Στο Παρίσι, μπροστά στο ομοίωμα ενός ευρωπαϊκού πυραύλου και δίπλα στον Μακρόν, ο Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε το νέο εθνικό κατόρθωμα: Ο πρώτος Έλληνας αστροναύτης θα ταξιδέψει στο διάστημα. Λαμπερό σκηνικό, άψογη φωτογραφία, εξωστρέφεια. Το αφήγημα της επιτυχίας σε όλο του το μεγαλείο.
Πίσω από τη βιτρίνα, υπάρχουν και τα ψιλά γράμματα.
Η αποστολή λέγεται PAM-6 και δεν είναι «ελληνική» παρά μόνο στα δελτία Τύπου. Τη διοργανώνει η αμερικανική ιδιωτική εταιρεία Vast. Η μεταφορά γίνεται με σκάφος Crew Dragon της SpaceX του Έλον Μασκ, εκτοξευμένο με πύραυλο Falcon 9. Κυβερνήτης ένας Γάλλος, πιλότος ένας Τσέχος, και ο δικός μας γιατρός, ο Αδριανός Γολέμης, ως «ειδικός αποστολής». Όλα ιδιωτικά: ο πύραυλος, το σκάφος, η εταιρεία, η θέση. Το κράτος κάνει ένα και μόνο πράγμα — πληρώνει.
Πόσο; Επισήμως, δεν ξέρουμε: εμπορικό απόρρητο, μας λένε. Ανεπισήμως, τα ρεπορτάζ μιλούν για περίπου 60 εκατομμύρια ανά θέση, ενώ η συνολική κρατική δέσμευση αγγίζει τα 75. Από την τσέπη μας, εννοείται. Ας το κρατήσουμε αυτό
Ο Γιάννης Ιωαννίδης, καθηγητής στο Στάνφορντ, το έθεσε ωμά σε πρόσφατη τηλεοπτική του παρέμβαση στην εκπομπή «Αντιθέσεις» του Γιώργου Σαχίνη στο ΚΡΗΤΗ TV: Mε τα χρήματα που πάνε σε ένα εισιτήριο διαστημικής αναψυχής, το κράτος χρηματοδοτεί όλα μαζί τα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας. Και δεν υπερβάλλει. Η ετήσια τακτική επιχορήγηση λειτουργίας των ΑΕΙ για το 2025 κινήθηκε γύρω στα 127 εκατομμύρια ‒ 114 στην πρώτη δόση, 13 στη δεύτερη. Θέρμανση, ρεύμα, συντήρηση, αναλώσιμα για δεκάδες χιλιάδες φοιτητές. Μία θέση αστροναύτη ισοδυναμεί σχεδόν με τη μισή ετήσια λειτουργία ολόκληρης της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Θέλετε το νούμερο της έρευνας; Η τελευταία μεγάλη προκήρυξη βασικής έρευνας του ΕΛΙΔΕΚ χρηματοδότησε 279 ερευνητικές ομάδες με 62,5 εκατομμύρια. Δηλαδή τα λεφτά ενός και μόνο εισιτηρίου ξεπερνούν τον προϋπολογισμό με τον οποίο δούλεψαν σχεδόν τριακόσιες ομάδες επιστημόνων. Ερευνητές που πολλοί από αυτούς μπορεί να έχουν πάρει τον δρόμο του εξωτερικού πριν καν προσγειωθεί το Crew Dragon.
Και η δικαιολογία; Η κυβέρνηση μιλάει για «georeturn»: τα χρήματα, λέει, επιστρέφουν σε ελληνικά ιδρύματα και επιχειρήσεις μέσω των πειραμάτων που θα εκτελεστούν. Μόνο που μια πτήση που η ίδια η βιομηχανία περιγράφει ως αποστολή του τύπου «μην αγγίζετε τίποτα» δύσκολα αντικαθιστά ένα εργαστήριο που κλείνει επειδή δεν βγαίνει ο λογαριασμός του ρεύματος.
Πρόκειται για πολιτικό ζήτημα ιεράρχησης. Επιλέγεται το επικοινωνιακό πυροτέχνημα αντί των πανεπιστημιακών και ερευνητικών υποδομών, η φωτογραφία αντί του θεσμού, το σύμβολο αντί της ουσίας. Η κυβερνητική παρέμβαση είναι στο φαίνεσθαι και όχι στην παραγωγή και στη γνώση. Κι όταν σβήσει το πυροτέχνημα, θα μείνει η ίδια ακριβώς χώρα: με τα υποχρηματοδοτούμενα πανεπιστήμια, το brain drain που δεν κόβεται, τους νέους επιστήμονες που εκπαιδεύουμε για να τους εξάγουμε.
Ο αστροναύτης θα γυρίσει σε δεκατέσσερις μέρες. Η εικόνα θα κρατήσει μια εβδομάδα στα πρωτοσέλιδα. Και μετά;
Δρόμος της Αριστεράς
