Ο νότος της αμερικανικής ηπείρου ζει πάλι δύσκολες στιγμές. Η σκιά του γκάνγκστερ από τον βορρά πέφτει βαριά. Σε μια σειρά χώρες επιστρέφει ή γραπώνεται στην εξουσία μια ακροδεξιά ολιγαρχία που υμνεί τον Τραμπ και απεχθάνεται τα λαϊκά και ιθαγενικά στρώματα. Ας διακινδυνεύσουμε την εκτίμηση ότι τελικά οι ΗΠΑ και τα ενεργούμενά τους δεν θα καταφέρουν να επιβάλουν μόνιμη σιωπή νεκροταφείου, παρόλο που η λεγόμενη διεθνής κοινότητα μοιάζει ντε φάκτο να αναγνωρίζει τη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική ως «ζωτικό χώρο» της Ουάσινγκτον… Προσώρας πάντως η κατάσταση παραμένει σκοτεινή. Και τυχόν συντριβή της Κούβας από τις ΗΠΑ θα εκπέμψει αρνητικά κύματα σε όλη την υποήπειρο.
Σ’ αυτό το φόντο, η κουβανική βουλή αποφάσισε μια μεγάλη μεταρρύθμιση της οικονομίας, με άνοιγμα στις «δυνάμεις της αγοράς». Αυτό έχει προκαλέσει συζητήσεις εντός Κούβας, αλλά και σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο. Στη Λατινική Αμερική, ο σχετικός προβληματισμός είναι «μετρημένος». Αλλού, όσο πιο μακριά βρίσκεται κάποιος, όχι τόσο. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι συνθήκες υπό τις οποίες αποφασίστηκε η περαιτέρω ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα στην Κούβα (που ήδη προϋπήρχε, αλλά μέχρι πρόσφατα είχε μάλλον «περιφερειακό» ρόλο στην οικονομία του νησιού).
Οι συνθήκες
Δεν πρόκειται πια απλώς για το «παραδοσιακό» εμπάργκο που οι ΗΠΑ παράνομα επέβαλαν στην Κούβα εδώ και πολλές δεκαετίες. Αυτό είχε διαχρονικές συνέπειες, αλλά οι Κουβανοί είχαν μάθει να τις αντιμετωπίζουν, μετατρέποντας τη χώρα τους σε υπόδειγμα για όλη τη Λατινική Αμερική. Τώρα όμως μιλάμε για μια ποιοτική εκτόξευση της απόπειρας της Ουάσινγκτον να εξαλείψει το «κακό παράδειγμα». Έτσι στις αρχές του χρόνου ο πρόεδρος των ΗΠΑ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα με το οποίο επέβαλε και πετρελαϊκό αποκλεισμό στην Κούβα, απειλώντας με βαριές κυρώσεις και όποια τρίτη χώρα δεν συμμορφωθεί με αυτό. Όπερ και εγένετο… (η άφιξη ενός μόνο ρωσικού τάνκερ μέσα σε έξι μήνες δεν μπορεί να θεωρηθεί σπάσιμο του αποκλεισμού). Έτσι γενικεύθηκαν οι διακοπές ρεύματος και σημειώθηκε σχεδόν ολοκληρωτική έλλειψη καυσίμων, με βαριές επιπτώσεις σε όλους τους κλάδους της οικονομίας και στην καθημερινότητα του πληθυσμού.
Τον Μάιο ο Τραμπ υπέγραψε και δεύτερο εκτελεστικό διάταγμα, που επέκτεινε δραματικά τις αμερικανικές κυρώσεις, απαγορεύοντας(!) και σε μη αμερικανικές εταιρείες και τράπεζες να πραγματοποιούν οποιαδήποτε συναλλαγή με την Κούβα. Οι ΗΠΑ προσπάθησαν να μπλοκάρουν ακόμη και απόφαση του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων του ΟΗΕ για παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Αυτές είναι οι συνθήκες. Μια εξάμηνη ως τώρα κόλαση, αλλά και μια εντυπωσιακή άρνηση των Κουβανών να «εξεγερθούν», όπως ανέμεναν οι γκάνγκστερ της Ουάσινγκτον. Διότι οι Κουβανοί ξέρουν πολύ καλά ποιος κυρίως φταίει για τα βάσανά τους, και τι θέλει να πετύχει: να ξανακάνει το νησί τους ένα τεράστιο χαμαιτυπείο για να γλεντά η ελίτ-αλήτ των ΗΠΑ…
Το επίδικο
Πόσο ακόμα μπορεί όμως να αντέξει μια ανεπτυγμένη κοινωνία χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, χωρίς τρεχούμενο νερό, χωρίς επαρκή διατροφή, χωρίς φάρμακα; Πόσο μπορεί να αντέξει στραγγαλιζόμενη, όταν ακόμη και οι ισχυροί διεθνείς φίλοι της αρκούνται σε λόγια ή, στην καλύτερη περίπτωση, σε συμβολικές βοήθειες που είναι σταγόνα στον ωκεανό των αναγκών; Οι επικεφαλής της Κούβας αποφάσισαν λοιπόν μια μεταρρύθμιση που φαίνεται πως αποσκοπεί να διασώσει τα βασικά, εν μέσω ασφυκτικής περικύκλωσης…
Είναι μια υποχώρηση που επιχειρείται να γίνει συντεταγμένα. Φυσικά και θα έχει αρνητικές επιπτώσεις, διότι οι «δυνάμεις της αγοράς» δεν θα αρκεστούν σε ψίχουλα. Προφανώς, όμως, οι Κουβανοί τις προτιμούν από ό,τι θα συμβεί σε περίπτωση πλήρους κατάρρευσης. Αυτό δεν σημαίνει πως «απαγορεύεται» ο προβληματισμός, αλλά ότι πρέπει να συνυπολογίζονται όλα τα δεδομένα. Π.χ. μια βάσιμη κριτική αφορά τη θεωρητικοποίηση της αναγκαστικής υποχώρησης με επιχειρήματα του τύπου «δεν είναι ασύμβατες οι αγορές με τον σοσιαλισμό». Είναι, αλλά αυτές τις αντιφάσεις, που άλλωστε είχαν εμφανιστεί εδώ και χρόνια, οφείλουν να τις λύσουν (ή να μην τις λύσουν…) οι ίδιοι οι Κουβανοί. Το ελάχιστο που πρέπει να κάνει η υπόλοιπη ανθρωπότητα είναι να πάψει να διευκολύνει, και δια της απραξίας, τον στραγγαλισμό της Κούβας.
Αυτοί οι πουτάνας γιοι…
του Ροντρίγκο Σίλβα Βιάλ*
30 Ιουνίου: Οι ζέστες είναι τρομερές εδώ… αν και, όπως φαίνεται, χωρίς θανάσιμα θύματα, ενώ στην Ευρώπη οι νεκροί ξεπερνούν τους χίλιους. Οι πόλεμοι και οι γενοκτονίες συνεχίζονται. Η Ευρώπη είναι αστεία: πυροβολεί τα πόδια της κάθε μέρα. Το Ιράν αντιστέκεται με αξιοπρέπεια. Η οικονομία των ΗΠΑ έχει το χειρότερο χρέος του πλανήτη και της ιστορίας της. Η «κρίση» είναι γενική. Τίποτα πια δεν θα είναι το ίδιο. Παρ’ όλα αυτά, το ηλιοβασίλεμα ήταν πανέμορφο. Δεν είναι όλα πολιτική και οικονομία. Υπάρχει και μουσική, ποίηση, λογοτεχνία, θέατρο, χορός, φιλία, φρούτα, πουλιά, λουλούδια, τραγούδια, ιδέες, φαντασία. Επιβιώνουμε για να ζήσουμε. Η αυτοκρατορία θα πέσει. Οι κομήτες θα χαθούν. Θα γεννιούνται παιδιά, θα εξαφανίζονται οι χάρτινοι θεοί…
27 Ιουνίου: Χθες το βράδυ ήταν αδύνατο να κοιμηθώ. Το ηλεκτρικό επανήλθε στις 10.30 το πρωί, ενώ πίναμε καφέ. Για μεσημεριανό φάγαμε μια σαλάτα. Κόπηκε το ρεύμα, επανήλθε, κόπηκε ξανά. Είναι θλιβερό να ζούμε έτσι, στριμωγμένοι, με αυτά τα όρνια να μας γυροφέρνουν. Κάθε μέρα, όλο και λιγότερο φαγητό και φάρμακα… και «αυτοί» γελάνε. Σήμερα δεν υπήρχε νερό. Η Έβελιν ποδηλάτησε μια ώρα για να πάει στη δουλειά. Φυτέψαμε μανιόκα και γλυκοπατάτα. Πρέπει να μελετήσουμε, να δουλέψουμε, να αντισταθούμε, να γελάσουμε λίγο… να μιλήσουμε με τους γείτονες, να ανάψουμε φωτιά για να μαγειρέψουμε. Και ούτω καθεξής, μέρα με τη μέρα, μέχρι να νικήσουμε.
25 Ιουνίου: Μας έχουν αφήσει χωρίς πετρέλαιο, φυσικό αέριο, φάρμακα, τρόφιμα, μεταφορές, πιστώσεις… Και αυτοί οι πουτάνας γιοι λένε ότι η οικονομία της Κούβας δεν λειτουργεί! Θα μπορούσε κάποια καπιταλιστική χώρα να λειτουργήσει με τον αποκλεισμό, το εμπάργκο, τις κυρώσεις και τις απειλές με τις οποίες επιτίθενται στην Κούβα; Σίγουρα όχι. Αυτή η γενοκτονία δεν αποδεικνύει την κακία μόνο των ΗΠΑ, αλλά και εκείνων που σιωπούν, ή παριστάνουν τους αδαείς. Δεν υπάρχουν δικαιολογίες γι’ αυτή τη βαρβαρότητα.
24 Ιουνίου: Έχουμε φακούς και ραδιόφωνο με ηλιακή μπαταρία. Αποθηκεύουμε για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης νερό και κάποια τρόφιμα. Κάνουμε μπάνιο με κουβάδες. Φυτεύουμε φρούτα στον κήπο: αβοκάντο, γκουάβα, πορτοκάλια, μαρακούγια και πολλές μπανάνες. Έτσι εξασφαλίζουμε σκιά και καλά, βιολογικά τρόφιμα. Κοιμόμαστε όταν λειτουργούν οι ανεμιστήρες, αλλιώς είναι αδύνατο. Δεν σπαταλάμε τίποτα. Ανταλλάσσουμε πράγματα, φάρμακα, φαγητό, με τους γείτονες. Μας αρέσει να συζητάμε και να κάνουμε σχέδια. Αν και, σήμερα, το να επιβιώσουμε είναι αρκετό.
19 Ιουνίου: 176 οικονομικές, τεχνικές και κοινωνικές μεταρρυθμίσεις εγκρίθηκαν χθες από το κοινοβούλιο. Δεν είναι μέτρα πανικού, ούτε αυτοκτονία της επανάστασης. Αλλά υπάρχουν 10 εκατομμύρια πολίτες που αξίζουν να ζήσουν. Υπάρχει εμπιστοσύνη, υπάρχουν όμως και αμφιβολίες. Είναι λογικό. Αλλά το να μείνουμε ακίνητοι σημαίνει βέβαιο θάνατο. Πώς θα αντιδράσει η αυτοκρατορία; Ακόμα σιωπούν, ακόμα αξιολογούν, υποθέτω. Θα παραμείνουν όπως είναι, ή θα αρχίσουν να αλλάζουν τις πολιτικές τους; Δικό τους θέμα. Η Κούβα άνοιξε τις πόρτες της. Τώρα να δούμε πώς θα ανταποκριθεί ο κόσμος.
* Χιλιανός ζωγράφος που ζει στην Αβάνα. Εδώ αποδίδονται αποσπάσματα από το ημερολόγιό του.
