του Κώστα Γκιώνη
Βασικό χαρακτηριστικό ενός λογοτέχνη –για μένα τουλάχιστον– είναι να διαβάζεις ένα κείμενο και, χωρίς να έχεις δει ποιος είναι ο συγγραφέας, να αντιλαμβάνεσαι από τον τρόπο γραφής του ποιος είναι. Αυτό που λέμε, η ταυτότητα του λογοτέχνη.
Στην περίπτωση του Παπαχρήστου, ισχύει απόλυτα. Το κύριο χαρακτηριστικό του: οι λεκτικές του ακροβασίες μεταξύ λογοτεχνίας και ποίησης, μ’ ένα θεατρικό υπόβαθρο. Πράγματα που κάνει και ξεχωριστά, και μάλιστα με μεγάλη επιτυχία, αλλά λόγω του ότι συνυπάρχουν μέσα του, μπορεί να ταυτίζονται όλα μαζί σφιχταγκαλιασμένα σ’ ένα ενιαίο κείμενο! Και τι σημαίνει αυτό; Να είναι δυνατόν μέσα από ένα έργο να μπορείς να αποκόψεις κομμάτια, κι αυτά να μπορούν να σταθούν αυτούσια ως ξεχωριστά έργα.
Ο Μήτσος ο Παπαχρήστος έχει πολλά πρόσωπα, και προφανώς εκ πολλές ζωές. Μπορεί να ονομάζεται και Δημήτριος Μακρής, να αυτοπροσδιορίζεται ως Φαέθοντας, ή ως Αερόστατος, και στο συγκεκριμένο του πόνημα ως Ιξίωνας, ξαναφέρνοντας τον Άρη από τον μακρινό «Οργισμένο Άγγελο», ή τον Μέλιο από το «Αχ! Μουρλοσκοτωμένο». Στη μυθιστορία τα πάντα μπορούν να παντρευτούν μεταξύ τους, αρκεί ο μάγειρας να μπορεί να ταιριάξει τα καλά υλικά μαζί με τα απαραίτητα καρυκεύματα!
Ο Παπαχρήστος την ξέρει καλά αυτή τη «δουλειά». Ξέρει να μπερδεύει το προσωπικό του βίωμα με τα βιώματα που αλιεύει από τους γύρω του, βάζοντας σαν καρύκευμα ιστορικά αλλά και μυθολογικά γεγονότα και ήρωες – τα περισσότερα όχι και τόσο γνωστά. Όσοι τον ξέρουν, καταλαβαίνουν γιατί το κάνει. Είναι αυτό που τον τρώει και το θεωρεί ό,τι πιο σημαντικό για την ύπαρξη μας σαν άτομα και ως κοινωνία: η μνήμη.
Ο Παπαχρήστος είναι Πρεσβευτής της Μνήμης, έχει τάξει τη ζωή του σ’ αυτό το σκοπό. Στο Λοξό του Λαγουδιέρη λέει: «Ο Ιξίωνας μιλούσε κι έγραφε, η γραφή, πρωτίστως με το παλιό κοντύλι της μνήμης, ήταν η ανάσα του, εξίσου αναγκαία με την αναπνοή του. Και είχε γίνει η ασπίδα προστασίας του». Και λίγο πιο κάτω: «Είναι η ζώσα μνήμη που δεν με αφήνει ήσυχο, μιλάει και αντιστέκεται από μόνη της, Γιαννάκη μου, η μνήμη είναι η μητέρα όλης της σοφίας, το είπε ο μέγιστος Ιεροφάντης πριν δυόμισι χιλιάδες χρόνια». Και, όπως έλεγε και ο Σαράντης Καργάκος, «μέλλον είναι το παρελθόν που μπαίνει από την πίσω πόρτα».
Ήρωας του και πάλι, εκτός από τον εαυτό του, είναι ο Γιάννης ο Μόκας, φίλος και σχεδόν καθημερινός συνομιλητής του εκεί στο κάτω καφενείο της Καλλιδρομίου, το Μόκα, δίπλα σχεδόν από το σπίτι του. Οι ήρωές του είναι ο κόσμος του, η καθημερινότητά του.
«Σφίγγουν τις ζωές των ανθρώπων μέχρι ασφυξίας»
Δεν ξεχνάει και την Μαρία των Εξαρχείων, την ηρωίδα του προηγούμενου βιβλίο του «Ο Αερόστατος», υπαρκτό πρόσωπο: είναι η άστεγη που είχε φτιάξει το τσαρδάκι της με χαρτόκουτα στη γωνία Δεληγιάννη και Σπυρίδωνος Τρικούπη, μερικές δρασκελιές από τη Μόκα. Μας λέει την εξέλιξη όταν κάποιοι, Μεγάλη Τρίτη, αποφάσισαν να την κλέψουν και να την αφήσουν αιμόφυρτη και ημιθανή… Περιγράφει την προσπάθεια να βρεθεί, πού την πήγαν κι αν ήταν ζωντανή. Τελικά βρέθηκε, και μετά από μήνες ξανάστησε το σπιτάκι της στο ίδιο ακριβώς σημείο. Είναι χαρακτηριστικό το απόσπασμα που μας μεταφέρει ο Ιξίωνας για τη Μαρία: «Η Μαρία δεν κλείστηκε σε μοναστήρι γιατί δεν μπόρεσε ή δεν πρόλαβε να αμαρτήσει, γι’ αυτό πλήρωνε τις αμαρτίες αλλωνών και προπαντός των γονιών της που τη γέννησαν και δεν τους γνώρισε. Είχε πει στον Ιξίωνα, δεν έχω γονείς, βγήκα από τον μαύρο κρίνο που μύρισε η μάνα μου»!
Μιλάει όπως σε όλα του τα βιβλία για τα διεθνή προβλήματα, τους πολέμους και την ανοχή στη βαρβαρότητα στη Γάζα, τον Νότιο Λίβανο, το Ιράν. Τα γεγονότα στη Νιγηρία με την Μπόκο Χαράμ, την Ουκρανία, κι όλο αυτό που λειτουργεί σαν ανοσία στο πόλεμο, την εμπέδωση του τρόμου σαν μια αναπόφευκτη κανονικότητα: «Υπάρχει μια ανοσία στον τρόμο. Ακούγονται εκρήξεις και δεν αντιδράνε οι άνθρωποι… Ούτε στα καταφύγια δεν πάνε, μόνο αν είναι πολύ κοντά. Τι να πω; Αν γίνει συνηθισμένο πράγμα ο πόλεμος και ο θάνατος, τότε δεν υπάρχει σωτηρία», λέει σε κάποιο σημείο. Και λίγο πιο πριν:
«Δεν τον χωρούσε ο τόπος. Οι σκέψεις του μάτωναν το μυαλό. Δεν μπορούσε να αντέξει, τα μάτια του τον πλήγωναν, ήθελε να μη βλέπει τα θάματα και τα πράγματα που γίνονταν σε όλο τον πλανήτη, που παρουσιάζονταν και προβάλλονταν από τις τηλεοράσεις, τα ιντερνέτια κι απ’ όλες τις οθόνες ως να ήταν διαφημίσεις. Έβλεπε την αείζωη ανάπτυξη που ανεξέλεγκτα παντού τροφοδοτούνταν από τα πολυπλόκαμα πολυεθνικά κεφάλαια, σαν φίδια δηλητηριώδη, σαν τους βόες και τους κροταλίες που μας ζώνουν. Και σφίγγουν τις ζωές των ανθρώπων μέχρι ασφυξίας. Και επειδή τις χρειάζονται τις ζωές, τις αφήνουν να αναπνέουν οι ολίγιστοι, οι μονοδιάστατοι, οι χωρίς ανθρώπινες ιδιότητες, και να γίνονται αριθμοί στα ποσοστά τους, για να καταναλώνουν ό,τι τους πρόσφεραν, παρατείνοντας το μαρτύριο που το συνηθίζουν και το έχουν ανάγκη, όπως το δηλητήριο που έπινε λίγο-λίγο και το συνήθισε ο βασιλιάς του Πόντου ο Μιθριδάτης, και ονομάστηκε Μιθριδατισμός η ανοσία»…
Φυσικά δεν βγάζει από το κάδρο και την Ε.Ε., στολίζει κανονικά: «Ποια Δύση; Ποια γηραιά Ευρώπη Ενωμένη; Ξεδοντιασμένη είναι, έχει βασιλέψει προ πολλού. Πολιτικοστρατηγικά και γεωπολιτικά είναι τα συμφέροντα, γίνεται αναδιανομή και αναδιάταξη συνόρων για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο».
Ιστορικά αναδεικνύει δύο θέματα της εθνικής αντίστασης απ’ αυτά τα όχι πολύ γνωστά, το μπλόκο του Βύρωνα στις 7 Αυγούστου του 1944 με τους 11 εκτελεσμένους, και τη μάχη του κάστρου της Μπιζανίου 10 στην Καλλιθέα στις 24 Ιούλη του 1944, με τους 10 νεκρούς από 17 έως 25 χρονών. Αναφέρει όλα τα ονόματα και στις δύο περιπτώσεις, να μείνουν ως χαρακιά στη μνήμη. Επίσης ασχολείται με την Δούκισσα της Πλακεντίας αλλά και τη Σοφία Λασκαρίδου και τον Περικλή Γιαννόπουλο.
«Είμαι ο αόμματος που βλέπει»
Ο Παπαχρήστος είναι εκ φύσεως ένας επαναστατημένος άνθρωπος. Δεν επαναπαύεται, δεν είναι προσκολλημένος στο παρελθόν, κοιτάει το μέλλον και συνεχίζει να ονειρεύεται. Γράφει λοιπόν:
«Ακούς; Μπορεί να μην μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο, ή το εδώ, για να έρθουμε στα καθ’ ημάς, να αλλάξουμε με ψευτοφάρμακα θεωρητικά τα συμπτώματα της κοινωνικής και πολιτικής αρρώστιας που έγινε γάγγραινα και να στραγγίσουμε το βαθύ συρίγγιο που έχει φτάσει ως το κόκκαλο. Αλλά, έχοντας επίγνωση όχι μόνο για μας αλλά και γι’ αυτούς που έρχονται και μας κατηγορούν για το πού τους φέραμε, θα βροντοφωνάξουμε μαζί τους για να μην τους απογοητεύσουμε, να συνεχίσουν από εκεί που δεν μπορέσαμε εμείς».
Και λίγο πιο κάτω:
«Μακριά και πέρα από την υποκριτική χριστιανική ελεημοσύνη, να ξέρουμε τι λέμε, παρακαλώ, θέλω να φωνάξω έξω από τα σκαλοπάτια των εκκλησιών αλλά και να βγω στα σταυροδρόμια της οικουμένης και να βροντοφωνάξω όχι ικετευτικά. Βοηθήστε, τυφλοί, τον αόμματο. Δεν φοράω γυαλιά. Είμαι ο αόμματος που βλέπει. Σας διευκολύνω, δεν το βλέπετε; Τις ενοχές σας ξεφορτωθείτε κι ανάψτε ένα κεράκι στο μανουάλι να ακούσετε τα κρίματα που τσιτσιρίζουν… Τις άγιες τράπεζες σπάστε, έξω από τις εκκλησίες βγείτε, στα τρίστρατα και στους αέρηδες σταθείτε με ανοιχτά πουκάμισα, να σαρώσετε το μαύρο χρήμα, το κόκκινο κρίμα και το άδικο, προτού γεννούν κορόνες ασήκωτες και πέσουν στα κεφάλια σας»!






































































