Για χρόνια ακούμε ότι ο λιγνίτης αποτελεί ένα ξεπερασμένο καύσιμο, οικονομικά ασύμφορο και περιβαλλοντικά επιζήμιο. Στο όνομά του έκλεισαν μονάδες της ΔΕΗ, εγκαταλείφθηκαν ορυχεία, αποξηλώνονται εγκαταστάσεις δισεκατομμυρίων ευρώ και ολόκληρες περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας βυθίζονται στην οικονομική αβεβαιότητα. Το αφήγημα είναι σαφές. Ο λιγνίτης ανήκει στο παρελθόν. Αν όμως είναι έτσι, γιατί αυτό δεν ισχύει για όλους;
Η περίπτωση του ορυχείου της Αχλάδας αποκαλύπτει μια διαφορετική πραγματικότητα. Ενώ το δημόσιο λιγνιτικό σύστημα αποσύρεται και οι υποδομές της ΔΕΗ οδηγούνται στην απαξίωση, ο λιγνίτης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο επιχειρηματικού ενδιαφέροντος όταν αυτό εξυπηρετεί ιδιωτικές στρατηγικές.
Στην Αχλάδα, ένα χωριό που μετατράπηκε σε λιγνιτωρυχείο, για λόγους «δημοσίου συμφέροντος» και για την τροφοδοσία του ΑΗΣ Μελίτης (ο οποίος όμως είναι οριστικά κλειστός από τον Μάρτιο του 2025) η εξορυκτική δραστηριότητα συνεχίζεται κανονικά. Όχι από την ΔΕΗ όμως, και όχι για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στη χώρα μας. Θυγατρική της Metlen του ομίλου Μυτιληναίου –ο οποίος δραστηριοποιείται τόσο σε ΑΠΕ όσο και στο Φυσικό Αέριο– συνεχίζει από το 2023 να εκμεταλλεύεται το απόθεμα λιγνίτη (ο οποίος, ω του θαύματος, δεν εξαφανίστηκε με την απολιγνιτοποίηση) και να το εξάγει στη γειτονική «Βόρεια Μακεδονία». Εκεί καίγεται στα ατμοηλεκτρικά εργοστάσια, τα οποία προφανώς δεν ακολουθούν πλήρως τους αυστηρούς περιβαλλοντικούς κανόνες της Ε.Ε. (επίσης προφανώς, οι ρύποι που παράγουν δεν σταματούν πριν τα βόρεια σύνορά μας). Σύμφωνα μάλιστα με δημοσιεύματα που επικαλούνται πηγές του ΥΠΕΝ, μόνο το 2023 εξήχθησαν 768.827 τόνοι λιγνίτη, με τιμή 28-30 ευρώ τον τόνο.
Η αντίφαση είναι προφανής. Αν ο λιγνίτης είναι οικονομικά νεκρός ώστε να δικαιολογείται η οριστική καταστροφή των δημόσιων υποδομών, γιατί εξακολουθεί να έχει αξία για ιδιωτικές επιχειρήσεις; Και αν εξακολουθεί να έχει οικονομική ή στρατηγική σημασία σε ορισμένες περιπτώσεις, γιατί το ελληνικό Δημόσιο εγκαταλείπει πλήρως τη δική του δυνατότητα αξιοποίησής του;
Είναι εξόφθαλμο πως το Ελληνικό Δημόσιο παραδίδει σε ιδιώτες το αποκλειστικό δικαίωμά του να αποφασίζει πότε και πώς θα χρησιμοποιηθεί ένας εθνικός φυσικός πόρος. Σήμερα, η χώρα δεν αποχωρεί απλώς από τον λιγνίτη. Αποχωρεί από την ίδια τη δυνατότητα να ασκεί δημόσια πολιτική πάνω σε αυτόν. Η Αχλάδα δείχνει το πραγματικό πρόσωπο της «απολιγνιτοποίησης»: απόσυρση του Δημοσίου, απαξίωση υποδομών, και νέα πεδία κερδοφορίας για μπίζνες των γνωστών επιχειρηματιών/εργολάβων. Ο λιγνίτης, τελικά, δεν τελείωσε. Απλώς άλλαξε χέρια. Δεν ανήκει πλέον στον δημόσιο ενεργειακό σχεδιασμό, αλλά αφήνεται ως λάφυρο στους ντόπιους ολιγάρχες.
