Οι πρωταγωνιστές της πολιτικής σκηνής και οι ομάδες που τους συγκροτούν (δηλαδή κάτι λίγο διαφορετικό από την κομματική λειτουργία και τον ρόλο που κάποτε είχαν τα κόμματα) διατείνονται ότι: α) προχωρούν από επιτυχία σε επιτυχία – αυτό ισχυρίζεται ο κυβερνητικός λόγος, β) ότι δεν προχωράμε καλά επειδή υπάρχει ένας πλεονασμός διαφθοράς λόγω του περιβάλλοντος Μητσοτάκη. Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, παρόλο που σώθηκε η Ελλάδα από την κρίση με τα μνημόνια χάρη στην υπεύθυνη στάση των συστημικών κομμάτων, ή χάρη στην ευθύνη που σήκωσαν Τσίπρας και ΣΥΡΙΖΑ το 2015-2019 (διαλέγετε και παίρνετε), τώρα η πορεία της χώρας κινδυνεύει εξαιτίας της διαχείρισης του «καθεστώτος Μητσοτάκη».
Όλα αυτά εκφράζονται με κάποιο τρόπο στους λόγους των αρχηγών των κομμάτων στην ΔΕΘ, όπου το κύριο που συζητείται είναι κάποιο «οικονομικό πρόγραμμα» ή/και κάποια «διαχείριση» που θα συνεχίσει το πρόγραμμα για την Ελλάδα του 2030. Με άλλα λόγια, ποιο μείγμα οικονομικής πολιτικής, επιδομάτων κ.λπ. μπορεί να ανακουφίσει λιγάκι την ταλαιπωρημένη κοινωνία, και ποια μέτρα μπορούν να δώσουν μια αίσθηση κάποιας αλλαγής πορείας. Η σχετική «αντιπαράθεση» γίνεται με γνώμονα αν τα μέτρα που προτείνει κάθε συστημικό κόμμα είναι «στοχευμένα» και «κοστολογημένα». Τώρα μάλιστα έφτασαν ακόμα και αντιπολιτευόμενα κόμματα να υποβάλλουν τα «προγράμματά» τους στην επιτροπή τάδε ώστε να αποφανθεί αν όντως είναι κοστολογημένα και αν τα «σηκώνει» η ελληνική οικονομία…
Η κυβέρνηση κάνει λόγο για 2,2 δισ. ευρώ που μπορούν να δοθούν ως «Συμφωνία Προόδου και Ευημερίας» σταδιακά μέχρι το τέλος του 2027∙ ο Τσίπρας πρότεινε ένα πακέτο περίπου 7 δισ., μέρος των οποίων θα προέλθει από μια «πατριωτική εισφορά» που πρέπει να δώσουν οι πιο πλούσιοι Έλληνες και υπολογίζεται σε 1,2 δισ.∙ ο Ανδρουλάκης θα μιλήσει για επαναφορά της 13ης σύνταξης –σε δύο δόσεις– και του 13ου μισθού στο δημόσιο (τα οποία αποφεύγει ο Τσίπρας), για 120 δόσεις παντού και προστασία της κατοικίας. Επί της ουσίας όλα τα κόμματα κινούνται στη σφαίρα της αναδιανομής ενός ελάχιστου, μικρού τμήματος του ετήσιου εισοδήματος, ώστε να καταστεί κάπως ανεκτή η υπάρχουσα προκλητική ανισοκατανομή. «Δεν αναδιανέμουν τον πλούτο: διαχειρίζονται την ανασφάλεια», όπως επεσήμαινε το editorial του προηγούμενου φύλλου.
Οι σιωπές
Υπάρχουν όμως τεράστιες σιωπές σε βασικά ζητήματα: για την οικονομία και τον προσανατολισμό της συνολικά, για την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας και τις τάσεις ιδιαίτερα στη Δύση, για τα κρίσιμα γεωπολιτικά ζητήματα, για την ιδιαίτερη συμμαχία με το Ισραήλ, για τα προγράμματα και έργα που ήδη τρέχουν ή μέσω των οποίων ελπίζουν να διαχειριστούν την οικονομική πορεία.
Κανένα από τα συστημικά κόμματα –και ιδίως αυτά που προσδοκούν να πάρουν μέρος σε οποιασδήποτε σύνθεσης κυβερνήσεις συνεργασίας– δεν τοποθετείται κριτικά στο ιδιαίτερο οικονομικό μοντέλο (εξαρτημένο και μεταπρατικό) και στις επιδιωκόμενες μεταμορφώσεις του στην κατεύθυνση της «Ελλάδας-κόμβος» (ροών, ενέργειας, ψηφιακών δεδομένων, υπηρεσιών, εμπορευμάτων, στρατιωτικών εγκαταστάσεων). Κανένα από τα συστημικά κόμματα δεν θίγει τους βασικούς πυλώνες των εργαλείων και στοχεύσεων που από χρόνια λειτουργούν προκειμένου να δημιουργηθεί η «Ελλάδα-κόμβος». Ούτε προτείνουν τίποτα που να σταματά τη βίαιη, διαρκή και επώδυνη μεταφορά πλούτου στο εσωτερικό. Δηλαδή τον υπερπλουτισμό μιας μειοψηφίας (και των συμμάχων στρωμάτων) και την παραπέρα φτωχοποίηση της συντριπτικής πλειοψηφίας.
Κανένα συστημικό κόμμα δεν κτυπά το καμπανάκι του κινδύνου της παγκόσμιας και ευρωπαϊκής οικονομίας και της πολυκρίσης. Η οποία, όπως εξελίσσεται, συνιστά μια κατάσταση παρατεταμένης αστάθειας, όπου πολλαπλές κρίσεις –γεωπολιτικές, οικονομικές, κοινωνικές, πολιτικές, οικολογικές, τεχνολογικές και θεσμικές– διαπλέκονται και αλληλοτροφοδοτούνται. Πόλεμοι και γεωπολιτικές συγκρούσεις διαταράσσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις παγκόσμιες ροές εμπορευμάτων, ενέργειας, κεφαλαίων και αξίας, προκαλώντας αλυσιδωτές αναταράξεις στις τιμές, στις αγορές, στην παραγωγή και στις εθνικές οικονομίες.
Πέρα βρέχει
Στο Ελλάντα όμως μοιάζει να αγνοείται αυτός ο «συντελεστής». Ακόμα χειρότερα, τόσο η ιθύνουσα τάξη της χώρας όσο και το πολιτικό σύστημα και τα think tanks (συν τα ΜΜΕ) δεν θέτουν καμία προειδοποίηση, ότι ακριβώς η προσαρμογή του μεταπρατικού μοντέλου «Ελλάδα-κόμβος» αφήνει εντελώς έκθετη τη χώρα στους αέρηδες της πολυκρίσης. Απλώς η Ελλάδα προχωρά προς το 2030 ενισχυμένη και με επιτυχίες! Εντελώς ψεύτικη εικόνα, που προβάλλεται για να συγκαλύψει την ουσία της αναδιανομής πλούτου από την εκποίηση της χώρας και τη μετατροπή της σε «κόμβο».
Αυτή η «ανετιά», να μην λαμβάνεται δηλαδή σοβαρά υπόψη η «γυμνή μετάβαση» σε ένα περιβάλλον πολυκρίσης, και να γίνεται λόγος απλά για το ποια μέτρα είναι συνετά, κοστολογημένα, στοχευμένα κ.ο.κ., δείχνει ότι κάτι ουσιαστικό αποκρύβεται, και μάλιστα για εντελώς ιδιοτελείς, καιροσκοπικούς (ή απλά προεκλογικούς) λόγους. Το βασικό μέλημα είναι η Ελλάδα να μετατραπεί όσο πιο γρήγορα γίνεται σε ένα «προσάρτημα» της δυτικόστροφης «γυμνής μετάβασης», να κάνει όποιες συμμαχίες μπορεί (π.χ. με Ισραήλ-ΗΠΑ-Γαλλία κ.λπ.) μήπως και διατηρήσει –όχι η χώρα αλλά η ιθύνουσα τάξη– τη θέση που έχει ώστε να πλουτίσει κι άλλο, να μην υποβιβαστεί στον αναδασμό που είναι σε εξέλιξη [1], και φυσικά να δείξει πως δεν υπάρχει καμία εναλλακτική.
Αναγκαία παρέκβαση
Γίνεται μεγάλος λόγος για την ιδιαίτερη σχέση Ελλάδας-Γαλλίας. Χωρίς φυσικά να δίνουμε την παραμικρή σημασία για το τι συζητείται στη Γαλλία. Η οποία, όπως κι άλλες ισχυρές χώρες της Ευρώπης, βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Η συζήτηση στη Γαλλία γύρω από το δημόσιο χρέος και τα ελλείμματα θυμίζει πλευρές της ελληνικής κρίσης, χωρίς βέβαια οι δύο περιπτώσεις να είναι ίδιες. Το δίλημμα που έθεσε ο πρώην πρωθυπουργός Εντουάρ Φιλίπ («αργός στραγγαλισμός ή βίαιο σοκ», αναφέροντας την Ελλάδα ως παράδειγμα του δεύτερου) συμπυκνώνει τον φόβο ότι μια απότομη απώλεια εμπιστοσύνης λόγω συνεχούς διόγκωσης του χρέους μπορεί να επιβάλει βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή.
Το γαλλικό πρόβλημα, όμως, είναι ταυτόχρονα ευρωπαϊκό και εντάσσεται στην ευρύτερη πολυκρίση. Η Ευρώπη καλείται να περιορίσει χρέη και ελλείμματα ακριβώς τη στιγμή που αναζητά τεράστιους πόρους για «άμυνα», ενεργειακή ασφάλεια, πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, βιομηχανική ανασυγκρότηση κ.λπ. Οι διαφορετικές κρίσεις δεν αθροίζονται απλώς, αλλά αλληλοτροφοδοτούνται: γεωπολιτική κρίση, οικονομική στασιμότητα, χρέος, κοινωνικές πιέσεις και πολιτική αστάθεια συγκροτούν έναν ενιαίο φαύλο κύκλο. Η κρίση στη Γερμανία (που παίρνει ιδιαίτερες πολιτικές διαστάσεις) δεν είναι άσχετη με την επιλογή του πολέμου, της στρατιωτικοποίησης και του προγράμματος των 880 δισ. ευρώ για τον επανεξοπλισμό της χώρας.
Κι ενώ συμβαίνουν αυτά, εμείς εδώ περιοριζόμαστε σε μια προεκλογικού τύπου συζήτηση, «ποιος δίνει περισσότερα για την ανακούφιση της κοινωνίας»…
Κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν
Έρχονται μεγάλες, βαθιές και επώδυνες αλλαγές σε πολλαπλούς τομείς. Εισερχόμαστε σε περίοδο ανακατατάξεων, πολιτικών εξελίξεων, γεωπολιτικών τριγμών, και οι επόμενοι μήνες θα είναι ιδιαίτερα δύσκολοι. Οι εξελίξεις στον πόλεμο του Ιράν αλλά και της Ουκρανίας δεν προμηνύουν καλυτέρευση. Για παράδειγμα το βαρέλι αγγίζει πλέον τα 102 δολάρια και αναμένονται μεγάλες αυξήσεις στα καύσιμα. Και κάπου εδώ ο λαλίστατος Νεοδημοκράτης βουλευτής Δ. Καιρίδης μας εξηγεί: «Στα 2,5 ευρώ η τιμή της βενζίνης δεν είναι κρίση – Στα 5 ευρώ είναι» (7/9/2026, ΣΚΑΙ, εκπομπή «Αταίριαστοι»). Αλήθεια, πού ζει; Αλλά ποιος νοιάζεται… Κανένα συστημικό κόμμα δεν θέτει ζήτημα κατάργησης του χρηματιστηρίου ενέργειας και του τζόγου που γίνεται από το καρτέλ παρόχων σε βάρος των καταναλωτών!
Ξανά για τη φοροληστεία στην Ελλάδα
Ένας από τους κύριους μηχανισμούς λεηλασίας των πλατιών στρωμάτων της χώρας είναι ο φορολογικός. Κυρίως είναι η επιβολή των έμμεσων φόρων και η κοροϊδία που τη συνοδεύει με τάχα μείωση τιμών σε κάποια είδη κάθε τόσο. Ας παραθέσουμε πάλι τα στοιχεία:
* Όλος ο πρόσθετος πλούτος που παράχθηκε στην 6ετία μετατράπηκε σε φόρους για να επιδοτήσουν κυρίως: α) τις κάθε είδους απευθείας αναθέσεις σε ημέτερους, β) τη χρηματοδότηση των φοροαπαλλαγών για τα μεγάλα εισοδήματα.
Μια ρεαλιστική (εφόσον παλευτεί σοβαρά και πολιτικά) πρόταση
Υπάρχουν μέτρα με τα οποία μπορούν να αναδιανεμηθούν άμεσα 12-15 δισ. ευρώ για τη βελτίωση του επιπέδου ζωής του ελληνικού λαού. Τα μέτρα αυτά, παρότι δεν θίγουν τον πυρήνα του καθεστώτος της εξάρτησης της χώρας (που όλοι καταλαβαίνουμε ότι θα κληθούμε κάποια στιγμή να αντιμετωπίσουμε), με την έννοια της απαιτούμενης πολιτικής βούλησης είναι επαναστατικά. Όσα περιγράφονται πιο κάτω εφαρμόζονται στις περισσότερες χώρες του δυτικού κόσμου, όπου θεωρούνται αυτονόητα:
- Δεν αντιβαίνουν καμία συνθήκη ή οδηγία της Ε.Ε.
- Αποτελούν ζητήματα που –πάντα μέσα στα πλαίσια του ριζοσπαστικού ρεαλισμού [2]– μπορούν να αναδειχτούν σαν αιτήματα που θα συσπειρώσουν και θα κινητοποιήσουν αδρανοποιημένα τμήματα της κοινωνίας, συμβάλλοντας στο χτίσιμο ενός κρίσιμου ποσοστού για την εκκίνηση ενός σοβαρού δημοκρατικού και πατριωτικού κινήματος.
Τέτοια μέτρα μπορούν να αποδώσουν άμεσα και θετικά αποτελέσματα για τα λαϊκά στρώματα και την υπό διάλυση μεσαία τάξη. Βέβαια χρειάζεται εκτεταμένη λαϊκή κοινωνική πίεση και αγώνας για να πραγματοποιηθούν, και σημαντικές πολιτικές αλλαγές στον συσχετισμό δύναμης.
Από πού θα χρηματοδοτηθούν αυτά τα μέτρα;
- Κατάργηση των φοροαπαλλαγών στο κεφάλαιο και στα μεγάλα εισοδήματα
Α. Κατάργηση των φοροαπαλλαγών του κεφαλαίου, ύψους 15 δισ.
– Κατάργηση της αυτοτελούς φορολόγησης των μερισμάτων και των τόκων εταιρικών ομολόγων με συντελεστή 5%, και φορολόγησή τους στην κλίμακα.
– Εφαρμογή υπάρχοντος νόμου (που έχει ανασταλεί…) για τη φορολόγηση των υπεραξιών στις μεταβιβάσεις ακινήτων.
Το ύψος των προηγούμενων φοροαπαλλαγών υπολογίζεται στα 9,5 δισ. ετησίως, αλλά με την παραδοχή ότι:
– ο μεν φόρος επί των μερισμάτων θα αυξηθεί μόνο στο 10%,
– και ο φόρος επί των τόκων μόνο στο 15%.
Αν όμως αυτά τα εισοδήματα φορολογούνταν στην κλίμακα, το έσοδο από την κατάργηση των εν λόγω φοροαπαλλαγών θα ανερχόταν σε περίπου 15 δισ.
Β. Επιβολή του Ειδικού Φόρου Ακινήτων των Νομικών Προσώπων
Εφαρμογή του υπάρχοντος νόμου, που είναι σε αναστολή. Αναμενόμενα φορολογικά έσοδα: περίπου 6-7 δισ.
Γ. Κατάργηση των φοροαπαλλαγών στον Φόρο Εισοδήματος των ΝΠ, ύψους 1,3 δισ.
Δ. Κατάργηση των φοροαπαλλαγών του ΦΠΑ στην Ιδιωτική Εκπαίδευση και στον ΕΦΚ στο αλκοόλ, ύψους 1,1 δισ.
- Σύνολο από κατάργηση φοροαπαλλαγών στο κεφάλαιο και στα μεγάλα εισοδήματα [3]: 18-20 δισ.
- Άλλα άμεσα εισπρακτικά μέτρα
– Φορολόγηση κερδών τραπεζών: 2-3 δισ.
– Κατάργηση των απευθείας αναθέσεων: εξοικονόμηση 27 δισ. στα 6 χρόνια. Ετήσια εξοικονόμηση (50% x 27 / 6): 2 δισ.
- Σύνολο άλλων μέτρων: 4-5 δισ.
Σύνολο 1 + 2: 22-25 δισ.
Επομένως η ανακούφιση των λαϊκών στρωμάτων που τόσο έχουν πληγεί θα μπορούσε να υλοποιηθεί. Ένα ποσό της τάξης των 12-15 δισ. δεν θα ήταν δύσκολο να εξοικονομηθεί, συμβάλλοντας σε μια διαφορετική πορεία της ελληνικής οικονομίας.
Επί της ουσίας (ξανά και ξανά)
Το 2010 η Ελλάδα ουσιαστικά χρεοκόπησε. Έχασε απότομα το 25% του ΑΕΠ της, μπήκε σε καθεστώς μνημονιακής επιτροπείας και σε μια μακρά διαδικασία εκποίησης και μεταβίβασης σημαντικού μέρους του δημόσιου και εθνικού πλούτου. Έκτοτε πέρασαν 16 χρόνια, όμως η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια δύσκολη και πολλαπλά ευάλωτη θέση: οικονομικά, παραγωγικά, κοινωνικά και γεωπολιτικά. Το κυριότερο, παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα εξαρτημένο μεταπρατικό μοντέλο, έστω προσαρμοσμένο στις νέες συνθήκες της «Ελλάδας-κόμβου».
Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί: Το 2009 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε αγοραστική δύναμη βρισκόταν περίπου στο 87% του μέσου όρου της Ε.Ε.· σήμερα βρίσκεται κοντά στο 68%. Οι μισθοί και η αγοραστική δύναμη παραμένουν στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης, ενώ το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ δεν έχει ακόμη επιστρέψει στα επίπεδα του 2009.
Αλλά μέσα σε αυτή τη σχετικά φτωχότερη Ελλάδα δεν φτώχυναν όλοι. Αντίθετα, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, αυξήθηκαν ο συνολικός ιδιωτικός πλούτος, τα επιχειρηματικά κέρδη και οι μεγάλες περιουσίες. Σήμερα καταγράφονται περίπου 82.000 εκατομμυριούχοι και 21 δισεκατομμυριούχοι. Την περίοδο 2020-2025 ο μέσος πλούτος ανά ενήλικο αυξήθηκε, ενώ ο διάμεσος πλούτος μειώθηκε. Ο πλούτος δηλαδή μεγάλωσε, αλλά συγκεντρώθηκε περισσότερο προς τα πάνω.
Αυτή είναι η ουσία πίσω από τους αριθμούς: μια χώρα που έχασε έδαφος απέναντι στην Ευρώπη και μια κοινωνία που έγινε πιο άνιση στο εσωτερικό της. Και τώρα αυτή η Ελλάδα, με χαμηλούς μισθούς, ασθενή παραγωγική βάση, μεγάλη συγκέντρωση πλούτου σε λίγους και ένα μεταπρατικό μοντέλο «κόμβου», μπαίνει στους ταραγμένους καιρούς της πολυκρίσης.
Μπροστά σε αυτήν την πραγματικότητα, τα όσα εξαγγέλλονται στη Θεσσαλονίκη από κυβέρνηση και αντιπολίτευση είναι ψίχουλα και διαχείριση. Διαφωνούν για το ποιος θα δώσει κάτι περισσότερο, σε ποιους, πότε, και αν είναι επαρκώς «κοστολογημένο». Αλλά συμφωνούν στο βασικό: να μην θίξουν το μοντέλο που παράγει αυτήν την κατάσταση.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, είναι άλλο: Ποια Ελλάδα οικοδομείται και για ποιους; Ποιος πληρώνει και ποιος κερδίζει από αυτήν την πορεία; Ακόμη περισσότερο: με ποιο παραγωγικό, κοινωνικό και γεωπολιτικό σχέδιο μπορεί η χώρα να αλλάξει πορεία και να αντιμετωπίσει όσα έρχονται; Διότι σε μια εποχή πολυκρίσης δεν αρκεί να διαχειρίζεσαι «λίγο καλύτερα» –και μάλιστα με τον γνωστό «ελληνικό τρόπο»– την ίδια πορεία. Χρειάζεται συνολικά να αλλάξεις πορεία! Εδώ ανοίγει μια άλλη μεγάλη συζήτηση, που δεν πρέπει να αποφεύγεται και αφορά το Υποκείμενο.
[1] Βλ. και editorial «Το ανισοβαρές “τρίγωνο”»
[2] Βλ. σειρά έξι σημειωμάτων «Ριζοσπαστικός ρεαλισμός» (φύλλα 772-777).
[3] Βλ. και άρθρο «Οι “ντροπές” των φοροαπαλλαγών», ΕφΣυν, 21-22/6/2025.
