περισσότερο ως υπερκείμενο συμβούλιο για τα ομοσπονδιακά ζητήματα. Εκλεγμένη Ομοσπονδιακή Βουλή δεν θα υπάρχει, αλλά αυτή θα συγκροτείται από Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους βουλευτές, κάτι που ορισμένοι παρομοιάζουν με θεσμική λογική τύπου Συμβουλίου της Ευρώπης. Αυτό το σώμα θα επιλαμβάνεται των κοινών θεμάτων, δηλαδή εκείνων που δεν μπορούν να αφεθούν αποκλειστικά στα δύο κρατίδια. Πρόκειται για μία αρχιτεκτονική που επιχειρεί να μειώσει τον φόβο της ελληνοκυπριακής πλευράς για παράλυση από τουρκοκυπριακό βέτο, αλλά και τον φόβο της τ/κ πλευράς ότι θα απορροφηθεί αριθμητικά από την ε/κ πλειοψηφία… Η λογική φαίνεται να είναι η δραστική μείωση των κοινών εξουσιών και η μεταφορά του μεγαλύτερου μέρους της καθημερινής διακυβέρνησης στα δύο συνιστώντα κρατίδια. Η κεντρική δομή θα κρατά τις απολύτως αναγκαίες αρμοδιότητες, ώστε το νέο κράτος να μπορεί να λειτουργεί διεθνώς, ευρωπαϊκά και θεσμικά, χωρίς να παράγει καθημερινά αδιέξοδα».
Και το ΝΑΤΟ
Το κερασάκι στην τούρτα, είναι η παρουσία του ΝΑΤΟ στην εξίσωση μιας συμφωνίας. Η απεσταλμένη του Γκουτέρες, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, φέρεται να αναφέρει στους συνομιλητές της πως το θέμα της ασφάλειας θα λυθεί διά της Συμμαχίας, στην οποία μέλη είναι οι τρεις λεγόμενες εγγυήτριες δυνάμεις, Ελλάδα, Τουρκία και Βρετανία. Σύμφωνα με τα όσα έχουν δει το φως της δημοσιότητας, στο ζήτημα της ασφάλειας θα θεσπιστεί μια νέα τάξη υπό την αιγίδα του ΝΑΤΟ. Ως αποτέλεσμα τούτου, στην Κύπρο θα σταθμεύουν τουρκικά, ελληνικά, βρετανικά, γαλλικά και αμερικανικά στρατεύματα.
Προφανώς και η Τουρκία δεν θα έχει κανένα λόγο να εμπλέξει κι άλλους, οι οποίοι μάλιστα θα έχουν και στρατιωτική παρουσία στο νησί. Δεν θα έχει λόγο, με βάση την τουρκική λογική, να… μοιραστεί παρουσία και επιρροή στην Κύπρο και την περιοχή.
Είναι γνωστό ότι το θέμα του ΝΑΤΟ επανέρχεται στο προσκήνιο, ενίοτε και στο παρασκήνιο, από τη δεκαετία του ’50. Ωστόσο, δεν φαίνεται να «παίζει» στις όποιες φόρμουλες συζητούνται. Άλλωστε, για τη Συμμαχία η Τουρκία έχει περισσότερη σημασία από ό,τι η Ελλάδα, και σίγουρα η Κύπρος.
Είναι σαφές πως τα Ηνωμένα Έθνη, κάτω από τη χρονική πίεση που δημιουργεί η αποχώρηση του γενικού γραμματέα από τη θέση του, προβαίνουν σε κινήσεις, επιστρατεύοντας και «δοκιμασμένες» συνταγές, εκτιμώντας (ή προσδοκώντας) ότι έχουν αλλάξει τα δεδομένα.
Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί, καθώς τούτο μπορεί να έχει σημασία στη διαχείριση, που γίνεται από πλευράς της προσωπικής απεσταλμένης του Γκουτέρες: Η κ. Ολγκίν επιδιώκει μια «προσωπική επιτυχία» στο Κυπριακό, καθώς υπάρχουν πληροφορίες ότι ενδιαφέρεται για τη θέση του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ.
Οι άλλοι παίκτες
Η Λευκωσία θεωρεί τις ιδέες τις οποίες παρουσιάζει η αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών, υπό τη μορφή βολιδοσκόπησης, ότι ξεφεύγουν από το πλαίσιο το οποίο συζητείτο μέχρι σήμερα στον ΟΗΕ. Η ιδεοθύελλα της κ. Ολγκίν προφανώς και δημιουργεί δεδομένα τα οποία ανατρέπουν μια πρακτική που ακολουθείτο από τα Ηνωμένα Έθνη. Ήταν αναποτελεσματικά τα Ηνωμένα Έθνη, όχι όμως επειδή δεν παρουσίαζαν προχωρημένες ιδέες, αλλά γιατί δεν άγγιζαν την ουσία. Δηλαδή, να αντιμετωπίσουν το Κυπριακό ως θέμα εισβολής και συνεχιζόμενης κατοχής.
Η ελληνική πλευρά στην Κύπρο έχει θέσει τις παραμέτρους μέσα στους οποίους θα κινηθεί σε περίπτωση επανέναρξης των διαπραγματεύσεων. Αυτά αφορούν το ενιαίο του κράτους, το οποίο θα είναι μετεξέλιξη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πέραν τούτου, τίποτε δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό.
Στην αντίπερα όχθη, η κατοχική πλευρά κρατάει στάση αναμονής. Ωστόσο, διαμηνύει πως για να ανταποκριθεί στην έκκληση του Αντόνιο Γκουτέρες για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων θα πρέπει –όπως συναφώς υποδεικνύει η Άγκυρα– να γίνουν αποδεκτές οι δυο βασικές προϋποθέσεις που θέτει: η αναγνώριση κυριαρχικής ισότητας και το ίσο διεθνές καθεστώς. Δηλαδή, δύο κράτη.
Είναι σαφές ότι για την Τουρκία το Κυπριακό δεν είναι προτεραιότητα. Είναι, ωστόσο, εργαλείο για να εξαργυρώνει ανταλλάγματα σε άλλα… πεδία. Την ίδια ώρα, η Άγκυρα θεωρεί διαχρονικά την Κύπρο ως προκεχωρημένο της φυλάκιο και βασικό πυλώνα άσκησης επιρροής στην ευρύτερη περιοχή.
