Αυτό που βιώνουμε εδώ και λίγο καιρό είναι η επίσημη είσοδος στην προεκλογική περίοδο, με όλα τα «παρελκόμενα» που τη συνοδεύουν: δημοσκοπήσεις, διαφημίσεις κομμάτων, πάνελ στα ΜΜΕ με σύγκρουση «τιτάνων» της πολιτικής, προετοιμασία «προγραμμάτων» που θα συγκλονίσουν και θα πείσουν, αναζήτηση συνθημάτων, ενοικιάσεις εκλογικών κέντρων, περιοδείες, καμπάνιες, μεταγραφές, κατάρτιση ψηφοδελτίων. Κυρίως όμως πρέπει η πραγματικότητα να καμπυλωθεί στα όρια ενός δεδομένου Πολιτικού Συστήματος που «ζει» και αναπαράγεται για τον εαυτό του, και για την υπηρέτηση του μεταπρατικού μοντέλου όπως αυτό εξελίσσεται στις μέρες μας. Από ουσιαστική άποψη, μας γίνεται ένα μασάζ προσαρμογής σε συνθήκες χαμηλών προσδοκιών.
Το καρτελοποιημένο πολιτικό σύστημα και η αναπαραγωγή του
Πρόβλημα των καιρών μας η ογκούμενη δυσπιστία απέναντι στα κόμματα, στην πολιτική όπως ασκείται, η κρίση αντιπροσώπευσης, η γενικευμένη διαφθορά και η διάβρωση του ίδιου του πολιτικού συστήματος σε όλα του τα σημεία (κυβέρνηση, σύστημα κομμάτων, σχέσεις με ολιγαρχικούς κύκλους και πρεσβείες, Δικαιοσύνη, ΜΜΕ, Δημόσια διοίκηση κ.λπ.). Επί της ουσίας υπάρχει ένα καρτελοποιημένο πολιτικό σύστημα, με καταμερισμούς ρόλων και διασυνδέσεις, που στέκεται από πάνω, ξένο και ενάντια στην κοινωνία, με επαυξημένες δόσεις κυνισμού, αδιαφορίας, ζαμανφουτισμού για την πορεία της χώρας και το μέλλον του λαού της.
Οι εκλογές λειτουργούν σε γενικές γραμμές ως αναπαραγωγική διαδικασία αυτού του πολιτικού συστήματος, λειτουργούν και εκτονωτικά όποτε χρειαστεί, όπως και για να ανακατανεμηθούν συσχετισμοί, ομάδες, συμφέροντα γύρω από το «πάρτι» της διακυβέρνησης. Αυτό το πολιτικό σύστημα υποβιβάζει τον πολίτη σε απλό ψηφοφόρο, έχοντας εξασφαλίσει τον «βομβαρδισμό» του από τα ΜΜΕ, τις δημοσκοπήσεις, τις ομιλίες των αρχηγών κ.λπ. Και, πιο έντεχνα, έχοντας μοιράσει υποσχέσεις και ταξίματα σε κάθε ειδική πελατειακή ομάδα που πρέπει να προσελκυσθεί απλά για να ψηφίσει – και τίποτε άλλο. Κατόπιν θα αναλάβει το Πολιτικό Σύστημα τη μετεκλογική «προσγείωση» στις προδιαγραφές που ήδη έχουν τεθεί από τους ισχυρούς της οικονομίας (Ε.Ε., ολιγάρχες, τράπεζες, «αγορές», «οίκους αξιολογήσεων» κ.λπ.), αλλά και από γεωπολιτικούς παράγοντες – ας τους αποκαλέσουμε «Πρεσβείες», αφού σε μια «κάπως αποικιοκρατούμενη» χώρα οι πρεσβείες παίζουν συγκεκριμένο ρόλο.
Μετά την προεκλογική περίοδο και τις εκλογές έρχεται σχεδόν πάντα η «διόρθωση». Λίγο ο Στουρνάρας, λίγο το ΕΚΟΦΙΝ, λίγο το ΔΝΤ, λίγο όλα τα κόμματα (ιδίως όσα συγκροτήσουν κυβέρνηση) θα δηλώσουν ότι ναι, είπαμε και καμιά «μαλακία» προεκλογικά, όμως δεν μπορούν να γίνουν αυτά.
Τώρα όλοι οι αρχηγοί ποζάρουν σαν οι μοναδικοί άξιοι για να κυβερνήσουν, ως οι μόνοι που ξέρουν πώς να το κάνουν, ως κάτοχοι του καλύτερου προγράμματος που προετοιμάζουν με ειδικούς ή σοφούς. Δεν νοιάζονται καθόλου αν όλα αυτά είναι υλοποιήσιμα. Φθάνει να λειτουργούν σαν διαφημιστικό φυλλάδιο προς καταναλωτές. Στο επόμενο στάδιο (μετεκλογικά δηλαδή) ξέρουν να χειριστούν κατάλληλα τις υποσχέσεις. «Εμείς (ή εγώ, γιατί ακούμε συχνά και το “εγώ” από πολιτικούς αρχηγούς) θέλαμε και θέλουμε, αλλά δεν γίνεται, υπάρχουν περιορισμοί, οι διεθνείς εξελίξεις, η εισαγόμενη ακρίβεια» μπλα μπλα μπλα… Λένε από τώρα συνειδητά ψέματα, γιατί αυτό επιβάλλει η «προεκλογική στιγμή». Το πλήθος των ψηφοφόρων πρέπει να ταϊστεί με ψέμα και φρούδες υποσχέσεις για κάτι καλύτερο. Η αλήθεια θα οδηγούσε σε άλλες συμπεριφορές.
Μα δεν έχουμε ένα όπλο στα χέρια μας, την ψήφο;
Το «δεν έχουμε;» παραπέμπει σε ένα «εμείς» που ίσως να μην υπάρχει. Υπάρχει γενικευμένη δυσαρέσκεια, μια κατάσταση αμφιθυμίας, ίσως και οργής, αλλά η απόσταση από ένα συμπαγές «εμείς» είναι μεγάλη. Στις εκλογές μπορεί να παρεισφρήσει με πολλούς τρόπους η δυσαρέσκεια –το έχουμε δει και στο παρελθόν (σκεφθείτε την αποχή από τις πρόσφατες Ευρωεκλογές ή τις μεγάλες ανακατατάξεις το 2010-2012-2015)– αλλά τώρα δεν είμαστε μπροστά σε ένα φούντωμα, παρά σε μια προσαρμογή και απογοήτευση. Φαινόμενα που δεν αποκλείουν εκπλήξεις στην εκλογική συμπεριφορά, αλλά απέχουμε από ένα «εμείς» που σφραγίζει εξελίξεις σε μεγάλο βαθμό.
Το εκλογικό σώμα το διεκδικούν πολλοί μνηστήρες με τους γνωστούς τρόπους, προβάλλοντας διλήμματα ή και πραγματικά ζητήματα, ενώ υπάρχουν και κλασικές και νέες πελατειακές σχέσεις και κατάλληλα εργαλεία χειραγώγησης και επιρροής της εκλογικής πελατείας.
Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει ένα διάχυτο «εμείς» που πιθανά ενώνεται στο στόχο «να φύγει ο Μητσοτάκης και η σαπίλα που υπάρχει». Είναι λίγο αυτό; Όχι βέβαια. Πολλοί θα προσθέσουν «και ας έρθει όποιος άλλος, δεν με νοιάζει, να σπάσει το απόστημα». Δηλαδή ακόμα βρισκόμαστε στο έδαφος μιας σοβαρής ανάγκης.
Η πολυδιάσπαση και η στροφή «επί δεξιά»
Υπάρχει όμως και η πραγματικότητα: η πολυδιάσπαση και ο κατακερματισμός των πολιτικών δυνάμεων, που δεν φαίνεται να ξεπερνιέται εύκολα. Κανείς δεν θέλει να συνεργαστεί με κανέναν. Όλοι προβάλλουν τον εαυτό τους ως υποψήφιο νικητή των επόμενων εκλογών: ο καθένας ξεχωριστά παρουσιάζεται σαν νικητής επί του Μητσοτάκη, σαν αυριανός πρωθυπουργός, σαν διεκδικητής αυτοδυναμίας. Αρκετοί λένε «δώστε μου αυτοδυναμία να εφαρμόσω το πρόγραμμά μου». Κινούνται ήδη στη σφαίρα του φαντασιακού. Όχι γιατί δεν γίνεται να απομακρυνθεί ο Μητσοτάκης (έπρεπε ήδη να έχει φύγει, αλλά ας προβληματιστούμε γιατί αυτό δεν έχει γίνει μέχρι τώρα). Μπορεί να απομακρυνθεί. Αλλά δεν ομολογείται –με βάση τον πραγματικό συσχετισμό πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων– τι μπορεί να τον αντικαταστήσει, και σε ποιο πλαίσιο πολιτικής.
Αν οδεύουμε σε μια κατάσταση όπου δεν θα υπάρχει αυτοδύναμη κυβέρνηση, θα ασκηθούν πολλές πιέσεις να σχηματιστεί μια συγκυβέρνηση. Με μία, δύο ή και τρεις εκλογικές διαδικασίες, μάλλον θα προκύψει ένα σχήμα συνεργασίας ανάμεσα σε όσους ορκίζονται ότι δεν θα συνεργαστούν με κανένα. Είναι πιθανό στο ορατό μέλλον ένα κυβερνητικό σχήμα να μην περιλαμβάνει τη Ν.Δ. ή μεγάλο τμήμα της υπό άλλη ηγεσία στον κορμό του; Είναι πιο πιθανό ένα κεντροαριστερό σχήμα; Δεν νομίζω. Όλη η πολιτική σκηνή τείνει «επί δεξιά» για πολλούς λόγους (διεθνείς και εσωτερικούς), και όλες οι ιδεολογικοπολιτικές μετατοπίσεις (π.χ. ακόμα και του Τσίπρα) κλείνουν «επί δεξιότερα». Αυτό είναι το στίγμα της περιόδου. Σε επίπεδο προγράμματος διακυβέρνησης –όποια κυβέρνηση και να έχουμε– το περιεχόμενο είναι ήδη δεδομένο: λιτότητα, εφαρμογή των κανόνων επιτροπείας επί της χώρας και της οικονομίας, συνέχιση των προγραμμάτων, πλήρης σεβασμός του πλαισίου της «οικονομίας πολέμου», των σφικτών προϋπολογισμών, της επιδοματικής πολιτικής (της ντροπής), της ακρίβειας και εκτίναξης των τιμών.
Λένε από τώρα συνειδητά ψέματα, γιατί αυτό επιβάλλει η «προεκλογική στιγμή». Το πλήθος των ψηφοφόρων πρέπει να ταϊστεί με ψέμα και φρούδες υποσχέσεις για κάτι καλύτερο. Η αλήθεια θα οδηγούσε σε άλλες συμπεριφορές
Ανεπαρκές όπλο
Ναι, λοιπόν, η ψήφος μπορεί να κάνει μια «δουλειά». Μια περιορισμένη δουλειά. Π.χ. να ενισχυθούν ψηφοδέλτια εκτός των τριών βασικών ψηφοδελτίων (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, Τσίπρας) του συστημικού τόξου, δηλαδή Καρυστιανού, Κωνσταντοπούλου, Βαρουφάκης, αλλά και αριστερά ψηφοδέλτια γενικώς. Ή μια ψήφος προς Σαμαρά που να κόψει τα φτερά της Ν.Δ. και προσωπικά του Μητσοτάκη. Ή μια ψήφος σε άλλους σχηματισμούς που θα έχουν παρουσία στις εκλογές.
Μπορεί λοιπόν να γίνει η «δουλειά» και να τελειώνουμε με τον Μητσοτάκη. «Μπορεί» σημαίνει ότι είναι πιθανόν, διότι κι αυτός δεν θα κάτσει απλά να χάσει και να παραδώσει. Όμως η άγουσα των εξελίξεων δεν θα τεθεί από τον λαϊκό παράγοντα (και δια της ψήφου). Θα δοθεί περισσότερο από την αναδιοργάνωση και ανασύνθεση του πολιτικού συστήματος για τη συνέχιση της ήδη αποφασισμένης πολιτικής και οικονομικής συνταγής. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν αρκεί το «όπλο» της ψήφου.
Από τις υποσχέσεις στις απαιτήσεις
Πιο χρήσιμο και πιο αποδοτικό για το επόμενο διάστημα θα ήταν ο πολίτης, αντί να παραμένει στον παθητικό ρόλο του ψηφοφόρου, να ζητά από όσους ζητούν την ψήφο του συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Και επειδή τέτοιες δεν θα του παρασχεθούν (παρά μόνο ως υποσχέσεις εφόσον εκλεγεί ο αρχηγός πρωθυπουργός – μετά θα έρθει η δικαιολογία ότι δεν εκλέχθηκα, ή η κυβέρνηση είναι συνεργασίας, άρα πάλι δεν μπορούμε να εφαρμόσουμε όλο το πρόγραμμά μας, δεν θέλουν οι υπόλοιποι, κ.ο.κ.), ο πολίτης πρέπει να προχωρήσει στη μορφή των απαιτήσεων που έχουμε απέναντι σε οποιονδήποτε έρθει. Εδώ δεν χωρούν κομπινίτσες. Δηλαδή δεν χωρά το ψηφίζω τον «δικό» μου για να με βολέψει – επειδή θα βολευτούν μόνο ολίγοι «ημέτεροι», και ο απλός άνθρωπος ψηφοφόρος θα μείνει όπως είναι.
Μιλάμε για απαιτήσεις απέναντι σε όλα τα κόμματα που φιλοδοξούν να κυβερνήσουν ή θα μπουν σε κυβερνητικές διαδικασίες. Η δυσπιστία προς τις υποσχέσεις και τα ταξίματά τους πρέπει να συνοδεύεται από συγκεκριμένες απαιτήσεις. Απαιτήσεις που αν υλοποιηθούν θα αλλάξει κάπως η κατάσταση διαβίωσης ή επιβίωσης της πλειοψηφίας που δυσκολεύεται αφάνταστα σήμερα. Αντί να ακούμε γενικόλογες υποσχέσεις και προγράμματα που κάποτε θα υλοποιηθούν, να απαιτήσουμε άμεσα μέτρα που θα ανακουφίσουν τα λαϊκά στρώματα, αυτά που υποφέρουν. (Εδώ κάνουμε μια θεματική έκπτωση – γιατί υπάρχουν και άλλα κρίσιμα ζητήματα που ζητούν πιο συνολική αντιμετώπιση. Θα παραμείνουμε στο έδαφος των ζητημάτων καθημερινότητας, βιωσιμότητας, επιβίωσης, ανακούφισης, προστασίας των πληττόμενων στρωμάτων).
Παραδείγματα υπό το πρίσμα ενός αναγκαίου ριζοσπαστικού ρεαλισμού
– Ενέργεια: Κατάργηση χρηματιστηρίου ενέργειας. Μέτρα για φθηνό ρεύμα, καταπολέμηση της «ενεργειακής φτώχειας» (είμαστε πρώτη χώρα στην Ε.Ε. με διπλάσιο ποσοστό). Πλαφόν στις τιμές καυσίμων, πετρέλαιο για αγρότες.
– Ύπαιθρος-Περιφέρεια: Ανατροπή των συνειδητών πολιτικών εγκατάλειψης. Στήριξη του αγροτικού τομέα κι όχι εγκατάλειψή του και διάλυσή του.
– Υγεία: Διατήρηση και όχι διάλυση κοινωνικών δομών. Μείωση τιμών φαρμάκων και συμμετοχής των ασφαλισμένων. Να αρθούν οι περιορισμοί που πρόσφατα έβαλε ο κ. Άδωνης για εξετάσεις των ασφαλισμένων. Πρόσληψη γιατρών και προσωπικού στα νοσοκομεία. Στήριξη και όχι διάλυση του ΕΣΥ.
– Παιδεία: Απαγόρευση των ιδιωτικών ΑΕΙ. Να καταργηθεί η ΕΒΕ, να εισάγονται περισσότεροι φοιτητές, να μην κλείσουν πανεπιστήμια και τμήματα στην περιφέρεια. Όχι κατηγοριοποίηση εκπαιδευτικών μονάδων (Ωνάσεια, πρότυπα, πολλαπλό βιβλίο κ.λπ.).
– Εργασία: Άμεση κατάργηση του νόμου για το 13ωρο. Αύξηση των μισθών για αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων και της πραγματικής μείωσης του μισθού.
– Μείωση των έμμεσων φόρων: Δηλαδή ΦΠΑ, ΕΝΦΙΑ, φόρος στα καύσιμα κ.λπ. Πρόκειται για φοροληστεία.
– Μείωση των τιμών στα βασικά είδη κατανάλωσης: Τρόφιμα, παιδικά είδη, είδη καθαριότητας. Πλαφόν στις τιμές, καταπολέμηση των καρτέλ.
– Άμεσα φρένο στην ασυδοσία τραπεζών, funds, servicers, εισπρακτικών εταιρειών: Σεβασμός του πολίτη, τέρμα στον εξευτελισμό μέσω πλατφορμών και δυσκολίας πρόσβασης σε αυτές.
– Στήριξη της οικογένειας (και έμμεση αντιμετώπιση του δημογραφικού): Ολοήμερο σχολείο και όχι κλείσιμό του, παιδικοί σταθμοί (να δοθούν άμεσα λεφτά για αυτό). Να μην απολύονται οι γυναίκες στον ιδιωτικό τομέα για λόγους εγκυμοσύνης κ.λπ. Μέτρα και κίνητρα για να γυρίσουν πίσω οι νέοι που μετανάστευσαν μετά το 2015. Πλαφόν στα ενοίκια.
– Περιβάλλον: Προστασία νερού από ιδιωτικοποιήσεις. Περιοχές Natura. Καταπολέμηση υπερτουρισμού, υπερδόμησης, καταπατήσεων δημόσιων και αρχαιολογικών χώρων.
– Φτηνές μεταφορές παντού: Μείωση της τιμής των εισιτηρίων και των διοδίων.
Πρόκειται για ενδεικτικά μέτρα άμεσης ανακούφισης. Πρόκειται για απαιτήσεις της κοινωνίας, των λαϊκών στρωμάτων απέναντι σε μια ολιγαρχία και ένα διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα που αδιαφορούν για τις συνθήκες διαβίωσης και νοιάζονται μόνο για την «πάρτη» τους και τον πλουτισμό τους. Ζουν αλλιώτικα, διαφορετικά, στις γυάλες και τις φούσκες τους, με τις καταθέσεις, τη χλιδή και τον πλουτισμό τους. Έχουν το Πολιτικό Σύστημα να λειτουργεί στα μέτρα τους, μας κοροϊδεύουν μπροστά στα μούτρα μας κι αναπαράγονται, διαιωνίζοντας το μεταπρατικό σύστημα που τους τρέφει. Η καταστροφή της χώρας και η διάλυση των κοινωνικών σχέσεων και της συνοχής των ανθρώπων ποσώς τους ενδιαφέρει.
Συνειδητοί πολίτες, όχι ψηφοφόροι-πελάτες
Χρειαζόμαστε συνειδητούς πολίτες και όχι ψηφοφόρους-πελάτες αυτού του Πολιτικού Συστήματος. Αυτοί δημοσκοπήσεις και υποσχέσεις· εμείς απαιτήσεις, δεσμεύσεις και αγώνα για καλύτερη ζωή ενάντια στο ψέμα τους και την κοροϊδία τους.
Η εισβολή της λαϊκής δυσαρέσκειας στη δημόσια ζωή, όρος που είναι απαραίτητος για μια στροφή και αλλαγή της κατάστασης, δεν μπορεί να γίνει με τη μορφή του οπαδισμού, του ψηφοφόρου που τρέφεται με υποσχέσεις, που αναμένει Μεσσίες για να εισπράξει νέες απογοητεύσεις. Δεν μπορούμε να είμαστε κοινωνία χαμηλών προσδοκιών, προσαρμοζόμενων ατομικοτήτων, ανθρώπων χωρίς ελπίδα και κοινωνικότητα.
Στην προεκλογική περίοδο η απαίτηση για «νέα συνείδηση και αντίσταση» πρέπει να πάρει ειδικές μορφές. Και πάντα με στόχο τη δημιουργία ενός «συλλογικού εμείς» που να θέτει ως καθήκον να απαντήσει συνολικά στο Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας. Δηλαδή από τη σκοπιά ενός μαζικού πολιτικού και κοινωνικού κινήματος.
Το σκληρό φθινόπωρο και τα τεράστια ψέματα
Εννοείται ότι περιοριστήκαμε στα θέματα επιβίωσης. Κόμματα, αρχηγοί, υποψήφιοι πρωθυπουργοί, υπουργοί, γενικοί γραμματείς και παρατρεχάμενοι γνωρίζουν πολύ καλά ότι έρχεται ένα σκληρό φθινόπωρο και ένας πολύ σκληρός χειμώνας. Γεωπολιτικοί αναδασμοί στην περιοχή μας, πόλεμοι σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή, εξοπλιστικά προγράμματα και πολεμική οικονομία, στραγγαλισμός κοινωνικών δαπανών – όλα αυτά είναι στο πρόγραμμα, και συνθέτουν ένα πλαίσιο το οποίο θα υπηρετήσουν όσοι κυβερνήσουν. Γι’ αυτό λένε τεράστια ψέματα κατά την προεκλογική περίοδο…
[Στο επόμενο φύλλο η συνέχεια: Η Πολιτική ως προσφορά και το υπάρχον Πολιτικό Σύστημα ως διαφθορείο]
