«…Ξέρει πως η εξέγερση θα ηττηθεί, πως αυτή η ανέλπιστη παρένθεση θα κλείσει σε λίγο. Δεν έχει σημασία. Αυτή η πόλη έχει το μοναδικό χάρισμα της εξέγερσης και της επανάστασης. Την καταδίκασαν στην πείνα, τη βομβάρδισαν, την ταπείνωσαν κι όταν οι σπουδαίοι την πίστευαν πεθαμένη, ορθώθηκε, αντάρτισσα, γενναιόδωρη, προκαλώντας τον παλιό κόσμο και κηρύσσοντας, πέρ’ από τα πολιορκημένα τείχη της, την κοινή σωτηρία και την οικουμενική δημοκρατία…

…Δεν ξέρει τι θα γεννήσει η Κομμούνα. Δεν ξέρει ποια τέκνα θα αφήσει στην Ιστορία όταν συντριβεί. Όμως αυτός οφείλει να είν’ εκεί. Με το Παρίσι. Ίσως επειδή αυτή η πόλη να επιτελέσει ένα τέτοιο θαύμα: να δείξει στον εργαζόμενο κόσμο των ταπεινών και των καταπιεσμένων τον δρόμο που πρέπει ν’ ακολουθήσουν. Ν’ αφήσει ίσως πίσω της κάποια κόκκινα τέκνα που θα κάνουν αυτή την κληρονομιά να καρποφορήσει…»

Τον Απρίλιο είχα τη χαρά να συνομιλήσω (*) για τον Δρόμο με τον Hervé Le Corre, με αφορμή το μυθιστόρημά του, τον «Άνθρωπο με τα ζαφειρένια χείλη» (εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου).

Τώρα, τις μέρες ακριβώς που το Παρίσι κι η Γαλλία εξεγείρονταν, συνέπεσε να διαβάζω ένα ακόμη μυθιστόρημά του, με τον τίτλο «Στον ίσκιο της πυρκαγιάς» που κυκλοφορεί από τον ίδιο εκδοτικό οίκο σε μετάφραση Γιάννη Καυκιά και είναι κατά κάποιον τρόπο συνέχεια του προηγούμενου.

Από εκεί και το παράθεμα της αρχής. Η ιστορία διαδραματίζεται μεταξύ 18 και 28 Μαΐου του 1871, στις τελευταίες μέρες της Κομμούνας του Παρισιού.

Ο τρόπος που ο συγγραφέας μας μεταφέρει το κλίμα των ημερών είναι πραγματικά εκπληκτικός. Είναι σαν οι εξεγερμένοι να ξεπηδούν ολοζώντανοι μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Κι αν και περιγράφει μια μεγάλη ήττα, το μυθιστόρημα δεν είναι ένας απολογισμός ήττας, αλλά περηφάνειας.

Αυτοί οι άνθρωποι που ξέρουν πως το τέλος πλησιάζει αμείλικτο, αλλά δεν το βάζουν κάτω είναι πραγματικά συγκλονιστικοί. Και δεν είναι επινοημένοι οι ήρωες κι ας πρόκειται για μυθοπλασία. Είναι οι άνθρωποι που πραγματικά έγραψαν Ιστορία και δημιούργησαν παρακαταθήκες για τη συνέχεια. Για έναν πόλεμο που ακόμη συνεχίζεται.

«…Θα χρειαστεί να λησμονήσουμε τον τρόμο, να ξαναβρούμε λόγους να ζήσουμε, ν’ ανακτήσουμε δυνάμεις, θέληση. Όλοι εμείς, ο φτωχός κόσμος, είμαστε πιο πολλοί από δαύτους. Είναι αδύνατο να καταφέρουν να μας κρατήσουν για πολύ ακόμα κάτω από την μπότα τους. Αυτό που δοκιμάσαμε να κάνουμε αυτούς τους δυο μήνες, θα χρησιμεύσει ως πρότυπο και οι αποτυχίες μας θα χρησιμεύσουν ως μαθήματα…»

Μέσα στην πολιορκημένη πόλη που βομβαρδίζεται ανελέητα ένας φωτογράφος με τον εγκληματία συνεργό του απαγάγουνε κοπέλες και τις φωτογραφίζουν γυμνές σε διάφορες στάσεις προτού τις πουλήσουν για να καταλήξουν στους «Βερσαλλιέρους» και στους Πρώσους πολιορκητές.

Ένας εκλεγμένος επικεφαλής της ασφάλειας της Κομμούνας αναλαμβάνει να λύσει την υπόθεση. Όμως τίποτε δεν είναι εύκολο.

Μια από τις κοπέλες που απαγάγονται είναι η σύντροφος ενός μαχητή, που μαζί με δυο αχώριστους συντρόφους του δίνουν τις μάχες μέχρις εσχάτων.

Κεφάλαιο το κεφάλαιο παρακολουθούμε τις διαδρομές αυτών των ανθρώπων ανάμεσα σε μάχες και οδοφράγματα. Εικόνες φρίκης και ηρωισμού. Απελπισίας κι ελπίδας. Άνθρωποι που αρνούνται να παραδοθούν ακόμη κι όταν όλα όχι απλώς μοιάζουν, αλλά είναι χαμένα.

«Περιμένουν την έφοδο. Δεν ξέρω αν έχουν κουράγιο ή είναι τρελοί. Δεν βλέπω καθαρά σήμερα, στις παρούσες συνθήκες, τη διαφορά ανάμεσα σ’ αυτές τις δυο λέξεις. Το μόνο που ξέρω είναι ότι κάνουν αυτό που πρέπει να κάνουν. Αυτό που θεωρούν όχι λογικό, αλλά δίκαιο. Ξέρουν ποια θα είναι η κατάληξη. Αλλά έχουν την ελπίδα. Ότι θα νικήσουν. Ότι θα βγουν ζωντανοί από τη σύγκρουση. Πεπεισμένοι ότι στην αντίθετη περίπτωση, δεν θα πεθάνουν για το τίποτα. Ορίστε τι μας διαπνέει. Σίγουρα δεν είναι λογικό…»

Οι περιγραφές είναι συγκλονιστικές και νιώθεις ως αναγνώστης να τριγυρνάς κι εσύ ανάμεσα στα ερείπια, κάτω από βόμβες και ριπές πολυβόλων.

Να είσαι κι εσύ εγκλωβισμένος σε ένα υπόγειο, σαν την Καρολίν, σε κτίριο που έχει καταρρεύσει. Να υπόκεισαι σε εξευτελισμούς κάθε είδους, αλλά να αντιστέκεσαι. Και μέσα στη φρίκη να συναντάς την ανθρωπιά, την αυτοθυσία, την αλληλεγγύη.

Και στον αντίποδα τα καθάρματα, τους αστούς, τους υπηρέτες τους. Αυτούς που θέλουν να σβήσουν κάθε σπίθα. Να αφανίσουν.

Είναι ένα βιβλίο με πολλά πρόσωπα που ξεπηδούν σε κάθε κεφάλαιο αυτού του συγκλονιστικού μυθιστορήματος.

Μέσα στα νοσοκομεία με τους τραυματίες, με τον υπεράνθρωπο αγώνα που δίνουν γιατροί και νοσηλεύτριες με λόγια παρηγοριάς κι ελπίδας:

«…ορισμένα λόγια ζεσταίνουν την καρδιά όταν δεν έχεις να μοιράσεις παρά μόνο αυτά για να ονειρευτείς μια στάλα ευτυχία…

…Ένας καινούργιος κόσμος τυπωνόταν κάθε μέρα, τα όνειρα διαβάζονταν επιτέλους συγκεκριμένα, μέρα μεσημέρι, έχοντας αποδράσει επιτέλους από τις νύχτες, από τις καταχνιές και τους τρόμους τους…»

Ναι. Ήταν το κατάλληλο ανάγνωσμα αυτές τις μέρες. Μέσα από τις κραυγές κάθε είδους αντιδραστικών, ό,τι μανδύα κι αν φοράνε.

Διότι δυο πλευρές υπάρχουν τελικά. Κι είτε θα είσαι με τη μια είτε με την άλλη.

Είτε με την Κομμούνα είτε με τους πολιορκητές που θέλουν να αφανίσουν κάθε όνειρο.

Κι είναι κατάλληλο ανάγνωσμα για να παίρνεις κουράγιο ακόμη κι όταν όλα μοιάζουν χαμένα.

Και φτάνουμε στο τέλος. Υπάρχει η ήττα κι η σφαγή, όμως τίποτα δεν έχει τελειώσει οριστικά:

«…Στο βάθος το Παρίσι καταβροχθίζεται από τη φωτιά και το σίδερο κι ο βαρύς ουρανός χρωματίζεται από μια κοκκινωπή λάμψη σαν αιμάτινη σάρκα.

Το χέρι της σφίγγει τον ώμο του.

«Θα ξανάρθουμε», λέει. «Θα ξανάρθουμε»…»

(*) Η συνέντευξη στην ηλεκτρονική έκδοση του Δρόμου εδώ

Σχόλια

Σου άρεσε αυτό το άρθρο; Ενίσχυσε οικονομικά την προσπάθειά μας!