Περισσότεροι από 100 άνθρωποι παρακολούθησαν δια ζώσης, και άλλοι τόσοι διαδικτυακά (όλη ή σημαντικό μέρος αυτής), την Ημέρα Διαλόγου με θέμα «Προϋποθέσεις για μια κυρίαρχη χώρα», που πραγματοποιήθηκε στην Εύξεινο Λέσχη Θεσσαλονίκης. Η εκδήλωση, που οργανώθηκε από την Πανελλαδική Δικτύωση για το Υπαρξιακό Πρόβλημα της χώρας, επιχείρησε να ανοίξει μια συζήτηση η οποία απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά από τον επίσημο πολιτικό διάλογο: ποιες είναι οι ελάχιστες πολιτικές, παραγωγικές και κοινωνικές προϋποθέσεις ώστε η Ελλάδα να αποκτήσει μεγαλύτερους βαθμούς αυτονομίας και να αντιμετωπίσει τις πολλαπλές κρίσεις που τη διαπερνούν.
Η συγκυρία μόνο τυχαία δεν ήταν. Στις αρχές του καλοκαιριού, σε μια περίοδο κοινωνικής κόπωσης, διεθνούς αστάθειας και ιδιότυπης προεκλογικής κινητικότητας, οι παρεμβάσεις επικεντρώθηκαν σε ζητήματα που ξεπερνούν τη διαχείριση της καθημερινότητας και την επικοινωνία των κομμάτων: την παραγωγική αποδυνάμωση της χώρας, τη δημοκρατική κρίση, τις μορφές εξάρτησης, το δημογραφικό, τη διατροφική επάρκεια, αλλά και την ανάγκη συγκρότησης ενός νέου συλλογικού υποκειμένου που θα μπορούσε να διεκδικήσει μια διαφορετική πορεία.
Ριζοσπαστικός ρεαλισμός και το ζήτημα του υποκειμένου
Η Ημέρα Διαλόγου ξεκίνησε με τη συζήτηση του Βασίλη Κεχαγιά με τον Ρούντι Ρινάλντι. Ο εκδότης της εφημερίδας Δρόμος υποστήριξε ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα συνολικό υπαρξιακό πρόβλημα, το οποίο δεν αφορά μόνο την οικονομία, αλλά την ίδια τη δυνατότητα της κοινωνίας να λειτουργήσει ως συλλογικό υποκείμενο.
Ασκώντας κριτική στον «προσαρμοστικό ρεαλισμό» που κυριαρχεί τις τελευταίες δεκαετίες, υποστήριξε ότι η συνεχής προσαρμογή στις επιταγές υπερεθνικών κέντρων, αγορών και γεωπολιτικών συσχετισμών οδηγεί σε περαιτέρω αποδυνάμωση της χώρας. Απέναντι σε αυτή τη λογική αντιπρότεινε την έννοια του «ριζοσπαστικού ρεαλισμού», δηλαδή ενός πολιτικού προσανατολισμού που αναγνωρίζει τους πραγματικούς συσχετισμούς δύναμης, χωρίς όμως να αποδέχεται ως μονόδρομο την παραίτηση.
Κεντρικό στοιχείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η ανάγκη συγκρότησης ενός νέου κοινωνικού και πολιτικού υποκειμένου, ικανού να συνδέσει την εθνική κυριαρχία με την κοινωνική αλλαγή. Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε και στον λεγόμενο «κανόνα του 3,5%», υποστηρίζοντας ότι ένα ενεργό και οργανωμένο κοινωνικό δυναμικό θα μπορούσε να επηρεάσει ουσιαστικά τις πολιτικές εξελίξεις. Η συζήτηση επεκτάθηκε επίσης στις συνέπειες της ψηφιακής εποχής, στην κρίση της συλλογικότητας και στην ανάγκη επανασυγκρότησης ενός κοινού «Εμείς».
Πολιτική, θεσμοί και διεθνείς σχέσεις
Το πρώτο πάνελ της Ημέρα Διαλόγου, που συντόνισε ο Βαγγέλης Σπαθάς, επικεντρώθηκε στις πολιτικές και θεσμικές διαστάσεις του ζητήματος της κυριαρχίας. Οι εισηγήσεις των Χρύσανθου Τάσση, Θέμη Τζήμα και Βαγγέλη Χωραφά κινήθηκαν γύρω από τη σχέση δημοκρατίας, κοινωνικής συμμετοχής και εθνικής αυτονομίας:
– Ο Βαγγέλης Χωραφάς προσέγγισε το θέμα από τη σκοπιά των διεθνών σχέσεων και των γεωπολιτικών μετασχηματισμών. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων ανταγωνισμών, πολέμων και αναθεωρητισμών, έθεσε το ερώτημα για το πώς μια μικρή χώρα μπορεί να διεκδικήσει βαθμούς αυτονομίας χωρίς να μετατρέπεται σε παθητικό παρατηρητή των εξελίξεων.
– Ο Χρύσανθος Τάσσης ανέδειξε τη σύνδεση της εθνικής κυριαρχίας με τη μαζική πολιτική συμμετοχή, υποστηρίζοντας ότι η σημερινή κρίση αντιπροσώπευσης συνδέεται με την αποδυνάμωση των συλλογικών μορφών έκφρασης και τη μετατροπή της πολιτικής σε πεδίο διαχείρισης από περιορισμένες ελίτ.
– Από την πλευρά του, ο Θέμης Τζήμας στάθηκε στην ανάγκη συγκρότησης ενός νέου κοινωνικού και κομματικού υποκειμένου που θα μπορούσε να εκφράσει ένα σχέδιο εθνολαϊκής ανασυγκρότησης, επισημαίνοντας τα αδιέξοδα του σημερινού πολιτικού συστήματος και την ανάγκη ενός εναλλακτικού παραδείγματος.
Κοινή διαπίστωση των εισηγητών ήταν ότι η δημοκρατική ανασυγκρότηση και η πολιτική συμμετοχή αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για οποιαδήποτε συζήτηση περί κυριαρχίας.
Οικονομία, παραγωγή και αποκέντρωση
Το δεύτερο πάνελ, με συντονιστή τον Παντελή Σαββίδη, επικεντρώθηκε στις υλικές προϋποθέσεις μιας διαφορετικής πορείας:
– Ο οικονομολόγος Χάρης Μαντινιώτης παρουσίασε μια συνολική κριτική του μεταπρατικού μοντέλου ανάπτυξης, υποστηρίζοντας ότι η χώρα έχει χάσει κρίσιμα εργαλεία οικονομικού σχεδιασμού και στηρίζεται όλο και περισσότερο σε δραστηριότητες χαμηλής προστιθέμενης αξίας, όπως ο υπερτουρισμός και το real estate. Επισήμανε την ανάγκη παραγωγικής ανασυγκρότησης, ενίσχυσης της περιφέρειας και ανάκτησης βασικών βαθμών οικονομικής κυριαρχίας.
– Ο Αθανάσιος Σαρόπουλος εστίασε στον αγροδιατροφικό τομέα και στη σημασία της διατροφικής αυτάρκειας. Παρουσιάζοντας στοιχεία για την παραγωγή βασικών προϊόντων, ανέδειξε τις σοβαρές εξαρτήσεις της χώρας σε ζωοτροφές, όσπρια, κρέας και αγροτικά εφόδια, συνδέοντας την αγροτική πολιτική με το ευρύτερο ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας.
– Τέλος, ο Σωτήρης Τσουκαρέλης ανέδειξε τον ρόλο της αποκέντρωσης, των κοινών και της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας ως πεδίων όπου μπορούν να αναπτυχθούν εναλλακτικές μορφές παραγωγής και κοινωνικής οργάνωσης. Μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα συνεργατικών εγχειρημάτων, υποστήριξε ότι υπάρχουν ήδη δυνατότητες για μια διαφορετική ανάπτυξη, περισσότερο συνδεδεμένη με τις τοπικές κοινωνίες και τις πραγματικές ανάγκες τους.
Ένας διάλογος που επείγει να ανοίξει
Παρά τις διαφορετικές αφετηρίες των εισηγητών, η Ημέρα Διαλόγου ανέδειξε μια κοινή ανησυχία: ότι η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με προβλήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ούτε με τεχνοκρατική διαχείριση ούτε με απλές κυβερνητικές εναλλαγές. Το ζήτημα της κυριαρχίας εμφανίστηκε ως ένα σύνθετο πλέγμα πολιτικών, παραγωγικών, κοινωνικών και πολιτισμικών παραγόντων που απαιτεί νέες μορφές συλλογικής δράσης.
Τόσο η ποιότητα των εισηγήσεων όσο και η συμμετοχή του κοινού, έδειξε ότι εξακολουθεί να υπάρχει ενδιαφέρον για μια συζήτηση που επιχειρεί να δει πέρα από την επικαιρότητα και να θέσει πιο θεμελιώδη ερωτήματα για το μέλλον της χώρας. Ερωτήματα που αφορούν όχι μόνο το τι δεν λειτουργεί σήμερα, αλλά κυρίως το ποια κοινωνική και πολιτική δύναμη μπορεί να αναλάβει την ευθύνη μιας διαφορετικής πορείας.
Μπορείτε να βρείτε τα βίντεο της Ημέρας Διαλόγου στο κανάλι της Πανελλαδικής Δικτύωσης στο YouTube: youtube.com/@yparxiako_ellada
