Λαϊκό και ρεμπέτικο: Μητσάκης, Τσιτσάνης, Άκης Πάνου

Ο φάκελος συγκεντρώνει κείμενα του Δρόμου για το ρεμπέτικο και το λαϊκό τραγούδι, με κεντρικό πρόσωπο τον Βασίλη Τσιτσάνη. Το άρθρο «Πώς ο Τσιτσάνης έκανε το ρεμπέτικο λαϊκό» (2011) παρακολουθεί τη διαδρομή του από τα Τρίκαλα στην Αθήνα του 1934 και τα 96 τραγούδια που ηχογράφησε ως το 1940, με κορυφαία την «Αρχόντισσα». Ο Γιώργος Κοντογιάννης υποστηρίζει ότι ο Τσιτσάνης πρωτοστάτησε σε μια «σχολή» που ονομάστηκε λαϊκό τραγούδι και ενέπνευσε τον Μάνο Χατζιδάκι. Ο Σπύρος Κουζινόπουλος γράφει για τα χρόνια του στη Θεσσαλονίκη, το «Μπαξέ Τσιφλίκι» και τη φιλία του με τον Χαρίλαο Φλωράκη, ενώ ο Στέλιος Ελληνιάδης εξετάζει τον ρόλο του Τσιτσάνη και της Σωτηρίας Μπέλλου στην αποκατάσταση του Χαράματος στην Καισαριανή.

Μια σειρά άρθρων του Ελληνιάδη από το 2022 εξετάζει από πού προήλθε το ρεμπέτικο: τη σημασία της καταστροφής του 1922 για το αστικό λαϊκό τραγούδι, τον κόσμο των νυχτερινών μαγαζιών και των δισκογραφικών εταιριών, και τη διαδρομή «από τον σπασμένο μπαγλαμά στο δοξασμένο μπουζούκι». Στο ίδιο όργανο επανέρχεται ο αποχαιρετισμός στον μπουζουξή Στέλιο Ζαφειρίου, ενώ ο Αλέξης Βάκης γράφει για τον Μανώλη Χιώτη, που πρόσθεσε στο μπουζούκι την τέταρτη χορδή. Ο Μάρκος Βαμβακάρης, ο «πατριάρχης» του μπουζουκιού, εμφανίζεται μέσα από την κριτική για την παράσταση «Εγώ, ο Μάρκος Βαμβακάρης» του Θανάση Παπαγεωργίου.

Ξεχωριστή θέση έχει ο Άκης Πάνου, με τρία κείμενα του Ελληνιάδη, που τον γνώρισε από κοντά. Γράφει για τη διαρκή ρήξη του με τους ισχυρούς της δισκογραφίας, για τη σύγκρουση με τον Γιώργο Νταλάρα στην ηχογράφηση του δίσκου «Θέλω να τα πω» (1982) και για τον δημιουργό που έμοιαζε με «καναρίνι σε ανθρακωρυχείο». Για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του, ο ίδιος συντάκτης σκιαγραφεί τον Γιώργο Μητσάκη, τον τραγουδοποιό από την Κωνσταντινούπολη, με τη μαρτυρία του Γιώργου Ζαμπέτα.

Οι φωνές του λαϊκού τραγουδιού έχουν τα δικά τους κείμενα. Ο Ελληνιάδης γράφει για τον Στέλιο Καζαντζίδη και τον δίσκο «Ελεύθερος» (1988), που ήρθε μετά από μια μακριά περίοδο αποκλεισμού, και για τον Κώστα Χατζή και τον ρατσισμό σε βάρος των τσιγγάνων μουσικών. Η Έλενα Πατρικίου γράφει για τον Μητροπάνο έναν «ιωνικό επικήδειο» που ελέγχει τη χρήση του επιθέτου «δωρικός». Δύο κείμενα του 2011 για τις ρεμπέτισσες παρουσιάζουν το μπλογκ του Κώστα Λαδόπουλου και τις ζωές τραγουδιστριών όπως η Ρίτα Αμπατζή.

Το λαϊκό τραγούδι εξετάζεται και μέσα στην εποχή του. Ο Ελληνιάδης γράφει για τη λογοκρισία της δικτατορίας Μεταξά και τις εκλογές του 1958, για τα λαϊκά τραγούδια της «σκοτεινής» δεκαετίας του 1950 απέναντι στο ελαφρό τραγούδι του Χατζιδάκι και για τη στροφή των λαϊκών δημιουργών προς την Ανατολή. Στο κείμενο «Έλληνες και Τούρκοι» υποστηρίζει ότι τα λαϊκά τραγούδια είναι σύνδεσμοι ανάμεσα στους λαούς, ενώ η Ιφιγένεια Καλαντζή γράφει για την ταινία «Μποέμικη Ψυχή» του Τονί Γκατλίφ, όπου τα ρεμπέτικα ερμηνεύονται ελληνικά και τουρκικά.

Τα άρθρα του φακέλου

Δείτε επίσης

Μουσική · πολιτισμός