Και τα δύο μεγάλα επίκεντρα παγκόσμιων πολεμικών συγκρούσεων –η Μέση Ανατολή (ο πόλεμος ΗΠΑ / Ισραήλ ενάντια στο Ιράν) και το Ουκρανικό– συνεχίζουν να δίνουν ολοένα και πιο βίαιες και αποσταθεροποιητικές εξελίξεις. Ο τερματισμός αυτών των πολέμων φαντάζει όλο και πιο απόμακρη υπόθεση. Δείχνει ότι έχει να ξεπεράσει αδιέξοδα που η υπέρβασή τους απαιτεί την οριστικοποίηση πολύ μεγάλων μετατοπίσεων στους συσχετισμούς δυνάμεων. Αντίθετα οι τάσεις επέκτασης της ιστορικής φάσης πολέμων που διανύουμε, με την εμπλοκή νέων χωρών / περιοχών / ζωνών (και αλληλοσύνδεσης των διαφόρων μετώπων) είναι διαρκώς παρούσες και ενισχυόμενες. Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες, ο χρόνος έχει γίνει αποφασιστικός παράγοντας. Ασκώντας την επιρροή και την πίεσή του με πολύ ασύμμετρους τρόπους και φέρνοντας στην επιφάνεια τα δυνατά σημεία και τις ευαλωτότητες όλων των πλευρών.
Η προσπάθεια ερμηνείας και προσανατολισμού μέσα στις παρούσες συνθήκες δεν μπορεί να παραγνωρίζει τις τεράστιες πιέσεις που υφίσταται η ευστάθεια του διεθνούς συστήματος εν συνόλω, από τη δραματική αύξηση των κινδύνων μιας γενικευμένης ύφεσης / κρίσης. Που άλλωστε συνδέεται άμεσα με τις διαταραχές των εφοδιαστικών αλυσίδων της ενέργειας, των αγροτοδιατροφικών προϊόντων και άλλων στρατηγικών υλικών που προκαλεί η κρίση στον Περσικό κόλπο και οι τάσεις μετάδοσής της στην Ερυθρά Θάλασσα και την Ανατολική Μεσόγειο.
Είναι ακριβώς αυτή η διάσταση παγκόσμιας κρίσης που δίνει μηνύματα –αν και έμμεσα και αρκετά δυσανάγνωστα– για τους ρόλους που διαδραματίζουν και άλλοι παίκτες πλην των κρατικών δρώντων. Δεν είναι τα πάντα, συγκρούσεις μεταξύ μεγάλων ή και μικρότερων κρατών. Σ’ αυτές εμπλέκονται και κολοσσιαία εταιρικά συμφέροντα που τείνουν να δρουν «απογυμνωμένα» από κρατικοπολιτικές διαμεσολαβήσεις, κατά περίπτωση ίσως ακόμη και με εγκάρσιους τρόπους ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή και με τις δικές τους ιδιαίτερες προτεραιότητες σε ό,τι αφορά την προώθηση μεγάλων καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων.
Μέση Ανατολή (ή σωστότερα πλέον Δυτική Ασία)
Σε αδρές γραμμές το τι εξελίσσεται. Μετά τον πρώτο γύρο ισχυρότατης επίθεσης των ΗΠΑ / Ισραήλ ενάντια στο Ιράν όπου το τελευταίο έδειξε ότι αντέχει και μπορεί να απαντά με αρκούντως σημαντικά πλήγματα και με σημαντική δυνατότητα να ελέγχει το επίπεδο κλιμάκωσης, οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν σε αναδίπλωση, περνώντας σε «εκεχειρία» αλλά και σε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών. Αποφασιστικό σημείο γι’ αυτή την εξέλιξη υπήρξε το ιρανικό μπλοκάρισμα των Στενών του Ορμούζ. Γίνεται πρόδηλο ότι οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν μια συνθήκη ήττας: Αδυναμία επιβολής της θέλησής τους και δυσκολίες διαχείρισης του κόστους του πολέμου και των συνεπειών του. Οι όροι που δημιουργούνται είναι πολύ δυσμενέστεροι γι’ αυτές απ’ ό,τι ήταν πριν από τον πόλεμο που προκάλεσαν. Το Ιράν ελέγχει τώρα το Ορμούζ, έχει επιφέρει πλήγματα κλονισμού στις συμμαχίες τους στην περιοχή, έχει χτυπήσει σημαντικά το Ισραήλ και έχει εκθέσει την αδυναμία τους για αναπλήρωση σε σύντομο σχετικά χρονικό διάστημα, των πανάκριβων οπλικών συστημάτων που έχουν καταναλώσει,.
Η παρούσα φάση της πολεμικής σύγκρουσης εκδηλώνεται με όρους «εκεχειρίας» και «διαπραγματεύσεων» ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν. Με τη μεσολάβηση του Πακιστάν και με τις διαρκώς επανερχόμενες ανακοινώσεις Τραμπ για «επίτευξη μιας καλής συμφωνίας» που μέχρι τώρα αναβάλλεται συνεχώς καταλήγοντας να στέλνει μηνύματα άγχους και δοκιμαζόμενης αξιοπιστίας της αμερικανικής πλευράς. Ενδιάμεσα επανέρχονται οι αμερικανικές πολεμικές απειλές ή και ανιχνευτικοί κύκλοι επιχειρούμενης «ελεγχόμενης» σύγκρουσης όπου το Ιράν απαντά πολύ αποτελεσματικά και οικονομημένα στα αμερικανικά χτυπήματα, πλήττοντας σημαντικούς στόχους στις μοναρχίες του Περσικού: Αμερικανικές βάσεις και συστήματα αλλά και επιλεγμένες υποδομές αυτών των συμμαχικών προς τις ΗΠΑ χωρών.
Επιπλέον, η «εκεχειρία» βρίσκεται υπό διαρκή παραβίαση από το Ισραήλ, στο «παράλληλο» μέτωπο που διατηρεί έχοντας εισβάλει και επιχειρώντας να ερημώσει τον Νότιο Λίβανο και να εξαλείψει την Χεζμπολά. Η ισραηλινή επίθεση στο Λίβανο έχει δείξει ότι αγγίζει στρατιωτικά αλλά και πολιτικά όρια και οι σιωνιστικοί σχεδιασμοί για «μεγάλο Ισραήλ» με επικράτησή του σε όλη την περιοχή αντιμετωπίζουν αυξανόμενα αδιέξοδα. Η ισραηλινή πίεση για δέσμευση των ΗΠΑ σε γραμμή πολέμου εκμηδενισμού απέναντι στο Ιράν με «όποια κλιμάκωση (ακόμη και πυρηνική;) κριθεί αναγκαία», έχει καταλήξει σε σημαντικές εντάσεις με τμήματα της διοίκησης των ΗΠΑ όπως επίσης και σ’ ένα χωρίς προηγούμενο πολιτικό κόστος για τα σιωνιστικά κέντρα παγκοσμίως που βρίσκονται αντιμέτωπα με υπολογίσιμες αντιδράσεις, οργή και αγανάκτηση.
Στο «στοίχημα» που έθεσε η πολιτική Τραμπ σχετικά με το ποιος είναι ικανός να αντέξει περισσότερο –οι ΗΠΑ τις οικονομικοπολιτικές συνέπειες της κρίσης του Περσικού ή η οικονομία και η πολεμική μηχανή του Ιράν;– οι ΗΠΑ φαίνονται πιο εκτεθειμένες. Και μάλιστα ενώ η ενεργειακή κρίση δεν έχει ακόμη δείξει πλήρως τα «δόντια της». Τώρα όμως η κατάσταση επιδεινώνεται εν μέσω αυξανόμενων προειδοποιήσεων για εξάντληση των στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου και η κρίση απειλεί να μεταφερθεί στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Πολύ πέραν του να αφορά αποκλειστικά τους Ευρωπαίους ή τους Ιάπωνες συμμάχους τους. Ο Τραμπ πιέζεται να μονιμοποιήσει την «εκεχειρία» και να συμφωνήσει σε κάποιου τύπου αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στον Περσικό. Είναι ενδεικτικό ότι ακόμη και οι επανερχόμενες προαναγγελίες θετικών ειδήσεων που κάνει κάθε τρεις και λίγο, αρκούν για να οδηγήσουν σε ανεβοκατεβάσματα των τιμών του πετρελαίου. Για να μην αναφερθούμε στις επαγόμενες χρηματιστικές ‒κερδοσκοπικές μανούβρες που προσθέτουν κίνητρα για τα διαρκή πολιτικά μπρος– πίσω του Αμερικανού προέδρου. Στην άλλη πλευρά της σύγκρουσης, οι περιορισμοί που παρουσιάζουν οι δυνατότητες των ΗΠΑ, δίνουν τη δυνατότητα στο Ιράν να προβάλλει με αξιώσεις, όρους που αντιστοιχούν σε σημαντική ανατροπή των συσχετισμών δυνάμεων στη Μ. Ανατολή και σε απομείωση του αμερικανικού ελέγχου στην περιοχή.
Από τη Μ. Ανατολή στην Ουκρανία
Μέσω Καυκάσου όπου τα τεκταινόμενα στην Αρμενία (η επιταχυνόμενη πρόσδεσή της στη Δύση) επιδιώκουν να ανοίξουν νέο μέτωπο στην περιφέρεια της Ρωσίας αλλά και του Ιράν. Με εμπλοκή του Ισραήλ αλλά και της Τουρκίας σε εξελίξεις που εγκυμονούν πολλά. Αρκετές πλευρές εκτιμούν ότι δημιουργούνται συνθήκες που θυμίζουν «Μαϊντάν».
Όμως ας εστιάσουμε στο Ουκρανικό.
Η μια διάσταση αφορά την «Ευρώπη». Τους σχεδιασμούς εντατικής της στρατιωτικοποίησης. Τα ποσά ζαλίζουν – 190 δις ευρώ μόνο για πυρηνικά προγράμματα. Την ίδια στιγμή όμως οι ανεπίλυτες αντιφάσεις γεννούν ερωτήματα χωρίς ορατή απάντηση. Πώς μπορεί να σταθεί μια κούρσα κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης («αναζωογόνηση της ευρωπαϊκής οικονομίας») μέσω «πολεμικής οικονομίας» μέσα σε συνθήκες επιβολής ενεργειακής απομόνωσης από τη Ρωσία και συμπίεσης των εμπορικών και κεφαλαιακών σχέσεων με την Κίνα; Οι συνθήκες που διαμορφώνονται, έχουν ήδη οξύνει την κρίση τόσο στη Γερμανία όσο και στη Γαλλία και τη Βρετανία. Και φέρνουν στο προσκήνιο μέσα από πολύ δύσκολες ατραπούς, τα εκρηκτικά πολιτικά φορτία που γεννά η συσσώρευση της κοινωνικής κρίσης σ’ αυτές τις χώρες: με αυξανόμενο τον ρόλο ακροδεξιών, ρατσιστικών χειραγωγήσεων που έχουν τη συνδρομή τραμπικών κύκλων αλλά και εταιρικών κολοσσών που δοκιμάζουν τις δικές τους αντιδραστικές εφόδους – του Ε. Μάσκ αλλά και των αφεντικών της πανταχού παρούσας Παλαντίρ που θέλουν να δουν «ενοποιημένα» τα πολεμικά μέτωπα μεταξύ των κρατών με εκείνα «των κοινωνικών συγκρούσεων» στο εσωτερικό τους!
Η άλλη διάσταση αφορά σημαντικές στρατηγικές δυσκολίες της ρωσικής πλευράς. Ενώ η Ρωσία συνεχίζει να προωθεί τις θέσεις της στην Ανατολική Ουκρανία, η Δύση δείχνει αναβαθμισμένες ευχέρειες (μέσω Ουκρανίας και χωρίς να έχει την ανάγκη «άμεσης» εμπλοκής της) πρωτοφανών με τα μέχρι τώρα δεδομένα, κλιμακούμενων πληγμάτων μέσα στη ρωσική επικράτεια που έχουν θέσει υπό ευθεία αμφισβήτηση το σύστημα αποτροπής της Ρωσίας και πράγμα απολύτως συναφές τη δυνατότητά της να μπορεί να ελέγχει το επίπεδο κλιμάκωσης. Η κατάσταση αυτή σε συνδυασμό με την εντεινόμενη προσπάθεια δυτικής περικύκλωσης της Ρωσίας από τη Γροιλανδία και τη Σκανδιναβία, μέχρι τις Βαλτικές χώρες, και σε όλη τη δυτική της συνοριογραμμή, και στη συνέχεια μέχρι τον Καύκασο και με κάποιες σφήνες στην Κεντρική Ασία, δείχνει να θέτει σημαντικά στρατηγικά διλήμματα εντός των ρωσικών ελίτ και να εμφανίζει αξιοπαρατήρητες πολιτικές αποκλίσεις ανάμεσα στη γραμμή που προβάλλει ο Πούτιν και σε όσα διαμηνύουν άλλοι αρμοί εξουσίας (το υπουργείο Εξωτερικών όπως εκφράζεται δια του Λαβρόφ αλλά και αρκετά από τα πιο προβεβλημένα μέλη του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας). Χαρακτηριστικά, τελευταία γίνεται όλο και συχνότερα λόγος για την ανάγκη αντιμετώπισης των δυτικών σχεδιασμών να «βράσουν τον ρωσικό βάτραχο αυξάνοντας προοδευτικά τη θερμοκρασία του νερού».
***
Και οι δύο διαστάσεις που θίξαμε, όπως και το συνολικό πλέγμα των κινήσεων που προχωρούν και συνδέουν τα μέτωπα σύγκρουσης σε Μ. Ανατολή, Καύκασο και Ευρώπη, δείχνουν ότι οι σημερινές «ισορροπίες» είναι ακραία επισφαλείς και δεν είναι πιθανό να παραμείνουν επί πολύ στην τρέχουσα μορφή τους. Με το έναν ή τον άλλο τρόπο θα δρομολογηθούν μεγάλες αλλαγές (τόσο στο εσωτερικό των εμπλεκομένων όσο και στις μορφές σύγκρουσης μεταξύ τους). Με διαρκώς παρούσα τη ροπή προς κλιμακώσεις που γίνεται όλο και πιο δύσκολος ο έλεγχός τους.
