«Ο φόβος ακινητοποιεί. Και αυτό σημαίνει παραμονή στο ίδιο. Εγκλωβισμός σε ασφάλεια που δεν σημαίνει απαραίτητα ασφάλεια»
Κοιτάζω ψηλά. Αποφεύγω να καταμετρήσω απώλειες, καθημερινές, στην ευθεία του βλέμματός μου.
Απώλειες ανθρώπων για πάντα ή «όταν βρω καιρό θα τα πούμε».
Κοιτάζω ψηλά το φεγγάρι λουσμένο στο νέον της πόλης.
Όχι, δεν είναι το νέον. Είναι τσίκνα σε gourmet σελοφάν.
Παρανυχίδα του ουρανού, το φεγγάρι, ματώνει δημοσίως.
Δεν μας αξίζει τόση αιμορραγία.
(Από το ποίημα που έδωσε τον τίτλο της συλλογής)
Η «Παρανυχίδα», η ποιητική συλλογή της Μαρίας Γεωργαλά-Καρτούδη που κυκλοφορεί από τον Μετρονόμο, έρχεται για να μας δείξει ακόμη μια φορά πως στην Ελλάδα, τουλάχιστον σε επίπεδο δημιουργίας, η ποίηση ανθίζει. Και μάλιστα την πρωτοκαθεδρία μάλλον έχουν οι γυναίκες, όπως μπορεί να διαπιστώσει όποιος παρακολουθεί την εκδοτική δραστηριότητα στον συγκεκριμένο χώρο.
Ενδιαφέρουσες προσεγγίσεις, νέες φωνές, στίχοι που μένουν στη μνήμη.
Ο Μπρεχτ έγραφε για τους σκοτεινούς καιρούς, σαν αυτούς που ζούμε και σήμερα:
«Μα δε θα λένε: Ήτανε σκοτεινοί καιροί.
Θα λένε: Γιατί σωπαίναν οι ποιητές τους;»
Ευτυχώς ποιητές/ριες όπως η Μαρία Γεωργαλά-Καρτούδη, δεν επιλέγουν τον δρόμο της σιωπής. Κι ανάμεσα στα ποιήματα που μιλούν για τον εσωτερικό κόσμο, τα αισθήματα, τον έρωτα, τα όνειρα, είναι σαφέστατες κι αιχμές για το σήμερα. Όπως γράφει η ίδια:
Να είσαι εκτός. / Ν’ ακούς το εντός. / Ησύχως. / Να αλλάζεις το εντός,
για ν’ αλλάξει το εκτός. / Θορυβωδώς [Ακινησία].
Κι ακόμα:
Φωνάζουν πως είμαστε όλοι, σπασμένα αγγεία, / χωρίς σημασία.
Μένει σβηστή η πυροστιά. / Προσάναμμα κόβω απ’ τον ήλιο
κι ανάβω μεγάλη φωτιά. / Διαλέγω να είμαι παιδί που πετά. [Αγγείο]
Όχι! Δεν είναι όλα καλά. / Δεν πρόκειται πια να ’ναι. / Ο ήλιος κι αν θα λιάζεται κάθε πρωί ψηλά, / κι αν το φεγγάρι γίνεται φωτιά μες στο σκοτάδι. / Όχι! Δεν είναι όλα καλά. Δεν πρόκειται πια να ’ναι. [Black Lives Matter]
Όταν οι άνθρωποι φοβούνται, σταματούν να σκέφτονται. / Απ’ όλα τα λεξικά σβήνουν τη λέξη ελευθερία, σαν να μην βιώθηκε ποτέ. / Όταν οι άνθρωποι φοβούνται, όσοι τους προκαλούν τον φόβο εκστασιάζονται. / Μόνο η μοιρασιά κάνει τον άνθρωπο να μη φοβάται. [Φόβος –πάλι]
Αυτή είναι μόνο μια μικρή γεύση από ένα πολυδιάστατο ποιητικό έργο που αποκαλύπτει την δύναμη των στίχων, που μπορεί να μην ανατρέπουν καθεστώτα, όμως προκαλούν ρωγμές, και κυρίως ανοίγουν χαραμάδες στο φως για να πολεμήσουμε το εσωτερικό και εξωτερικό σκοτάδι…
Ποια είναι η «παρανυχίδα» του τίτλου; Κάτι που μας ενοχλεί ή που μας αφυπνίζει; Γιατί το διαλέξατε;
Η Παρανυχίδα είναι κάτι που φλεγμαίνει, που ενοχλεί, που επανεμφανίζεται, που αν δεν την φροντίσεις, παίρνει διαστάσεις ο πόνος της και επεκτείνεται. Σε όλα τα επίπεδα, το προσωπικό, το σχεσιακό, το πολιτικό και κοινωνικό. Κάτι μικρό με μεγάλη σημασία. Στο ομώνυμο ποίημα της συλλογής, το φεγγάρι είναι «παρανυχίδα του ουρανού», που αιμορραγεί άδικα πάνω από το άδικο της πόλης. Νιώθω την ανάγκη, κι αυτό ήθελα να εκφράσω, ότι η ζωή μας χρειάζεται επαγρύπνηση και φροντίδα. Αλλιώς θα καταργήσουμε μέσα από την απαξίωση και την αφροντισιά μας τον Άλλο, το Όλο, τον Εαυτό.
Και ο φόβος έχει μια ιδιαίτερη θέση μέσα στη συλλογή σας. Ήδη μας προϊδεάζετε από την αρχή: «Το τέλος δεν το φέρνει ο θάνατος / Ο φόβος το φέρνει». Και υπάρχει και το ομώνυμο ποίημα. Τι μας κάνει ο φόβος στη ζωή μας;.
Ο φόβος είναι θανάσιμη απειλή. Όχι για το αποτέλεσμα. Ο φόβος εξάλλου προηγείται οποιουδήποτε αποτελέσματος μιας δράσης θετικής ή αρνητικής. Ο φόβος ακινητοποιεί. Και αυτό σημαίνει παραμονή στο ίδιο. Εγκλωβισμός σε ασφάλεια που δεν σημαίνει απαραίτητα ασφάλεια. Ζούμε σε αντιφατικές συντηρητικές εποχές που αλλάζουν συνεχώς, αλματωδώς, αλλά σιχαίνονται το νέο, το διαφορετικό, το καινοτόμο. Ζούμε σε εποχές όπου πραγματικά «ο φόβος φυλάει τα έρμα». Παντού, με κάθε τρόπο αυτό επικοινωνείται, ειδικά από τους τρομολάγνους-υπερανεπτυγμένους τεχνολογικά-φορείς της υπερ-πληροφόρησης. Ακινητοποιηθείτε, καταναλώνετε, μην αντιδράτε για να καταφέρετε να επιβιώσετε. Μια ήσυχη ασφαλή ζωή. Τον φοβάμαι τον φόβο.
Στα ποιήματά σας από το «προσωπικό» και την ενδοσκόπηση, περνάμε συχνά στο «κοινωνικό», στον κόσμο που μας περιβάλλει. Παράδειγμα το Black Lives Matter. Θεωρείτε πως έχει πολιτική διάσταση η ποίησή σας;
Θα ήθελα να έχει. Στα σίγουρα αυτή είναι η πρόθεση μου. Δεν θεωρώ ότι μπορεί να υπάρξει δημιουργός εκτός του κοινωνικού πλαισίου μέσα στο οποίο δημιουργεί και ανεξάρτητα των ιδεολογικών, αξιακών και πολιτικών του πεποιθήσεων και επιλογών. Σε κάθε έκφανση ποιητική, οποιασδήποτε τεχνοτροπίας υποβόσκει η πολιτική.
Σχετικό το επόμενο ερώτημα. Γράφετε: «Να είσαι εκτός. / Ν’ ακούς το εντός. / Ησύχως. / Να αλλάζεις το εντός, / για ν’ αλλάξει το εκτός. / Θορυβωδώς.». Μπορεί η ποίηση να αλλάξει τον κόσμο γύρω μας;
Ευχαριστώ που αναδείξετε το εν λόγω ποίημα. Είναι από τα πιο αγαπημένα μου, ας μου επιτραπεί να το πω. Θεωρώ ότι αν παρατηρήσουμε τη ροή των πραγμάτων και κατανοήσουμε το τι συμβαίνει με λογική και ενσυναίσθηση, μπορούμε συνεργατικά να αλλάξουμε τη δυναμική και την ισορροπία οποιουδήποτε συστήματος. Οπότε, η ποίηση με την εσωτερική της φωνή, ένταση και ανυποταξία έχει και οφείλει να έχει ανατρεπτικό ρόλο και λειτουργία στην κοινωνική κατασκευή του προσωπικού και πολιτισμικού αφηγήματος.
Κλείνετε τη συλλογή με το «Ρυάκι». Μια νοσταλγία της εφηβείας. Τι σας λείπει από κείνα τα χρόνια;
Συνεχίζοντας το προηγούμενο σκεπτικό, θεωρώ ότι η παιδικότητα και η εφηβεία είναι οι πιο ελεύθερες εποχές του ανθρώπινου πνεύματος. Η ποιητική μου συλλογή ξεκινά με το ποίημα «Αρχή», όπου αναδεικνύεται μια ωριμότερη αναπόληση της ζωής, και τελειώνει με το «Ρυάκι», που συναντά μέσω της εφηβείας και του έρωτα ξανά την αρχή. Μου λείπει το συναίσθημα και η αφοβία από εκείνη την εποχή. Μου λείπει ότι όλα ήταν τεράστια, και τα όμορφα και τα άσχημα. Μου λείπει η καθαρότητα, το μη υστερόβουλο, το απόλυτο. Η φιλία ήταν φιλία, η αγάπη ήταν αγάπη, η ελπίδα-ελπίδα, το μοίρασμα-μοίρασμα. Όλα αυτά μου λείπουν και τα ψάχνω στην ποίησή μου, στη ζωή μου.
Δρόμος της Αριστεράς
