Πίσω από το πρόσχημα της ασφάλειας, οι Ηνωμένες Πολιτείες μετέτρεψαν τη μεγαλύτερη ποδοσφαιρική γιορτή του πλανήτη σε ζώνη ανομίας για τον αθλητισμό. Ένα από τα ονόματα αυτού του φιάσκου είναι ο Ομάρ Αρτάν. Ο διαιτητής από τη Σομαλία, που το 2025 αναδείχθηκε κορυφαίος της Αφρικής και επιλέχθηκε από τη FIFA ανάμεσα στους 52 ρέφερι της διοργάνωσης, έφτασε στο αεροδρόμιο του Μαϊάμι για το πιο σημαντικό ραντεβού της καριέρας του. Δεν βγήκε ποτέ από εκεί. Παρότι ταξίδευε με διπλωματικό διαβατήριο και έγκυρη βίζα, ανακρίθηκε έντεκα ώρες, οδηγήθηκε σε κελί κράτησης και απελάθηκε με την πρώτη πτήση πίσω στην Κωνσταντινούπολη. Λίγες ημέρες αργότερα η FIFA τον διέγραψε αθόρυβα από τη λίστα της.
Οι αμερικανικές αρχές επικαλέστηκαν «ανησυχίες ελέγχου» και αόριστους ισχυρισμούς περί επαφών με «ύποπτους». Ο Αρτάν απάντησε με την απλούστερη αλήθεια: «Νομίζω ότι έχουν πρόβλημα με τη χώρα μου». Στη Σομαλία τον υποδέχτηκαν σαν ήρωα ‒ χιλιάδες κόσμος γέμισε στάδιο, όχι για αγώνα, αλλά για να τιμήσει έναν άνθρωπο που οι ΗΠΑ θεώρησαν απειλή.
Η περίπτωσή του δεν είναι μεμονωμένη. Την ίδια εβδομάδα, οι αποστολές της Ουζμπεκιστάν και της Σενεγάλης υποβλήθηκαν σε ταπεινωτικούς ελέγχους με σκύλους ανίχνευσης ναρκωτικών και ανιχνευτές μετάλλων ‒ άλλοτε στην πίστα του αεροδρομίου, με τους παίκτες να βγάζουν τα παπούτσια τους και να αδειάζουν τις τσάντες τους σαν κοινοί εγκληματίες. Ο προπονητής της Ουζμπεκιστάν, ο Ιταλός παγκόσμιος πρωταθλητής Φάμπιο Καναβάρο, το συνόψισε με πίκρα: Τους είπαν ότι «είναι ο κανονισμός», αλλά στο τέλος ο έλεγχος αφορούσε μόνο εκείνους. Οι Ολλανδοί, αντίπαλοί τους σε φιλικό, πέρασαν χωρίς να τους αγγίξει κανείς.
Το μήνυμα είναι σαφές: Οι ποδοσφαιριστές των «λάθος» χωρών θεωρούνται ύποπτοι μέχρι αποδείξεως του εναντίου. Για τους φιλάθλους, η μεταχείριση γίνεται ακόμη πιο ωμή ‒ επιλεκτική διαλογή με κριτήριο το διαβατήριο. Η αμερικανική κυβέρνηση ακύρωσε ταξιδιωτικές άδειες και απέρριψε βίζες κατά χιλιάδες, την τελευταία στιγμή και αφού οι φίλαθλοι είχαν ήδη αγοράσει εισιτήρια και κλείσει διαμονή. Οπαδοί από τη Σκωτία είδαν την άδεια ESTA να ανακαλείται ξαφνικά· δεκάδες Μαροκινοί φίλαθλοι έμειναν εκτός παρά τα εισιτήρια στα χέρια τους.
Πιο ακραία όλων η μεταχείριση του Ιράν. Η ομάδα, υπό το βάρος της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν, αναγκάστηκε να μεταφέρει τη βάση της από την Αριζόνα στην Τιχουάνα του Μεξικού. Στους παίκτες δόθηκαν βίζες μόλις δέκα μέρες πριν τον πρώτο αγώνα, ενώ περισσότερα από δεκαπέντε μέλη του επιτελείου και της ομοσπονδίας ‒συμπεριλαμβανομένου του προέδρου Μεχντί Ταζ‒ απορρίφθηκαν. Σύμφωνα με τους όρους τους, η αποστολή μπορεί να περνά τα σύνορα μόνο την ημέρα κάθε αγώνα και οφείλει να φεύγει το ίδιο βράδυ. Δεν είναι μόνο το Ιράν. Ο Ιρακινός επιθετικός Αϊμέν Χουσέιν κρατήθηκε επτά ώρες στο O’Hare του Σικάγου και του έλεγξαν το κινητό προτού τον αφήσουν να περάσει. «Γιατί φιλοξενούν οι ΗΠΑ Μουντιάλ, αν είναι τόσο εχθρικές απέναντι σε ξένους;» ρώτησε. Είναι το ερώτημα που στοιχειώνει ολόκληρη τη διοργάνωση.
Απέναντι σε όλα αυτά, η FIFA επέλεξε τη σιωπή της συνενοχής. Ένας οργανισμός που διατείνεται ότι ενώνει τον κόσμο μέσα από το ποδόσφαιρο άφησε την πολιτική να ποδοπατήσει τις ίδιες τις αξίες που υποτίθεται ότι υπηρετεί. Κάθε φορά που μια κυβέρνηση μετέτρεπε τα σύνορα σε φίλτρο διάκρισης, η ηγεσία του παγκόσμιου ποδοσφαίρου κοίταζε αλλού. Η ουδετερότητα, εδώ, δεν ήταν παρά μια ήσυχη μορφή υποταγής.
Το αθλητικό ιδεώδες χτίστηκε πάνω σε μια απλή υπόσχεση: Ότι μέσα στο γήπεδο όλοι είναι ίσοι, ανεξάρτητα από χρώμα, θρησκεία ή διαβατήριο. Το Μουντιάλ του 2026 αρνείται αυτή την υπόσχεση πριν καν αρχίσει το παιχνίδι. Όταν ένας διαιτητής με όλα τα χαρτιά του απελαύνεται, όταν αθλητές υφίστανται ελέγχους σαν ναρκέμποροι, όταν φίλαθλοι αποκλείονται μαζικά λόγω καταγωγής, αυτό δεν είναι πια Παγκόσμιο Κύπελλο. Είναι εργαλείο ελέγχου και αποκλεισμού, ντυμένο με τη σημαία της ασφάλειας.
Προσπαθώντας να τα ελέγξουν όλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες πέτυχαν ένα μόνο πράγμα: Να οργανώσουν ένα από τα πιο σκοτεινά και απωθητικά Μουντιάλ όπου τελικά το μόνο που θα μετράει τη FIFA και του διοργανωτές θα είναι πόσα χρήματα θα βγάλουν…
Τελικά δεν ενώνει
Ξεκίνησε το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου, το οποίο φιλοξενούν από κοινού οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και το Μεξικό. Ακόμη είναι νωρίς για φαβορί, όχι όμως για συμπάθειες. Και φαίνεται πως το φίλαθλο κοινό, εντός και εκτός γηπέδων, εκδηλώνεται φέτος ακόμη πιο εύκολα υπέρ των μικρών και των κατατρεγμένων. Ή απλώς δεν αντέχει καθόλου πια τους ισχυρούς; Εν πάση περιπτώσει, μπορεί η γερμανική υπερδύναμη να συνέτριψε εύκολα το «ερασιτεχνικό» Κουρασάο των 150.000 κατοίκων, αλλά το γκολ της απρόσμενης ισοφάρισης του Κουρασάο στο 21ο λεπτό το πανηγύρισε όλος ο πλανήτης – οκ, πλην Γερμανίας. Η ίδια αίσθηση αναδύεται και από τη φιλική στάση του κόσμου απέναντι στο Ιράν, ακόμα και μέσα στο Λος Άντζελες.
Εξίσου εύκολα εκδηλώθηκε βέβαια και η μικροψυχία των ΗΠΑ ως διοργανωτών, και η δειλία της ξεφωνημένης FIFA (ο πρόεδρος της οποίας, ο Τζιάνι Ινφαντίνο, καθιέρωσε πέρυσι –ας μην το ξεχνάμε– ένα «Βραβείο Ειρήνης» και το απένειμε πάραυτα στον… Τραμπ). Μιλώντας για μικροψυχία: Αμέσως μετά τον αγώνα Ιράν-Νέας Ζηλανδίας, που έληξε ισόπαλος 2-2, οι αρχές των ΗΠΑ δεν επέτρεψαν στην ιρανική ομάδα να αναπαυθεί σε ξενοδοχείο του Λος Άντζελες! Αντίθετα, τη διέταξαν να αναχωρήσει εσπευσμένα για το Μεξικό – όπου έχει αναγκαστεί να εδρεύει λόγω της… ανεπανάληπτης βορειοαμερικανικής «φιλοξενίας». Η δε FIFA, μούγκα, παρόλο που οι ΗΠΑ δεν δίνουν βίζα σε «τριτοκοσμικούς», αρνούνται τη διαμονή στους Ιρανούς κ.ο.κ.
Πάντως όταν ο Ραμίν Ρεζαγιάν, καλύτερος παίκτης και σκόρερ του αγώνα Ιράν-Νέας Ζηλανδίας, προκλήθηκε από στημένη «πολιτική» ερώτηση Βορειοαμερικάνας δημοσιογράφου, σήκωσε το γάντι: «Είμαστε εδώ για να απαντήσουμε σε ερωτήσεις που αφορούν το ποδόσφαιρο. Αλλά αφού ρωτάτε, ο λαός μου είναι εξαιρετικός, και πλέον αυτό το γνωρίζει όλος ο κόσμος. Αν υπάρχει κάποιο εσωτερικό πρόβλημα, δεν σας αφορά. Θα το λύσουμε μόνοι μας». Ο Ρεζαγιάν ευχαρίστησε επίσης το κράτος και τον λαό του Μεξικού για την εξαιρετική φιλοξενία, αλλά δεν έκρυψε τις δυσκολίες που συνεπάγεται η αναγκαστική διαμονή και προπόνηση εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τα γήπεδα των αγώνων.
Από την πλευρά του ο Ιρανός προπονητής Αμίρ Γκαλενοέι διαπίστωσε ότι η ιρανική εθνική ομάδα είναι «η πιο καταπιεσμένη του Μουντιάλ». Ο ανεκδιήγητος Ινφαντίνο κάνει την πάπια, αλλά πού θα πάει; Το λέει και το τραγούδι: Έχει ο καιρός γυρίσματα, δυο όψεις έχουν όλα τα νομίσματα!
Η οικονομία πίσω από το παιχνίδι
Το πρώτο Παγκόσμιο Κύπελλο με 48 ομάδες και 104 αγώνες, μοιρασμένο σε ΗΠΑ, Καναδά και Μεξικό, διαμορφώνεται ως η πιο προσοδοφόρα διοργάνωση στην ιστορία του αθλητισμού. Για τη FIFA, ο εμπορικός κύκλος 2023-2026 ‒με βασικό μοχλό το Μουντιάλ‒ αναμένεται να αποφέρει περίπου 14 δισ. δολάρια σε έσοδα, από τηλεοπτικά δικαιώματα, χορηγίες, εισιτήρια και πακέτα φιλοξενίας.
Για τις διοργανώτριες χώρες, η FIFA προβλέπει συνολικό όφελος 30,5 δισ. δολαρίων και έως 40,9 δισ. σε επιπλέον παγκόσμιο ΑΕΠ. Από αυτά, οι ΗΠΑ απορροφούν πάνω από 11 δισ. δολάρια, ενώ ο Καναδάς υπολογίζει όφελος έως 3,8 δισ. και το Μεξικό περίπου 3 δισ. δολάρια.
Όμως οι αριθμοί φαίνεται να κρύβουν και παγίδες: Σχεδόν το 80% των ξενοδοχείων στις αμερικανικές πόλεις που φιλοξενούν αγώνες αναφέρουν κρατήσεις κάτω των αρχικών προβλέψεων. Το κέρδος της FIFA φαντάζει βέβαιο· το όφελος των χωρών, λιγότερο. Περιμένοντας τα τελικά στοιχεία, ένα πράγμα είναι σίγουρο: Το κέρδος άλωσε για ακόμα μια φορά το ποδόσφαιρο…
