Ένα ακόμη θερμό καλοκαίρι αναμένεται ότι θα περάσει το Κυπριακό, με πολλές δυσκολίες και με φόντο τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή. Σε μια περίοδο πολέμων, με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ να επιχειρούν στρατιωτικά να επιβάλλουν την κυριαρχία και τον έλεγχο τους στην περιοχή, ξεκινά μια νέα προσπάθεια στο Κυπριακό.
Οι συνθήκες και τα δεδομένα δεν είναι ευνοϊκά καθώς, πέραν από το πολεμικό κλίμα και τις εν εξελίξει ιμπεριαλιστικές ενέργειες της Ουάσιγκτον και του Τελ Αβίβ, η Άγκυρα επιχειρεί παράλληλα, συστηματικά και μεθοδικά, να μπει στην εξίσωση της γεωπολιτικής ανακατανομής ισχύος. Και τούτο επιχειρεί να το πετύχει αυξάνοντας την επιθετικότητά της, κυρίως έναντι της Κύπρου και της Ελλάδος.
Έκπαλαι, όταν η Άγκυρα είναι επιθετική, απειλητική, θέτει μαξιμαλιστικές αξιώσεις, σπεύδουν οι τρίτοι κατευναστικά. Και τον λογαριασμό καλούνται να πληρώσουν η Κύπρος και η Ελλάδα.
Τις τελευταίες ημέρες βρέθηκε στη Λευκωσία η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία θα επισκεφθεί την Αθήνα και την Άγκυρα για επαφές.
Τα Ηνωμένα Έθνη φαίνεται να έχουν καθορίσει ένα νέο οδικό χάρτη στο Κυπριακό, με πρώτο σταθμό την πραγματοποίηση άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης (τέλος Ιουλίου, αρχές Αυγούστου) στη Γενεύη. Το στοίχημα για τους εν δυνάμει μεσολαβητές είναι να συνδέσουν το Κυπριακό με τα «θέλω» της κατοχικής Τουρκίας στα ευρωτουρκικά.
Πρόκειται για την τελευταία προσπάθεια του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, πριν την αποχώρησή του από την ηγεσία του Διεθνούς Οργανισμού, το Νοέμβριο τρέχοντος έτους. Μια ύστατη προσπάθεια ώστε να αφήσει μια «κληρονομιά» στον διάδοχό του για το πώς θα πορευθεί με το Κυπριακό.
Ο σχεδιασμός ΟΗΕ
Ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Οργανισμού θεωρεί πως εάν η Άγκυρα εξασφαλίσει κάποια δώρα σε σχέση με την Ευρώπη, τότε ενδεχομένως να συνεργασθεί και στο Κυπριακό. Πρόκειται για μια παλιά δοκιμασμένη συνταγή, η οποία, ωστόσο, δεν απέδωσε. Επανέρχεται η διασύνδεση, εκτιμώντας από πλευράς των Ηνωμένων Εθνών ότι τα δεδομένα έχουν αλλάξει. Υπάρχουν όντως νέα δεδομένα, ή πρόκειται για μια ακόμη προσπάθεια η οποία θα οδηγηθεί σε αποτυχία; Αυτό θα διαφανεί πολύ σύντομα. Ο χρόνος, ενόψει και της ολοκλήρωσης της θητείας του Αντόνιο Γκουτέρες, πιέζει, και θα πρέπει να υπάρξει αποτέλεσμα, ώστε να διευκολυνθεί ο σχεδιασμός και υλοποιηθεί ο πρώτος σταθμός αυτής της πρωτοβουλίας, που είναι η σύγκληση άτυπης Πενταμερούς Διάσκεψης για το Κυπριακό.
Οι παρενοχλήσεις
Τι βλέπει, όμως, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, που οι υπόλοιποι δεν μπορούμε να αντιληφθούμε; Σε κάθε πρωτοβουλία το ζητούμενο είναι η στάση της κατοχικής δύναμης. Η Τουρκία, όπως εκ του αποτελέσματος προκύπτει, ούτε τα προσχήματα δεν τηρεί. Εάν, όντως, είναι κράτος που ενδιαφέρεται για τα ευρωτουρκικά, τότε γιατί παρενοχλεί τα κρατικά αεροσκάφη, που μεταφέρουν αξιωματούχους κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Κύπρο; Το έπραξε τούτο την περασμένη Κυριακή. Όπως είναι γνωστό, τα κρατικά αεροσκάφη που μετέφεραν τους υπουργούς Άμυνας κρατών μελών της Ε.Ε. στην Κύπρο για να συμμετάσχουν σε άτυπη σύνοδο υπό την κυπριακή προεδρία της Ε.Ε., παρενοχλήθηκαν αρχικά με παρεμβολές ασυρμάτου, ενώ στη συνέχεια απογειώθηκαν δύο F-16 από το παράνομο αεροδρόμιο της κατεχόμενης Τύμπου, για να ακολουθούν από κοντά τα κρατικά αεροσκάφη. Οι παρενοχλήσεις ήταν στοχευμένες. Αφορούσαν τα αεροσκάφη που μετέφεραν τον Έλληνα υπουργό Εθνικής Άμυνας και τους ομολόγους του της Γαλλίας και της Ολλανδίας.
Η ενέργεια αυτή της κατοχικής πλευράς δεν αφορούσε μόνο τη στάση της έναντι Ευρωπαίων αξιωματούχων, αλλά στόχευε να στείλει και ένα μήνυμα για το Κυπριακό. Κυρίως να τονίσει το τουρκικό αφήγημα, ότι η αποσχιστική οντότητα έχει κυριαρχία. Είναι χωριστή οντότητα έναντι της Κυπριακής Δημοκρατίας. Και ως εκ τούτου ελέγχει, δήθεν, εναέριο και θαλάσσιο χώρο. Αυτή η συμπεριφορά παραπέμπει ευθέως στην τουρκική θέση για δύο κράτη. Παράλληλα, στέλνει ακόμη ένα μήνυμα, ότι στην περιοχή κάνει κουμάντο η Άγκυρα προβάλλοντας τη στρατιωτική της ισχύ. Πρέπει δε να αναφερθεί πως μετά τις παρενοχλήσεις, αντιδράσεις υπήρξαν μόνο από την Αθήνα και τη Λευκωσία. Οι Βρυξέλλες υποβάθμισαν το γεγονός.
Όλα αυτά προφανώς και πρέπει να λαμβάνονται υπόψη ενόψει της νέας αυτής προσπάθειας των Ηνωμένων Εθνών. Κι αυτό γιατί και τώρα, όπως και στο παρελθόν, όλα εξαρτώνται από την κατοχική Τουρκία. Ενδείξεις αλλαγής της τουρκικής στάσης δεν υπάρχουν. Αντίθετα, υπάρχει ενίσχυση της τουρκικής επιθετικότητας που, με την ανοχή των διαφόρων τρίτων, αυξάνεται.
Τα δώρα προς Άγκυρα
Στο διά ταύτα: Τι αναμένεται από αυτή τη νέα πρωτοβουλία των Ηνωμένων Εθνών; Ενδεχομένως να οδηγήσουν οι διεργασίες αυτές στην επανέναρξη των συνομιλιών. Για να επιτευχθεί τούτο θα πρέπει να πεισθεί η Τουρκία. Πώς; Με τη γνωστή συνταγή του κατευνασμού, με δώρα που θα δοθούν προς την Τουρκία για να δελεαστεί και να συνεργασθεί. Τα δώρα αυτά αφορούν αξιώσεις που θέτει η Άγκυρα στο πεδίο των ευρωτουρκικών. Όπως η παραχώρηση βίζας σε Τούρκους πολίτες, η συμμετοχή στο SAFE, η αναβάθμιση/επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης Τουρκίας-Ε.Ε. Την ίδια ώρα, στο Κυπριακό, η κατοχική πλευρά θέτει προϋποθέσεις για να συμμετέχει ότι η θέση της τουρκοκυπριακής πλευράς περιλαμβάνει τέσσερα σημεία: Η πολιτική ισότητα να μην τεθεί υπό διαπραγμάτευση, να καθοριστούν ημερομηνίες έναρξης και λήξης των διαπραγματεύσεων, να επιβεβαιωθούν οι προηγούμενες συγκλίσεις, και να μην υπάρξει επιστροφή στο στάτους κβο αν η ελληνοκυπριακή πλευρά αποχωρήσει από το τραπέζι.
Αυτές οι προϋποθέσεις που θέτει η Άγκυρα δυσκολεύουν την προσπάθεια, ενώ ζητά και νέες υποχωρήσεις από την ελληνική πλευρά. Σε ότι αφορά τα αιτήματα που αφορούν τα ευρωτουρκικά είναι σαφές πως για να ικανοποιηθεί η κατοχική Τουρκία δεν πρέπει να συναινέσουν μόνο η Ελλάδα και η Κύπρος αλλά και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Σε ό,τι αφορά τα διαδικαστικά στο Κυπριακό, είναι σαφές πως στους όρους τίθεται και το θέμα του διαζυγίου. Δηλαδή, η κατοχική πλευρά ζητά να διασφαλισθεί ότι σε περίπτωση νέας αποτυχίας, θα αλλάξει το καθεστώς των Τουρκοκυπρίων. Θα αναγνωρισθεί ως χωριστή οντότητα. Κοντολογίς, ζητά να συζητηθεί το διαζύγιο πριν τον γάμο.
Το τοπίο θα ξεκαθαρίσει σύντομα. Για μια ακόμη φορά, για να συνεργασθεί η Τουρκία στο Κυπριακό θα πρέπει να λάβει «δώρα ενθάρρυνσης». Πρόκειται για τη γνωστή τακτική της εξημέρωσης του θηρίου. Διαχρονικά, ωστόσο, αποδείχθηκε πως το θηρίο αντί να εξημερώνεται αποθρασύνεται, γίνεται πιο επιθετικό, ζητά όλο και περισσότερα.
