Γράφει ο Θοδωρής Μακρίδης
Πώς χαρακτηρίζεται ένας άνθρωπος που δεν έφυγε ποτέ από την πατρίδα των προγόνων του, αλλά ζει εκτός των συνόρων του ελληνικού κράτους; Είναι απόδημος; Και τι συμβαίνει όταν, αναζητώντας τις ρίζες του, ζητά να αναγνωριστεί από την Ελληνική Δημοκρατία;
Η περίπτωση του Γιάννη-Βασίλη Γιαϊλαλί, με καταγωγή από τον ιστορικό Πόντο, αναδεικνύει αυτές τις αντιφάσεις. Έχει αναζητήσει την οικογενειακή του ιστορία και εντοπίσει συγγενείς στην Ελλάδα, αλλά δυσκολεύεται να τεκμηριώσει την καταγωγή του με επίσημα έγγραφα. Παράλληλα, η αίτησή του για πολιτικό άσυλο έχει περάσει από αλλεπάλληλες διαδικασίες.
Με αφορμή και αυτή την υπόθεση, το Εργαστήριο για τον Οικουμενικό Ελληνισμό του Συνεδρίου «Το Υπαρξιακό Ζήτημα της χώρας – Η Ελλάδα που θέλουμε» συναντήθηκε στις 11 Οκτωβρίου στην Ένωση Ποντίων Νίκαιας-Κορυδαλλού, με θέμα την αναγνώριση των Ελλήνων εκτός συνόρων. Η συζήτηση αφορούσε ανθρώπους ελληνικής καταγωγής στη σημερινή Τουρκία, ιστορικές κοινότητες της Κάτω Ιταλίας και της Βορείου Ηπείρου, καθώς και τους Ρωμιούς Ορθοδόξους της Συρίας.
Ο νομικός Κωνσταντίνος Καλυμνιός, από τη Μελβούρνη, ανέδειξε τις αδυναμίες του όρου «απόδημος» στο άρθρο 108 του Συντάγματος να περιγράψει τις διαφορετικές ιστορικές μορφές του Ελληνισμού εκτός Ελλάδας. Άλλο είναι ο Έλληνας που μετανάστευσε στη Γερμανία ή στην Αυστραλία και άλλο ο κάτοικος του ιστορικού Πόντου, του οποίου οι πρόγονοι ζούσαν επί αιώνες στον ίδιο τόπο. Ο πρώτος αποδήμησε από την Ελλάδα. Ο δεύτερος μπορεί να μην είχε ποτέ τέτοια σχέση με το ελληνικό κράτος, χωρίς αυτό να αναιρεί την ιστορική και πολιτισμική του κληρονομιά.
Το άρθρο 108 προβλέπει κρατική μέριμνα για τον απόδημο ελληνισμό. Η αναγνώριση, όμως, του Οικουμενικού Ελληνισμού απαιτεί ευρύτερη προσέγγιση, με σεβασμό στις διαφορετικές ιστορικές διαδρομές και στον αυτοπροσδιορισμό. Η ελληνική νομοθεσία προβλέπει διαδικασίες πολιτογράφησης ομογενών. Παραμένει το ερώτημα πώς εφαρμόζονται, όταν οι ιστορικές συνθήκες καθιστούν δύσκολη την προσκόμιση των απαιτούμενων εγγράφων.
Η συζήτηση στη Νίκαια δεν αφορά μόνο μια συνταγματική διατύπωση. Αφορά το κατά πόσο η Ελληνική Δημοκρατία μπορεί να αναπτύξει ουσιαστικές σχέσεις με έναν Ελληνισμό που δεν γεννήθηκε αποκλειστικά μέσα στα σύνορά της. Επειδή ο Ελληνισμός δεν περιορίζεται στην ιστορία όσων έφυγαν. Περιλαμβάνει και την ιστορία εκείνων που έμειναν.
