Πλούτος, εξάρτηση και η νέα «Ελλάδα-κόμβος»

Μέσα στο καλοκαίρι και τις πρόσφατες μέρες ακούγονται ορισμένες (σημαντικές) ειδήσεις, που δεν φαίνεται όμως να απασχολούν την ευρύτερη κοινή γνώμη όπως αυτή διαμορφώνεται μέσα από τα ΜΜΕ και το Διαδίκτυο της «ελεύθερης» έκφρασης του καθένα.

Για παράδειγμα, η συμφωνία της Μέκκας ανάμεσα σε Πακιστάν, Τουρκία και Σαουδική Αραβία· η επισημοποίηση της αμερικάνικης κυριαρχίας επί της Βενεζουέλας· η προσπάθεια του Τραμπ τα στενά του Ορμούζ να μετονομαστούν «στενά Τράμπ»(!) μετά την αλλαγή της ονομασίας του Κόλπου του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής»· η διεξαγωγή Ολυμπιάδας Ρομπότ στο Πεκίνο με συμμετοχή 680 εταιρειών του είδους αυτού, όπου ρομπότ αγωνίζονται σε αθλήματα· η κήρυξη, επίσημα και πιο αποφασιστικά, πολέμου στη Ρωσία από ολόκληρη την Ευρώπη· η σύνοδος στο Κιργιστάν των ηγετών της Κίνας, της Ρωσίας, της Ινδίας, του Ιράν και των κρατών της Κεντρικής Ασίας, όπου συναντώνται οι Σι Τζινπίνγκ, Βλαντίμιρ Πούτιν, Ναρέντρα Μόντι και Μασούντ Πεζεσκιάν, μαζί με τους ηγέτες του Πακιστάν, της Λευκορωσίας, του Καζακστάν, του Ουζμπεκιστάν, του Τατζικιστάν και του Κιργιστάν. Παρών και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, ηγέτης μιας χώρας-μέλους του ΝΑΤΟ…

Αυτό είναι το εξελισσόμενο πλαίσιο ενός κόσμου που αλλάζει ταχύτατα και οδηγεί σε μια αβέβαιη και άκρως συγκρουσιακή μετάβαση. Δεν πρέπει να το ξεχνάμε, επειδή η θέση της χώρας μας είναι μέσα στα επίκεντρα των ροών (που πλέον έχουν κομβικό χαρακτήρα) και αποτελεί κόμβο, ιδιαίτερα του δυτικού στρατοπέδου, απειλούμενη και από τον επεκτατισμό της αναβαθμισμένης Τουρκίας, και βεβαίως βρίσκεται εν μέσω των πολέμων που διεξάγονται και αυτών που ίσως προκύψουν.

Μια παρέκβαση

Στις 17 Αυγούστου σε άρθρο του Οικονομικού Ταχυδρόμου* αναφέρεται ότι, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Boston Consulting Group (BCG) για το 2026, στην Ελλάδα υπάρχουν 82.000 εκατομμυριούχοι και 21 δισεκατομμυριούχοι. Δηλαδή περίπου το 1% του πληθυσμού κατέχει ένα τεράστιο μερίδιο του πλούτου, ελέγχει τις βασικές οικονομικές, πολιτικές και επικοινωνιακές δραστηριότητες, συγκεντρώνει εξουσία και ισχύ απέναντι στον υπόλοιπο πληθυσμό, καθορίζει εξελίξεις, και κυρίως προσαρμόζει το εξαρτημένο μεταπρατικό μοντέλο στις νέες παραγωγικές ανάγκες και γεωπολιτικές εξελίξεις. Όχι φυσικά στην κατεύθυνση της επίλυσης ή της διεξόδου από το Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας… Αντίθετα, διαμέσου του ιδιοτελούς πλουτισμού του προχωρά σε σχεδιασμούς μετατροπής της Ελλάδας σε κόμβο δραστηριοτήτων πλήρως συνυφασμένων με μεγάλα Δυτικά συμφέρονται και δυνάμεις. Δραστηριοτήτων που επίκεντρο έχουν τη μεγάλη εκποίηση της δημόσιας περιουσίας, την αλλαγή πολλών παραγωγικών δραστηριοτήτων (με την καταστροφή τομέων και κλάδων της εγχώριας οικονομίας) και την πλήρη πρόσδεση σε δίκτυα και ροές που υποβάλλονται από ισχυρά συμφέροντα Δυτικών κολοσσών, και πρόσφατα ισραηλινών συμφερόντων.

Προσοχή: αυτό το μοντέλο και αυτός ο προσανατολισμός δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση από το υπάρχον πολιτικό σύστημα, από τις βασικές συστημικές πολιτικές δυνάμεις, και δεν θα συζητηθεί καν σε όλες τις εξαγγελίες και δηλώσεις, σε όλα τα «προγράμματα» που θα παρουσιαστούν στην έκθεση της Θεσσαλονίκης.

82.000 εκατομμυριούχοι και 21 δισεκατομμυριούχοι

Η καθαρή περιουσία των ελληνικών νοικοκυριών στα τέλη του 2025 υπολογίζεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σε περίπου 924 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ένα τεράστιο μέγεθος, σχεδόν τέσσερις φορές το ετήσιο ελληνικό ΑΕΠ. Η Ελλάδα επομένως δεν είναι, με την απλή έννοια του όρου, μια «φτωχή χώρα».

Το πρόβλημα αρχίζει όταν εξετάσουμε πώς κατανέμεται και από τι αποτελείται αυτός ο πλούτος: το ανώτερο 10% των νοικοκυριών κατέχει περίπου 47% της συνολικής καθαρής περιουσίας, ενώ ολόκληρο το κατώτερο 50% περίπου 11%.

Το πλουσιότερο 10% των ελληνικών νοικοκυριών κατέχει περισσότερο πλούτο από το υπόλοιπο 90% της κοινωνίας σχεδόν μόνο του: 46,9% έναντι 53,1%. Και το πλουσιότερο 5% κατέχει περίπου το ένα τρίτο ολόκληρου του καθαρού πλούτου της χώρας.
* Πηγή: ΕΚΤ, Distributional Wealth Accounts, δ΄ τρίμηνο 2025.

Αλλά υπάρχει και μια δεύτερη, λιγότερο εμφανής ανισότητα: Για μεγάλο μέρος των λαϊκών και μεσαίων στρωμάτων, ο πλούτος είναι κυρίως το σπίτι στο οποίο κατοικούν. Πρόκειται για περιουσία χρήσης και ασφάλειας. Δεν αποφέρει κατ’ ανάγκην εισόδημα, και συχνά δεν μπορεί να ρευστοποιηθεί χωρίς να διαταραχθούν οι όροι ζωής της οικογένειας.

Αντίθετα, όσο ανεβαίνουμε στην περιουσιακή πυραμίδα, αυξάνεται η συμμετοχή επιχειρηματικού κεφαλαίου, χρηματοοικονομικών στοιχείων, μετοχών, πολλαπλών ακινήτων και γενικότερα περιουσίας που μπορεί να παράγει νέο εισόδημα και υπεραξίες.

Υπάρχει επομένως μια θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στο «έχω περιουσία για να ζω» και στο «κατέχω κεφάλαιο που δημιουργεί περισσότερο κεφάλαιο».

Αυτό είναι ένα πρώτο κλειδί για να καταλάβουμε τη σύγχρονη ελληνική κοινωνία.

Στην άλλη πλευρά: οι «αόρατοι»

Αν κοιτάξουμε προς τη βάση της κοινωνικής πυραμίδας, εμφανίζεται μια εντελώς διαφορετική Ελλάδα: Το 2025 περίπου 2,8 εκατομμύρια άνθρωποι (27,5% του πληθυσμού) βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Περίπου ένας στους πέντε βρισκόταν κάτω από το επίσημο όριο εισοδηματικής φτώχειας. Και πρέπει να θυμόμαστε πόσο χαμηλό είναι αυτό το όριο: για έναν άνθρωπο που ζει μόνος αντιστοιχούσε το 2025 σε περίπου 585 ευρώ τον μήνα.

Υπάρχει όμως ένας αριθμός ακόμη πιο αποκαλυπτικός: Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 50,5% του πληθυσμού δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει μια αναγκαία απρόβλεπτη δαπάνη με δικούς του πόρους. Αυτό ασφαλώς δεν σημαίνει ότι ένας στους δύο Έλληνες είναι φτωχός. Σημαίνει όμως ότι γύρω από τον σκληρό πυρήνα της φτώχειας υπάρχει μια τεράστια γκρίζα ζώνη οικονομικής επισφάλειας.

Εδώ βρίσκονται οι εργαζόμενοι φτωχοί, οι χαμηλόμισθοι, οι ενοικιαστές που βλέπουν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους να απορροφάται από τη στέγη, οι νέοι που παραμένουν αναγκαστικά στο πατρικό σπίτι, οι μικροσυνταξιούχοι, οι μονογονεϊκές οικογένειες, οι υπερχρεωμένοι μικροεπαγγελματίες, οι μικροαγρότες που μπορεί να διαθέτουν κάποια περιουσία αλλά ελάχιστο διαθέσιμο εισόδημα.

Οι τραπεζικές καταθέσεις κάνουν την εικόνα ακόμη πιο ενδιαφέρουσα Τα απολογιστικά στοιχεία του ΤΕΚΕ για το 2025 δείχνουν ότι το 70,6% των επιλέξιμων ιδιωτών καταθετών είχε έως 1.000€, και άλλο ένα 13% μεταξύ 1.000€ και 5.000€. Και αυτό συμβαίνει ενώ το συνολικό ύψος των καταθέσεων είχε φτάσει περίπου τα 218,6 δισ. €. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για την κατανόηση της ανισότητας: η αύξηση του συνολικού μεγέθους των καταθέσεων δεν σημαίνει ότι αυξάνονται αναλόγως οι αποταμιεύσεις της πλειονότητας.

Ακόμη χαμηλότερα βρίσκονται οι πραγματικά αόρατοι: άστεγοι, άνθρωποι χωρίς σταθερή πρόσβαση στην εργασία, συν ορισμένες ομάδες μεταναστών και Ρομά, οι οποίοι υποεκπροσωπούνται ακόμη και στις επίσημες έρευνες.

Δεν αρκεί όμως να καταγγείλουμε την ανισότητα. Το βαθύτερο ερώτημα είναι ποιος οικονομικός μηχανισμός παράγει, αναπαράγει, διαιωνίζει (και πώς) αυτή τη «συνύπαρξη».

Ας δούμε λίγο καλύτερα αυτό το 1%

Η φύση της ελληνικής ολιγαρχίας, οι ανακατατάξεις στο εσωτερικό της, ο τρόπος διασύνδεσής της με διεθνή κέντρα και συμφέροντα, οι δραστηριότητές της (που δεν εντοπίζονται μόνο στην Ελλάδα), αλλά το «ενδιαφέρον» της για την χώρα, είναι ένα σύνθετο αλλά άκρως σημαντικό ζήτημα, που δεν φωτίζεται επαρκώς στην δημόσια συζήτηση. Ακόμη χειρότερα, ένας προσαρμοστικός ρεαλισμός εμφανίζει την πορεία προς την «Ελλάδα-Κόμβο» ως μονόδρομο.

Κατ’ αρχήν ορισμένοι προσδιορισμοί: Οι 82.000 εκατομμυριούχοι είναι μια πραγματικότητα, αλλά όχι ένα ενιαίο, ομοιογενές σύνολο. Ο ορισμός αφορά καθαρή περιουσία. Μπορεί λοιπόν να περιλαμβάνει: ακίνητα + μετοχές + συμμετοχές σε επιχειρήσεις + ομόλογα + καταθέσεις + άλλα περιουσιακά στοιχεία − χρέη.

Επομένως οι 82.000 πιθανότατα αποτελούν ένα αρκετά ετερογενές κοινωνικό στρώμα: επιχειρηματίες, μεγαλοϊδιοκτήτες ακινήτων, εφοπλιστές, επενδυτές, κληρονόμοι σημαντικών περιουσιών, ανώτερα επαγγελματικά στρώματα κ.λπ.

Αλλά στους δισεκατομμυριούχους αλλάζει εντελώς η ποιότητα του πλούτου. Εδώ βρίσκεται κατά τη γνώμη μου το ουσιαστικότερο κοινωνιολογικό σημείο. Στο κάτω και μεσαίο τμήμα της κοινωνίας, η περιουσία είναι σε μεγάλο βαθμό: κατοικία + λίγες καταθέσεις. Στην κορυφή, αντίθετα, η περιουσία είναι: επιχειρηματική ιδιοκτησία + μετοχές + πλοία + ενεργειακές επιχειρήσεις + επενδύσεις + μεγάλα χαρτοφυλάκια ακινήτων.

Οι 21 δισεκατομμυριούχοι (όπως καθορίζονται από τη λίστα Forbes) αποτελούν τον σκληρό ηγετικό πυρήνα του 1% των πλουσίων στη χώρα, και συγκεντρώνουν τεράστια δύναμη, μιντιακή και πολιτική. Ακόμα κι αν πολλές δραστηριότητές τους αφορούν διεθνοποιημένες οικονομικές δραστηριότητες, και μεγάλο τμήμα των δραστηριοτήτων τους γίνονται στο εξωτερικό (π.χ. εφοπλιστικό κεφάλαιο), συνεχίζουν να έχουν τη βασική οικονομική και πολιτική δύναμη στο εσωτερικό.

 Ποιοι είναι οι «21»

Μια κατάταξη δεν μπορεί να βασίζεται μόνο στο ύψος της περιουσίας τους. Πρέπει να συνυπολογίζει: α) τη συστημικότητα, δηλαδή θέσεις εργασίας, συμμετοχή στο ΑΕΠ και έλεγχο ενέργειας και υποδομών· β) τη ρευστότητα και τη γεωπολιτική εμβέλεια, ιδιαίτερα του εφοπλιστικού κεφαλαίου· γ) τη θεσμική επιρροή, δηλαδή παρουσία σε στρατηγικούς τομείς όπως Media, ναυπηγεία και αθλητισμός. Με βάση λοιπόν την πραγματική οικονομική και θεσμική ισχύ στην Ελλάδα, οι «21» μπορούν να διακριθούν σε τρεις ομάδες:

Α. Οι συστημικοί κυρίαρχοι

Είναι όσοι επηρεάζουν άμεσα την ελληνική οικονομία, τις υποδομές και την καθημερινότητά της.

1. Ευάγγελος Μυτιληναίος (Metlen): Βιομηχανία, ενέργεια, εξαγωγές και μεγάλη απασχόληση τον τοποθετούν στην κορυφή.
2. Γιώργος Περιστέρης (ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ): Κεντρικός παίκτης στις υποδομές, στους αυτοκινητόδρομους και στην ενέργεια.
3. Βαγγέλης Μαρινάκης: Συνδυάζει ναυτιλία, Media, αθλητισμό και επενδύσεις στην Ελλάδα.
4. Σπύρος Λάτσης & οικογένεια: Το Ελληνικό, το real estate και η ιστορική παρουσία στον χρηματοπιστωτικό χώρο διατηρούν μεγάλη συστημική ισχύ.
5. Γιώργος Προκοπίου: Συνδυάζει παγκόσμια ναυτιλιακή δύναμη με Ναυπηγεία Σκαραμαγκά και σημαντικό real estate.

Β. Παγκόσμια ναυτιλιακή ισχύς και ρευστότητα

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη συγκέντρωση άμεσα διαθέσιμου ελληνικού ιδιωτικού κεφαλαίου, αλλά με διεθνείς κυρίως δραστηριότητες.

6. Μαρία Αγγελικούση: Μία από τις ισχυρότερες παρουσίες στην παγκόσμια ναυτιλία.
7. Ανδρέας Μαρτίνος: Μεγάλη ναυτιλιακή δύναμη και επιρροή στους εφοπλιστικούς κύκλους.
8. Αθανάσιος Μαρτίνος: Ναυτιλιακή ισχύς μαζί με σημαντικό «φιλανθρωπικό» έργο.
9. Κωνσταντίνος Μαρτίνος: Μεγάλος, σύγχρονος διεθνής στόλος.
10. Γιώργος Οικονόμου: Ισχυρή διεθνής ναυτιλιακή παρουσία και μεγάλη ρευστότητα.
11. Παναγιώτης Τσάκος & οικογένεια: Ιστορικός πυλώνας της ελληνικής ναυτιλίας.
12. Διαμαντής Διαμαντίδης: Μεγάλη ναυτιλιακή ισχύς και τοποθετήσεις σε ακίνητα.
13. Ιωάννης Κούστας (Danaos): Διεθνής πρωταγωνιστής στα containerships.
14. Άννα Αγγελικούση: Ισχυρή αυτόνομη παρουσία στη διεθνή ναυτιλία.

Γ. Διεθνή κεφάλαια και στρατηγικές τοποθετήσεις

Πρόκειται για μεγάλες περιουσίες των οποίων το κέντρο βάρους βρίσκεται περισσότερο στο εξωτερικό ή η εγχώρια επιρροή τους είναι πιο επιλεκτική.

15. Βίκυ Σάφρα & οικογένεια: Τεράστια διεθνής χρηματοπιστωτική περιουσία, με αυξανόμενη παρουσία στην Ελλάδα.
16. Αριστοτέλης Μυστακίδης: Διεθνή commodities και αυξανόμενες ελληνικές τοποθετήσεις.
17. Μαριάννα Λάτση: Επενδύσεις σε ενέργεια, τεχνολογία και ψυχαγωγία.
18. Γιάννης Αλαφούζος: Ναυτιλία, Media και αθλητισμός.
19. Φίλιππος Νιάρχος: Μεγάλος διεθνής πλούτος, αλλά περιορισμένη άμεση εγχώρια επιχειρηματική παρουσία.
20. Ιωάννης Παπαλέκας: Ισχυρό real estate με διεθνή κυρίως προσανατολισμό.
21. Μαργαρίτα Λάτση-Κατσιάπη: Μεγάλη περιουσία σε διεθνή χαρτοφυλάκια, χωρίς αντίστοιχη ενεργή επιχειρηματική παρουσία στην Ελλάδα.

Η Ελλάδα ως κόμβος, το μεγάλο «σχέδιο»

Η μορφή του προσαρμοσμένου και εκσυγχρονισμένου σύγχρονου μεταπρατισμού είναι η «Ελλάδα-Κόμβος»: Η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος. Ως πύλη LNG προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ως κόμβος ηλεκτρικών διασυνδέσεων και πράσινης ενέργειας. Ο Πειραιάς, η Θεσσαλονίκη και η Αλεξανδρούπολη ως κόμβοι εμπορίου και logistics. Η Αττική και η Κρήτη ως κόμβοι data centers και υποθαλάσσιων ψηφιακών καλωδίων. Η χώρα ως γεωστρατηγικός και στρατιωτικός κόμβος ανάμεσα στη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και τη Μέση Ανατολή.

Τι ενώνει όλες αυτές τις δραστηριότητες; Βασικά οι ροές: ενέργειας, εμπορευμάτων, δεδομένων, κεφαλαίων, ανθρώπων, ακόμη και στρατιωτικού υλικού. Με αυτόν τον τρόπο η «γεωγραφία» της Ελλάδας μετατρέπεται σε οικονομικό περιουσιακό στοιχείο.

Μέχρι τώρα το κύριο βάρος, έστω προπαγανδιστικά, δίνονταν στον τουρισμό (ως «βαριά βιομηχανία» της χώρας). Τώρα η «Ελλάδα-Κόμβος» έχει την τουριστική της συνιστώσα, αλλά κυρίως αξιοποιεί τον τόπο ως θέση, ως πέρασμα ροών και δραστηριοτήτων. Ένα σύγχρονο διαμετακομιστικό μεταπρατικό κέντρο ροών και συνδέσεων. Το σχέδιο αυτό, το πρόγραμμα που υλοποιείται με ταχύτατους ρυθμούς, δεν έχει κανένα στοιχείο σχεδίου εθνικής κυριαρχίας και υπόστασης. Γι’ αυτό και βαθαίνει πολλαπλά το Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας και της κοινωνίας. Εννοείται ότι το 1% και οι σύμμαχοί του (σύνολο αστικής τάξης) βλέπουν το χαρτοφυλάκιό τους να αυξάνεται εκθετικά. Είναι κι αυτό μια «δουλειά», μια μπίζνες…

Παθητικός κόμβος χωρίς στήριξη σε ένα σχέδιο εθνικής κυριαρχίας, αλλά ως παράρτημα του δυτικού κόσμου

Και εδώ αποκτά νέα σημασία μια παλιά λέξη: μεταπρατισμός. Αν ο κλασικός μεταπράτης του 20ού αιώνα εισήγαγε και μεταπωλούσε εμπορεύματα, ο μεταπρατισμός του 21ου αιώνα είναι πολύ πιο εξελιγμένος: παραλαμβάνει διεθνείς ροές, τις αποθηκεύει, τις μεταφέρει, τις διανέμει και παρέχει την υποδομή μέσα από την οποία κινούνται. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για έναν «εξαρτημένο μεταπρατισμό των δικτύων και των κόμβων».

Μόνο που αυτό το σχέδιο: α) αδιαφορεί για την εσωτερική κατάσταση ολόκληρης της κοινωνίας· β) εκθέτει σε υπέρμετρους και τυχοδιωκτικούς κινδύνους την εθνική υπόσταση και ακεραιότητα της χώρας· γ) εκποιεί (έως καταστρέφει) εγχώριους παραγωγικούς πόρους· δ) ξεπουλά και αφελληνίζει τεράστια τμήματα της ελληνικής οικονομίας· ε) στρέφεται αποκλειστικά στον πλουτισμό του 1% και ορισμένων ανώτερων αστικών και μεσαίων στρωμάτων· στ) μπλοκάρει κάθε δυνατότητα ανέλιξης οικονομίας και δημογραφικού ζητήματος· ζ) προωθεί ακόμα περισσότερο την κοινωνική ανισότητα και τη φτωχοποίηση στο εσωτερικό της χώρας, και την ερήμωση ολόκληρων περιοχών της.

Οι μεταμορφώσεις της εξάρτησης και του μεταπρατισμού περιέχουν αρκετά ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία, που οφείλουμε να τα μελετήσουμε να τα αναλύσουμε. Διότι σχετίζονται άμεσα με τις δυνατότητες να απαντήσουμε θετικά (δηλαδή εθνικά και κοινωνικά) στο Υπαρξιακό Πρόβλημα, και με την ανάγκη για τη συγκρότηση ενός Υποκειμένου ικανού να το αντιμετωπίσει. Οι μεταμορφώσεις της εξάρτησης και του μεταπρατισμού δεν είναι ουδέτερες: τείνουν να αποκλείσουν μια άλλη εναλλακτική απάντηση. Γι’ αυτό πρέπει να συγκεντρώσουν όλα τα πνευματικά, πολιτικά και κοινωνικά πυρά μας. Η υποδούλωση και η σιωπή για τα ζητήματα αυτά πάνε μαζί…

* «Ο παγκόσμιος ιδιωτικός πλούτος έσπασε κι άλλο ιστορικό ρεκόρ», του Τάσου Μαντικίδη (www.ot.gr, 17/8/2026).

Σου άρεσε αυτό το άρθρο; Ενίσχυσε οικονομικά την προσπάθειά μας!