Η κυβέρνηση επέλεξε να συστήσει, με αιφνιδιαστική τροπολογία, τη θέση του Μόνιμου Υπηρεσιακού Υφυπουργού Εξωτερικών, επικαλούμενη την ανάγκη θεσμικής συνέχειας και διοικητικής σταθερότητας σε περιόδους κυβερνητικών μεταβάσεων. Πρόκειται, όπως υποστήριξε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, για την ενεργοποίηση μιας συνταγματικής πρόβλεψης που παρέμενε ανενεργή επί δεκαετίες και η οποία αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανακατατάξεων και αυξημένων διεθνών προκλήσεων. Χαρακτηριστικά δήλωσε: «Βρίσκομαι σήμερα εδώ για να υποστηρίξω την με αριθμό 500/2 της 10ης Ιουνίου 2026 τροπολογία, σύμφωνα με την οποία συστήνεται μία θέση μόνιμου υπηρεσιακού Υφυπουργού στο Υπουργείο Εξωτερικών.
Η τροπολογία αυτή για πρώτη φορά ενεργοποιεί το άρθρο 81 παράγραφος 1 του Συντάγματος, το τέταρτο εδάφιο, το οποίο για πενήντα χρόνια δεν είχε ενεργοποιηθεί, δηλαδή δεν είχε ενεργοποιηθεί ο θεσμός του μόνιμου υπηρεσιακού Υφυπουργού. […]
Γιατί, κύριε Πρόεδρε, μόνιμος υπηρεσιακός Υφυπουργός; Διότι η πραγματικότητα έχει καταδείξει, πρώτον, ότι είναι απολύτως αναγκαίο να υπάρχει συνέχεια στο Υπουργείο Εξωτερικών και μάλιστα μία συνέχεια η οποία διασφαλίζεται με υπηρεσιακό χαρακτήρα. Και γι’ αυτόν τον λόγο προβλέπεται πρέσβης ή πρέσβης εκ προσωπικοτήτων ο οποίος θα αναλαμβάνει τη θέση του μόνιμου υπηρεσιακού Υφυπουργού.
Είναι σημαντικό ιδιαιτέρως την περίοδο αυτή, όπου υπάρχουν παγκόσμιοι κλυδωνισμοί, να διασφαλίζεται η συνέχεια αυτή, όταν και όποτε υφίσταται κυβέρνηση υπηρεσιακή, άρα κυβέρνηση η οποία δεν έχει λάβει ψήφο εμπιστοσύνης. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρχει μόνιμος υπηρεσιακός Υφυπουργός ο οποίος έχει τις πολιτικές υπηρεσίες, για να μπορεί να υπάρχει συνέχεια, άμεση ανταπόκριση και διαχείριση γεωπολιτικών κρίσεων.
Για τον λόγο αυτό, είναι απολύτως αναγκαία η σύσταση αυτή, ιδιαιτέρως σε αυτούς τους κρίσιμους καιρούς. Και καλώ τη Βουλή να συγκατανεύσει στην τροπολογία αυτή, την οποία θεωρώ εξαιρετικά κρίσιμη για τη συνέχεια του Υπουργείου Εξωτερικών.»
Η τροπολογία κατατέθηκε αργά το βράδυ και ψηφίστηκε με διαδικασίες εξπρές, ενώ συνέπεσε χρονικά με τον ανασχηματισμό και την ανάγκη αναδιάταξης του σχήματος στο Υπουργείο Εξωτερικών. Η αντιπολίτευση κατήγγειλε, χλιαρά, ότι η συγκεκριμένη θέση δημιουργήθηκε ουσιαστικά για να παραμείνει στο υπουργείο η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, διπλωμάτης καριέρας και έως σήμερα υφυπουργός Εξωτερικών, ώστε να ανοίξει χώρος για την επιστροφή του Τάσου Χατζηβασιλείου (ο οποίος, θυμίζουμε, είχε προσφάτως παραιτηθεί λόγω εμφάνισης του ονόματός του στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ) στο κυβερνητικό σχήμα.
Η κυβέρνηση απορρίπτει τις αιτιάσεις περί «φωτογραφικής διάταξης», υποστηρίζοντας ότι η θέση αφορά τον θεσμό και όχι το πρόσωπο. Παρ’ όλα αυτά, η αλληλουχία των γεγονότων δημιουργεί εύλογους συνειρμούς. Αντί να προηγηθεί μια σοβαρή δημόσια συζήτηση για την αναγκαιότητα του νέου θεσμού, τις αρμοδιότητές του και τη θέση του στη διοικητική ιεραρχία, η χώρα βρέθηκε μπροστά σε μια έτοιμη ρύθμιση που συνοδεύτηκε σχεδόν αυτόματα από το όνομα της επικρατέστερης κατόχου της θέσης.
Η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου δεν είναι απλώς μια έμπειρη διπλωμάτης. Είναι εκλεκτή της Πρεσβείας αλλά και άλλων πρεσβειών, αρμόδια για τον πολιτικό διάλογο με την Τουρκία. Θεωρείται από πολλούς κεντρική εκπρόσωπος της σχολής που επενδύει στη λογική της Χάγης και των ελληνοτουρκικών διευθετήσεων. Με ισχυρά ερείσματα στη διπλωματική γραφειοκρατία και εκτεταμένο δίκτυο επαφών σε διεθνή κέντρα αποφάσεων, αποτελεί πρόσωπο με σημαντική επιρροή στη χάραξη της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής ‒ όπως αυτή γίνεται τα τελευταία χρόνια με τραγικά αποτελέσματα. Αυτό ακριβώς κάνει τη συγκεκριμένη φωτογραφική ρύθμιση ακόμη πιο πολιτικά φορτισμένη.
Και εδώ προκύπτουν τρία κρίσιμα ερωτήματα:
– Πρώτον, γιατί θέση και πρόσωπο εμφανίστηκαν ως ενιαίο πακέτο; Δεν θα ήταν θεσμικά ορθότερο να εξηγηθεί πρώτα η ανάγκη ύπαρξης μόνιμου υφυπουργού και στη συνέχεια να αναζητηθεί το κατάλληλο πρόσωπο για να την υπηρετήσει;
– Δεύτερον, δεν επαρκούν οι υπηρεσιακοί παράγοντες και η διπλωματική ιεραρχία για να διασφαλίζουν τη συνέχεια του κράτους στην εξωτερική πολιτική; Ποιες ακριβώς επιπλέον αρμοδιότητες θα διαθέτει η μόνιμη υφυπουργός, και σε ποιο σύστημα λογοδοσίας και ελέγχου θα υπάγεται;
– Τρίτον, γιατί η συγκεκριμένη διάταξη έρχεται ακριβώς τώρα, σε μια περίοδο μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων στην περιοχή; Μήπως η κυβέρνηση επιδιώκει να διασφαλίσει τη συνέχεια συγκεκριμένων επιλογών στην εξωτερική πολιτική ακόμη και σε περίπτωση πολιτικής αστάθειας ή κυβερνητικών ανατροπών; Και αν ναι, ποιος έδωσε τη σχετική πολιτική νομιμοποίηση;
