Την Παρασκευή 3 Ιουλίου, προσκεκλημένος στην εκπομπή «Αντιθέσεις» του δημοσιογράφου Γιώργου Σαχίνη*, αναφέρθηκα –πέρα από τις τάσεις στη διεθνή σκηνή– κυρίως στο «μεταπρατικό εξαρτημένο μοντέλο» και την εξέλιξή του από το 2010 (χρονιά της χρεοκοπίας) έως τις μέρες μας. Έδωσα βάρος στο τι γίνεται εσωτερικά, στην οικονομία και την κοινωνία, χωρίς να αναφερθώ διεξοδικά στην εξωτερική πολιτική ή στη συμμετοχή μας στη «Δυτική συμμαχία». Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 7 και 8 Ιουλίου δίνει τη δυνατότητα να τονιστούν και να εξεταστούν μια σειρά ζητήματα που αφορούν τη θέση της χώρας και τις «συμμαχίες», τους κινδύνους και τα αδιέξοδα από την εφαρμοζόμενη εξωτερική πολιτική του «ναι σε όλα» απέναντι σε ΗΠΑ-ΝΑΤΟ, καθώς και την αντιμετώπιση της επεκτατικής πολιτικής της Τουρκίας. Σε αυτά θα σταθεί το παρόν σημείωμα.
Μια σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ σε ιδιαίτερα ταραγμένη περίοδο
Δεν χωρά αμφιβολία πως η 36η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ πραγματοποιήθηκε σε μια κρίσιμη περίοδο για τη Δύση (και τον κόσμο). Δηλαδή σε μια περίοδο που, πρώτον, όλα τα σημάδια της παγκόσμιας οικονομίας είναι στο κόκκινο, και υπάρχει μια επιβράδυνση των οικονομικών δεικτών, μαζί με μεγάλους κινδύνους αιφνίδιων γεγονότων από την ενεργειακή κρίση, την άνοδο του πληθωρισμού, την αναμενόμενη έκρηξη της φούσκας της Τεχνητής Νοημοσύνης, τον κίνδυνο να ανατιναχθούν οι αλυσίδες εμπορίου και αξιοποίησης.
Δεύτερον, είμαστε σε μια περίοδο που η «δυτική συμμαχία», και κυρίως οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, έχει υποστεί μια ήττα στον πόλεμο του Ιράν – την οποία δεν μπορούν εύκολα να διαχειριστούν εσωτερικά. Όπως δεν μπορούν εύκολα να διαχειριστούν και τον διεθνή αντίκτυπο που αυτή επιφέρει, τόσο στην περιοχή των χωρών του Κόλπου όσο και στον διεθνή συσχετισμό δυνάμεων.
Τρίτον, έχουν οξυνθεί σε μεγάλο βαθμό οι σχέσεις μέσα στο ίδιο το δυτικό στρατόπεδο, όπου οι ΗΠΑ υπό τον Τραμπ έχουν κηρύξει έναν πόλεμο ενάντια σε συμμάχους (βλέπε κατσάδιασμα Ισπανίας, Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας ονομαστικά από τον Τραμπ), ενώ ταυτόχρονα γίνονται και κινήσεις αλλαγών συνεργασιών και παραγγελιών ανάμεσα σε βασικές δυνάμεις του G7 και του ΝΑΤΟ (ενδεικτικά, ο Καναδάς έκανε παραγγελίες 12 υποβρυχίων από τη Γερμανία, κίνηση ιδιαίτερα σημαντική). Συγχρόνως οι Ευρωπαίοι «σύμμαχοι» αναγκάζονται να σηκώσουν εκείνοι το βάρος του πολέμου στην Ουκρανία, καθώς οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι πλέον μόνο θα πωλούν όπλα στην Ουκρανία – δεν θα συνεισφέρουν πλέον τίποτε άλλο. Τέλος, ενδεικτικό των κινήσεων είναι και το ταξίδι του Μακρόν στη Δαμασκό (πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που επισκέπτεται τον Τζολάνι/αλ-Σαράα), σε μια προσπάθεια να περισώσει τα γαλλικά συμφέροντα στη Συρία και στον Λίβανο.
Επομένως έχουμε μια σύνοδο κορυφής μέσα σε ένα έντονο κρισιακό περιβάλλον και με οξύτατους ανταγωνισμούς και αντιθέσεις, που όμως καλύπτονται ή δεν εμφανίζονται σε όλη τους την έκταση σε μια Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ. Τι είδαμε μπροστά στα μάτια μας κατά τη Σύνοδο;
Μετά τη συνάντησή του με τον Γάλλο Πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν τη Δευτέρα και την Τρίτη στη Δαμασκό, και την υπογραφή αρκετών συμφωνιών, πρωτοκόλλων και μνημονίων συνεργασίας, ο Σύρος τζιχαντιστής πρόεδρος Αχμέντ αλ-Σαράα μετέβη στην Άγκυρα για να συναντήσει τον Αμερικανό ομόλογό του, Ντόναλντ Τραμπ, στο περιθώριο της ΝΑΤΟϊκής Συνόδου Κορυφής, κατόπιν πρόσκλησης του Τούρκου ηγέτη Ρ. Τ. Ερντογάν.
Πριν τη συνάντηση ο Τραμπ έπλεξε το εγκώμιο του τζιχαντιστή προέδρου, λέγοντας πως έκανε «καταπληκτική δουλειά μέσα σε ενάμιση χρόνο» και πως κατάφερε να συνενώσει «όλη τη χώρα». Αναφερόμενος στο εγκληματικό παρελθόν του αλ-Σαράα ως διοικητή οργάνωσης-παρακλαδιού της αλ-Κάιντα, αρκέστηκε να επαναλάβει πως «είναι αρκετά σκληρός» και πως σε κάθε περίπτωση τον ενέκρινε «μαζί με τον πρόεδρο Ερντογάν», λέγοντας πως αυτοί οι δύο τον θέλανε «πραγματικά». Επιπλέον, στη συνάντηση ο Τραμπ φάνηκε ανοικτός στο ενδεχόμενο να βγάλει το όνομα της Συρίας από τη μαύρη λίστα των χωρών που είναι «χορηγοί τρομοκρατίας».
Τραμπ-Ερντογάν πρωταγωνιστές
Ο Τραμπ πήγε στη σύνοδο με τον φουριόζικο προσωπικό τρόπο του, λέγοντας ότι ο μόνος λόγος της παρουσίας του εκεί ήταν η εκτίμηση που τρέφει σε έναν ηγέτη όπως ο Ερντογάν («σπουδαίο», «σκληρό» αλλά και «σεβαστό» ηγέτη, «πραγματικά σπουδαίο άνδρα»). Σε αντιδιαστολή με τη στάση των ευρωπαϊκών δυνάμεων, δήλωσε ότι η Τουρκία «έχει υπάρξει από πολλές απόψεις πολύ πιο πιστή από άλλες χώρες που πιστεύαμε ότι θα ήταν πιστές»… Ουδείς από τους «συμμάχους» δεν τόλμησε να πει κάτι που να δυσαρεστεί τον Τραμπ, εκτός από την Δανή πρωθυπουργό, η οποία απάντησε στις επιθετικές δηλώσεις του για τη Γροιλανδία (την οποία ήδη θεωρεί δική του).
«I am the boss» («εγώ είμαι το αφεντικό»): αυτό τόνισε σε όλους τους τόνους ο Τραμπ, και αξίωσε να ανεβάσουν όλοι τις στρατιωτικές δαπάνες και τις παραγγελίες από αμερικανικές βιομηχανίες, συστρατευόμενοι γύρω από τους στόχους που οι ΗΠΑ θέτουν. Σε αυτό το ταξίδι θέλησε να επιβεβαιώσει ότι η Τουρκία ρυμουλκείται όλα και πιο ανοικτά στην αγκαλιά της Δύσης, και καθίσταται μια περιφερειακή τοπική υπερδύναμη, εντελώς απαραίτητη στο σχέδιο για το «ΝΑΤΟ 3.0» και τη «διατλαντική αμυντική βιομηχανική επανάσταση» – αυτά δηλαδή που εξήγγειλε ο γ.γ. του ΝΑΤΟ. Ο Ρούτε δήλωσε ότι είναι αναγκαία «περισσότερα και μεγαλύτερα στρατιωτικά εργοστάσια, νέες γραμμές παραγωγής, μεγαλύτερη χωρητικότητα… περισσότερα συστήματα αεράμυνας και δυνατότητες κρούσης, περισσότερες δορυφορικές επικοινωνίες, περισσότερα πυρομαχικά, περισσότερα drones και συστήματα αντι-drones, καθώς και αυξημένη ανθεκτικότητα και ετοιμότητα».
Εντελώς φυσιολογικά, όλα τα ισχυρά μέλη της «Συμμαχίας» (Γερμανοί, Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Ισπανοί) δέχονται με ενθουσιασμό να παίρνουν παραγγελίες για τα εργοστάσια πολεμικής βιομηχανίας από την Τουρκία, αλλά και να εισάγουν για τις δικές τους ανάγκες πολεμοφόδια και drones από τα τουρκικά αντίστοιχα εργοστάσια. Η Τουρκία καθίσταται εντελώς απαραίτητη και για το πρόγραμμα επανεξοπλισμού ολόκληρης της Ε.Ε. και τον πόλεμο που διεξάγεται ενάντια στη Ρωσία (στο πεδίο της Ουκρανίας σήμερα, αύριο ίσως πιο διευρυμένα). Επιπλέον, Τραμπ-Ερντογάν συνεννοήθηκαν η Τουρκία να πουλήσει στο Κατάρ –προφανώς με άδεια της Μόσχας!– τους ρωσικής κατασκευής S-400, ώστε να εκλείψουν τα εμπόδια προκειμένου να πάρει τα αμερικανικά αεροσκάφη F-35…
Συμπερασματικά, ο Ερντογάν, σε μια επίδειξη αυτοκρατορικής δύναμης, υποδέχτηκε τον Τραμπ, περπάτησε αγκαζέ μαζί του (όπως περπάτησε χέρι-χέρι με τον Ρούτε), χάρισε σε όλους τους ηγέτες από ένα πιστόλι που κατασκευάστηκε στην Τουρκία πριν χρόνια, και φαίνεται ότι διασκέδασε αρκετά την ιστορική αναβάθμιση της Τουρκίας ως μεγάλης περιφερειακής υπερδύναμης.
Το ΝΑΤΟ 3.0 και η εξαιρετική αναβάθμιση της Τουρκίας
Το ΝΑΤΟ 3.0 δεν είναι μόνο ο στρατιωτικός βραχίονας του «δυτικού ημισφαιρίου», της «σωστής πλευράς της Ιστορίας». Είναι και βασικός μοχλός για τη διάσωση της οικονομίας, την τόνωσή της μέσω της οικονομίας πολέμου και των εξοπλισμών. Όλες οι χώρες μέλη πρέπει να φθάσουν το 5% του ΑΕΠ σε εξοπλισμούς και στρατιωτικές υποδομές, κι αυτό πρέπει να γίνει μέσα στο περιβάλλον της κρίσης και των παγκόσμιων ανταγωνισμών για κυριαρχία και για σφαίρες επιρροής σε ολόκληρο τον κόσμο. Η κυρίως σύνοδος κράτησε μόλις 90 λεπτά: σχεδόν όλα είχαν προαποφασιστεί από τις ομάδες εργασίας.
Την πρώτη μέρα πραγματοποιήθηκε το Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, στο οποίο συμμετείχαν κορυφαίοι πολιτικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι, υπουργοί Άμυνας των κρατών μελών, καθώς και εκπρόσωποι από περισσότερες από 100 μεγάλες αμυντικές βιομηχανίες των χωρών αυτών. Για παράδειγμα: Northrop Grumman (ΗΠΑ), Saab (Σουηδία), Airbus (ευρωπαϊκός κολοσσός), Baykar Technologies (Τουρκία, εκπροσωπούμενη από τον διευθύνοντα σύμβουλο Haluk Bayraktar), ASELSAN και ROKETSAN (Τουρκία) κ.ά. Στα πλαίσια της Συνόδου έγιναν πολλές επαφές και κλείστηκαν διάφορες συμφωνίες:
1) Δανία, Φινλανδία, Γερμανία, Νορβηγία συνυπέγραψαν την επιστολή πρόθεσης για την αγορά των drones Triton από τη Northrop Grumman.
2) Βέλγιο, Καναδάς, Λετονία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Ρουμανία, Τσεχία, Σουηδία συμμετείχαν στα προγράμματα εκσυγχρονισμού αεροσκαφών στρατηγικών μεταφορών και εναέριου ανεφοδιασμού (Airbus A400M / A330 MRTT).
3) Γαλλία, Ιταλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Τουρκία δρομολόγησαν, μαζί με τη Δανία και τη Νορβηγία, πρόγραμμα για πλήγματα ακριβείας μεγάλου βάθους.
Άλλες εταιρείες πολεμικού υλικού, λογισμικού, κυβερνοασφάλειας και ΑΙ παρούσες στις εργασίες της συνόδου: Lockheed Martin (ΗΠΑ), Rheinmetall (Γερμανία), Raytheon (ΗΠΑ), STM (Τουρκία), Palantir Technologies (ΗΠΑ), Anduril Industries (ΗΠΑ), Athea (Γαλλία/Ευρώπη) κ.ά.
Η υπερπροβολή της αναβαθμισμένης Τουρκίας ήταν ένα από τα εξαγόμενα της Συνόδου. Υπερπαραγωγή προβολής αλλά και «γλειψίματος» προς τον Ερντογάν. Καμία αναφορά από οποιονδήποτε στο δημοκρατικό εσωτερικό έλλειμμα, καμία αναφορά στην κατοχή της μισής Κύπρου, καμία αναφορά έστω στο σεβασμό του διεθνούς δικαίου από μεριάς της Τουρκίας. Η Τουρκία ανακηρύχθηκε ο πιο αξιόπιστος σύμμαχος, και τροφοδότης του επανεξοπλισμού ολόκληρης της Ευρώπης.
Η συμμετοχή του Ζελένσκι και ο πόλεμος στην Ουκρανία
Γεμάτος χαρά, ο επίσης παρών Ζελένσκι αναφώνησε ότι η Ουκρανία ανήκει στο ΝΑΤΟ! Η Ουκρανία βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της συνόδου, και είδαμε τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι να συμμετέχει ενεργά, επιδιώκοντας τη διασφάλιση συμπαραγωγών και τη μεταφορά τεχνογνωσίας (κυρίως σε drones και συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου) απευθείας με τις δυτικές βιομηχανίες.
Ο Ζελένσκι συμμετείχε στο δείπνο των ηγετών του ΝΑΤΟ και πραγματοποίησε πάνω 20 διμερείς συναντήσεις. Στο δε Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας του ΝΑΤΟ, ο Ζελένσκι γεμάτος χαρά αναφώνησε: «Η Ουκρανία ανήκει στο ΝΑΤΟ, επειδή το ΝΑΤΟ με την Ουκρανία είναι η συμμαχία για το μέλλον». Και αναρωτήθηκε: «Πιστεύετε πραγματικά ότι θα ήταν σωστό να αφεθεί εκτός ΝΑΤΟ μια χώρα και ένας λαός με αυτό το επίπεδο αμυντικής ικανότητας;». Για να καταλήξει: «Βλέπουμε ήδη ο ένας τον άλλον ως αξιόπιστους εταίρους, και θα ήταν απόλυτα φυσικό να γίνουμε μέρος μιας κοινής κοινότητας ασφάλειας». Όντως: η 36η σύνοδος του ΝΑΤΟ αποφάσισε την ενίσχυση της Ουκρανίας με 140 δισεκατομμύρια ευρώ σε εξοπλισμούς…
Τα δύο στρατηγεία που δίνονται στην Τουρκία
Στη χώρα μας έγινε λόγος ότι η Τουρκία θα πάρει ως δώρο δύο ΝΑΤΟϊκά στρατηγεία μεγάλης σπουδαιότητας: ένα ναυτικό στρατηγείο στην Κωνσταντινούπολη και ένα επίγειων επιχειρήσεων στα Άδανα. Μάλιστα όλες οι συζητήσεις περί ελληνικού βέτο αναφέρονταν κυρίως σε αυτά τα δύο στρατηγεία. Άλλοι, όπως ο κ. Σαμαράς κι όχι μόνο, έθεσαν ζήτημα ότι πρέπει να βάλουμε βέτο και να διεκδικήσουμε στρατηγείο στην Κάρπαθο. Είναι γεγονός ότι στη σύνοδο δεν πάρθηκε κάποια συγκεκριμένη απόφαση, αλλά ούτε μπλοκαρίστηκαν οι διαδικασίες να δημιουργηθούν τα δύο στρατηγεία. Τονίζει σχετικά ο κ. Παναγιώτης Γερογλής (υποστράτηγος ε.α.):
«Οι αποφάσεις που ανακοινώνονται, έχουν δουλευτεί πολύ πιο πριν, από επιτροπές, άτυπες συναντήσεις εμπειρογνωμόνων και ειδικών, ειδικούς απεσταλμένους, ανταλλαγές εγγράφων και αλληλογραφίας, προκειμένου να καταλήξουν σε αποφάσεις. Εν προκειμένω, το ίδιο ακριβώς ισχύει και για αυτήν την Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, όπου οι εργασίες και οι συνομιλίες για τα δύο ΝΑΤΟϊκά Στρατηγεία στην Τουρκία έχουν ξεκινήσει από το 2023… Και για 3 χρόνια η παρούσα κυβέρνηση ούτε εναντιώθηκε, ούτε αιτήθηκε κάτι εξ αυτών επί του εδάφους της».
Συνεπώς, η «προθυμία» της ελληνικής πλευράς δεν κρύβεται. Όπως δεν κρυβόταν και η χαρά της κ. Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου (μόνιμη υφυπουργός Εξωτερικών αρμόδια για αυτές τις υποθέσεις) όταν κατέβηκε από το αεροσκάφος στην Άγκυρα, ακολουθώντας τον κ. Γεραπετρίτη και συνοδευόμενη από τον κ. Ντόκο!
Άρα όχι μόνο τα δύο στρατηγεία θα γίνουν στην Τουρκία, αλλά, όπως παρατηρεί ο κ. Γερογλής: «Η νομοτέλεια της εθνικής και κοινωνικής μας κατάπτωσης, συνεχίζεται με πρόγραμμα, με συνέπεια, αδιαλείπτως… Αυτό που θα πρέπει να περιμένουμε παραπάνω από σίγουρο, είναι να ξαναβγεί από τα συρτάρια το τουρκικό νομοσχέδιο για τη Γαλάζια Πατρίδα, με νέα δυναμική, μετά τη Σύνοδο»…
Η ντροπή της Ελλάδας με την απουσία πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής
Οι δηλώσεις του Μητσοτάκη για το casus belli έγιναν κατόπιν εορτής (μετά τη σύνοδο), και αδειάστηκαν εύκολα από τον Ερντογάν: «Συμμερίζομαι και εγώ τον Μητσοτάκη, ότι θέλουμε να λύσουμε τα προβλήματα στο Αιγαίο. Θεού θέλοντας, οι υπουργοί Εξωτερικών μας θα το συζητήσουν σε πρώτη φάση και μετά, αν χρειαστεί, θα καθίσουμε κι εμείς στο τραπέζι και θα συζητήσουμε το θέμα αυτό […] Η συντριπτική πλειοψηφία του λαού μου δεν γνωρίζει καν τι είναι το ζήτημα του casus belli […] Ελάτε, καθίστε, ας μιλήσουμε και ας ολοκληρώσουμε τη δουλειά».
Μία μέρα μετά, ο κ Γεραπετρίτης, στο συνέδριο του Economist στο Λαγονήσι, θα τονίσει ότι «τα αποτελέσματα [του διαλόγου] είναι θετικά… υπάρχουν κάποια πολύ απτά αποτελέσματα, όπως η αύξηση του διμερούς εμπορίου». Η δε κ. Ντόρα Μπακογιάννη στο ίδιο συνέδριο θα δηλώσει: «Η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα επιβάλλει μια νέα, πιο ρεαλιστική προσέγγιση στις ευρωτουρκικές σχέσεις». Ποιο βέτο και από ποιον να περιμένει κανείς;
Αλλά η ντροπή αναφέρεται σε ένα άλλο ζήτημα μεγάλης σημασίας: Την ώρα που το Ιράν κήδευε τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη του και την οικογένειά του, που δολοφονήθηκαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στην έναρξη του πολέμου (28/2/2026), ο Τραμπ από την ίδια τη σύνοδο του ΝΑΤΟ αποφάσισε να ξανακτυπήσει ιρανικούς στόχους. Η ελληνική πλευρά, η επίσημη Ελλάδα, δεν έστειλε ούτε ένα συλλυπητήριο τηλεγράφημα στο Ιράν για την κηδεία του ανώτατου ηγέτη. Και φυσικά κανένας εκπρόσωπος της Ελληνικής Εκκλησίας δεν αισθάνθηκε την ανάγκη να πει δυο λόγια ή να στείλει ένα μήνυμα στη θρησκευτική ηγεσία του Ιράν για την απώλεια του ηγέτη της. Ούτε το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης βέβαια. Πρόκειται για ντροπή. Ούτε από τα συστημικά κόμματα (Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, ΕΛΑΣ-Τσίπρας) βγήκε κάποια άχνα.
Όπως βλέπετε, το θέμα του ΝΑΤΟ απουσιάζει εντελώς από όλες τις προεκλογικές δραστηριότητες των κομμάτων. Τσιμουδιά γι’ αυτό. Η Ελλάδα 3.0 πάει μια χαρά με το ΝΑΤΟ 3.0 και όλες τις συμβατικές υποχρεώσεις του Πόρτο Γκρέκο. Αυτή είναι η ουσία. «Στρατηγέ μου, πλανητάρχα μου, ηγέτες της “συμμαχίας”, ιδού ο κόμβος σας!»
* Βλ. «Το Υπαρξιακό Ζήτημα της Ελλάδας στην Παγκόσμια Γυμνή Μετάβαση και ο Ριζοσπαστικός Ρεαλισμός»
