«Όπταις ἄμμε»: Ένα θραύσμα από στίχο της Σαπφούς, γίνεται ο τίτλος της δεύτερης ποιητικής συλλογής της Κατερίνας Μανιάτη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κύφαντα.
Μια πολύ νέα στην ηλικία ποιήτρια που επιλέγει πέρα από τα ποιήματα να εικονογραφεί με δικά της εικαστικά έργα το βιβλίο. Έτσι που το κάθε ποίημα συνοδεύεται κι από την εικόνα του που ενίοτε το ερμηνεύει, ενίοτε το συμπληρώνει.
Για ακόμη μια φορά εντυπωσιάζομαι από το γεγονός πως πολλές πια νέες γυναίκες που επιλέγουν να εκφραστούν μέσα από τον στίχο και την ποιητική δημιουργία το κάνουν με ταλέντο και ωριμότητα – που ξεπερνά σίγουρα την τυπική ημερολογιακή ηλικία τους.
Είναι κρίμα που η ποίηση διαβάζεται τόσο λίγο στην Ελλάδα.
Είναι όμως ευτύχημα το γεγονός πως οι δημιουργοί επιμένουν.
«Μου μένει μόνο ό,τι με λησμονεί», γράφει η Κατερίνα Μανιάτη και σε άλλο σημείο:
Η αλήθεια είναι πως
Βάζουμε κοσμήματα για να λάμψουμε
Σαν τις πέτρες που εναποθέτουμε τις ευχές μας
Να λάμψουμε για ένα λεπτό έστω
Και ας είμαστε και εμείς πεθαμένοι
Κι αλλού:
Με ματαιότητες ντύνεσαι και γδύνεσαι
Τόσες πολλές,
Έτσι για να πνίγεσαι
Μπας και νιώσεις κάτι
Ή:
Όλη σου η μορφή,
Μια κενολογία του αέρα,
Μια υποκρισία
Αξία χειροκροτήματος
Και στο τέλος:
Νιώθει φόβο,
Μη φύγουν οι ελπίδες
Σαν τις σεμνές, καλές κυρίες
Με το κεφάλι κάτω
Και τα χείλη σφιγμένα.
Μετέφερα μερικούς στίχους για να σας βάλω στο κλίμα. Ας την ακούσουμε και στη συζήτηση:
Εμένα με έλκει η ίδια η πράξη της γραφής. Η στιγμή που οι λέξεις παύουν να είναι απλά λέξεις και γίνονται ανάσα, ρυθμός, αποκάλυψη
Θα μπορούσες να μας εξηγήσεις τη σημασία του τίτλου που μάλλον ξενίζει; Είναι στίχοι της Σαπφούς όπως γράφεις.
«Όπταις ἄμμε / … / ἆς θέλετ’ ὔμμες» είναι φράση από θραύσματα της Σαπφούς (τα αποσπάσματα 38 και 45), που έχει μεταφραστεί στα αγγλικά ως «you burn me / … / as long as you want (me)».
Ένας συνωστισμός λαχτάρας, πόνου και επιθυμίας. Το ρήμα «ὄπταις» και η λέξη «ἄμμε» υποδηλώνουν την αίσθηση του να είσαι υπό το βλέμμα ή την επιρροή κάποιου που μπορεί να προκαλεί πόνο, ή να σε κατακτά με τρόπο που δεν μπορείς να αποφύγεις.
Ο τίτλος του βιβλίου, λοιπόν, λειτουργεί ως μια πρόκληση: η αγάπη / το πάθος που καίει, που έχει μια δίψα, μια συνεχόμενη μορφή παρουσίας, αλλά και πάλης με τον εαυτό – με το σώμα, με το συναίσθημα, με τον χρόνο. Με όρους μιας σχέσης που δεν ελέγχεται πλήρως και που αφήνει την Σαπφώ, έπειτα και εμένα, να αισθάνεται αυτό το κάψιμο – ψυχικό, σωματικό, υπαρξιακό.
Εικονογραφείς η ίδια τα ποιήματά σου. Δεν θα αρκούσαν οι στίχοι; Γιατί θέλησες να τους συμπληρώσεις με εικόνες;
Ναι, η ίδια εικονογραφώ όλα τα έργα μου. Οι στίχοι από μόνοι τους έχουν τη δική τους δύναμη, όμως εγώ νιώθω ότι οι εικόνες είναι μια δεύτερη γλώσσα που μπορεί να συνομιλήσει μαζί τους. Όταν ζωγραφίζω ή εικονογραφώ, ουσιαστικά μεταφράζω το άρρητο, το υπόγειο ρεύμα που συνοδεύει τα λόγια. Δεν θέλω να «εξηγήσω» την ποίηση, αλλά να της ανοίξω έναν ακόμη δρόμο για να φτάσει στον αναγνώστη. Είναι σαν να στήνω έναν διάλογο ανάμεσα στην όραση και στον ήχο της ψυχής.
Γράφεις: «Καλύτερα να κοιτάς τα πράγματα από τον καθρέπτη / Από το να προσπαθείς να ακουμπήσεις / πράγματα που δεν μπορείς να συλλάβεις». Δεν παραμορφώνει όμως αυτός ο καθρέφτης την πραγματικότητα;
Ναι, ο καθρέφτης παραμορφώνει. Μα καμιά ματιά πάνω στην πραγματικότητα δεν είναι ποτέ ατόφια· πάντα τη βλέπουμε μέσα από φίλτρα, σκιές, αναμνήσεις, επιθυμίες. Ο καθένας κουβαλάει και ένα διαφορετικό ζευγάρι φακών για τα γυαλιά του. Ο καθρέφτης, για μένα, είναι ένας τρόπος να παραδεχτώ αυτήν τη διάθλαση. Να κοιτάξω χωρίς να προσπαθήσω να κατακτήσω. Και καμιά φορά, μέσα από την παραμόρφωση, αναδύεται η αλήθεια πιο καθαρά.
Ο έρωτας… Μπορεί να επιβιώσει σε αυτή τη σκληρή εποχή;
Ο έρωτας δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη. Δεν παύει να γεννιέται ακόμη και στις πιο άνυδρες εποχές, όπως το χορτάρι που βρίσκει μια χαραμάδα στην πέτρα. Μπορεί να αλλάζει μορφές, να τραυματίζεται, να δοκιμάζεται, αλλά δεν παύει. Και στις χειρότερες πυρκαγιές θα φυτρώσει πράσινο μετά. Ο έρωτας είναι ο πιο επίμονος τρόπος της ζωής να συνεχίζει να υπάρχει, και η πιο ισχυρή υπενθύμισή της.
Ποίηση: Πολλοί γράφουν / λίγοι διαβάζουν. Εσένα τι σε έλκει περισσότερο;
Εμένα με έλκει η ίδια η πράξη της γραφής. Η στιγμή που οι λέξεις παύουν να είναι απλά λέξεις και γίνονται ανάσα, ρυθμός, αποκάλυψη. Η ανάγνωση είναι εξίσου σημαντική –χωρίς αυτήν, τα ποιήματα μένουν κλειστά σαν άγραφες επιστολές– αλλά η δημιουργία είναι το κομμάτι όπου βρίσκω την αληθινή ελευθερία. Δεν με απασχολεί αν είναι λίγοι αυτοί που θα διαβάσουν· με νοιάζει να είναι εκείνοι που θα νιώσουν ότι οι στίχοι αγγίζουν κάτι μέσα τους. Για εμένα, αν έχω αγγίξει έναν άνθρωπο με τη δουλειά μου, είμαι ολοκληρωμένη σαν δημιουργός.
