Η είδηση ότι το κτίριο της Λέσχης του Πολιτιστικού Ομίλου Φοιτητών Πανεπιστημίου Αθηνών (ΠΟΦΠΑ), Ακαδημίας και Ιπποκράτους, έργο του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Νικολούδη (1927), θα κλείσει για ανακαίνιση με υψηλή χρηματοδότηση, έχει προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στους φοιτητές, ειδικά γιατί ενώ ήταν γνωστό πάνω από έναν χρόνο, μετά την έγκριση της δωρεάς, οι ίδιοι δεν είχαν επίσημη ενημέρωση ούτε γραπτή διαβεβαίωση, ότι μετά το πέρας της ανακαίνισης, η χρήση του θα παραμείνει η ίδια. Στην προσπάθεια να διασφαλιστεί η διατήρηση των δραστηριοτήτων του ΠΟΦΠΑ στους καθιερωμένους χώρους, οι φοιτητές του Κινηματογραφικού Τομέα διοργάνωσαν το κινηματογραφικό φεστιβάλ «ΙΡΙΔΑ 2026» (24/6-5/7/2026), με προβολές και συζητήσεις, στοχεύοντας σε μια δημόσια συζήτηση για το ζήτημα της ανακαίνισης της λέσχης και της μελλοντικής παρουσίας τους εκεί.
Στα πλαίσια αυτού του φεστιβάλ, στην ιστορική κινηματογραφική αίθουσα «Ίρις» του ΠΟΦΠΑ, κέντρο του κινηματογραφικού τομέα και χώρο καλλιέργειας κινηματογραφοφιλίας, με παρουσιάσεις ταινιών και αφιερωμάτων, σεμινάρια κινηματογραφικής δημιουργίας, παραγωγή ταινιών μικρού μήκους, με φιλμ και ψηφιακά μέσα, πραγματοποιήθηκε την Τρίτη 30/6/2026, στις 20:00, προβολή του 25λεπτου πειραματικού ντοκιμαντέρ «Ακρόπολις» (2001), της Εύας Στεφανή, παρουσία της ίδιας.
Πριν την προβολή, έγινε ενημέρωση από μια εκπρόσωπο της φοιτητικής Λέσχης, η οποία εξέθεσε τις ανησυχίες των φοιτητών, ειδικά μετά την πρόσφατη κατάργηση νομικού προσώπου της Πανεπιστημιακής Λέσχης του ΕΚΠΑ, με το άρθρο 296, του Ν 4957/2022 (Α ́ 141) και την απορρόφησή του από το Πανεπιστήμιο, που έθεσαν σε άλλη βάση την παρουσία του Κινηματογραφικού Τομέα και ολόκληρου του ΠΟΦΠΑ στους χώρους της καθιερωμένης δραστηριότητάς τους, κοινοποιώντας τα 3 βασικά αιτήματά τους:
- Τη διατήρηση και ενίσχυση της υποστήριξης του ΕΚΠΑ στις δραστηριότητες του Κινηματογραφικού Τομέα και του ΠΟΦΠΑ συνολικότερα.
- Τον περιορισμό της ανακαίνισης στον απολύτως αναγκαίο χρόνο και τη συνέχιση της λειτουργίας του Πολιτιστικού Ομίλου σε κατάλληλους χώρους, στο κέντρο της Αθήνας.
- Την άμεση και πλήρη αποκατάσταση της λειτουργίας του ΠΟΦΠΑ στην Ίριδα και στους λοιπούς χώρους της Πανεπιστημιακής Λέσχης, μετά την ολοκλήρωση της ανακαίνισης.
Πρόσφατες προβολές έργων της πρωτοποριακής σκηνοθέτριας, συγγραφέως και καθηγήτριας Εύας Στεφανή, που διδάσκει Ιστορία και Θεωρία Κινηματογράφου στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών, είναι το ντοκιμαντέρ «Η Καρδιά του Ταύρου» (2025), που βγήκε στις αίθουσες χειμώνα 2026, για τη δημιουργική διαδικασία και την παγκόσμια περιοδεία της εμβληματικής παράστασης «Εγκάρσιος Προσανατολισμός», του διεθνούς φήμης χορογράφου και φίλου της Δημήτρη Παπαϊωάννου, καθώς και το συγκινητικό ντοκιμαντέρ «Πρόγονοι» (2026), που πρωτοπροβλήθηκε τον Ιούνιο στην Πειραιώς 260, στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου 2026.
Στο «Ακρόπολις» (2001), η Στεφανή αποτόλμησε μέσα από ετερόκλητα υλικά -αρχειακό υλικό από κάμερα σούπερ 8, ιστορικά επίκαιρα, ιατρικά φιλμ και παλιές πορνογραφικές ταινίες- να συσχετίσει με πειραματικό τρόπο τον «ιερό βράχο» με το γυναικείο σώμα, για να στηλιτεύσει τη χρόνια εκμετάλλευση του μνημείου για ιδεολογικούς λόγους, θέτοντας ερωτήματα για τη σχέση μεταξύ Ιστορίας και πορνογραφίας. Στην ποιητική, εκτός κάδρου αφήγηση, με τη φωνή της Κάτιας Γέρου, επαναλαμβάνονται διαρκώς οι φράσεις «πάντα μικρή, ποτέ αθώα», «ιστορία, πολλές ιστορίες» και «Ιστορία. Αν δεν την τελειώσω, θα σκάσω». Μετά την προβολή, η Εύα Στεφανή απάντησε στις ερωτήσεις του κοινού, που παραθέτουμε αποσπασματικά, αποσαφηνίζοντας τις εσώτερες προθέσεις της, για τη σχεδόν σουρεαλιστική σύνδεση του γυναικείου σώματος με την πορνογραφία, την ιστορία της Αθήνας και της ίδιας της Ακρόπολης.
Σε μια αλληγορία της χρήσης του λόγου, του ναού και του γυναικείου σώματος, επιχειρεί να συσχετίσει την ταυτοποίηση του γυναικείου σώματος από το ηδονοβλεπτικό ανδρικό βλέμμα, με την Ακρόπολη, που ταυτίζεται, ανάλογα με το ιδεολόγημα, είτε με φασιστικά καθεστώτα είτε με την έννοια του «λίκνου του ευρωπαϊκού πολιτισμού», συνδέοντας αυτές τις δυο περιοχές που κατονομάζονται κάθε φορά διαφορετικά, κυρίως μέσα από το πατριαρχικό βλέμμα. Τοποθετήθηκε επίσης και στην πρόσφατη συζήτηση για τον περιορισμό της τέχνης, όπου δήλωσε ότι δεν τίθεται θέμα συζήτησης αν υπάρχει ή όχι ελευθερία στην τέχνη, γιατί είναι αδιαμφησβήτητη και συνταγματικά κατοχυρωμένη. Τα ηθικά όρια, τα βάζει κάθε φορά ο εκάστοτε καλλιτέχνης, σύμφωνα με τις ηθικές και ιδεολογικές του αντιλήψεις.
Αποσαφήνισε πως τα ιατρικά φιλμ ήταν από χειρουργείο μαστού, προοίμιο του χειρουργείου που χρειάστηκε να κάνει και η ίδια, λίγο μετά την ταινία, όπως αποκάλυψε δημόσια. Η ιδέα της χρήσης του χειρουργείου αφορά τη συνεχή ανακατασκευή της ιδέας τόσο της γυναίκας, όσο και της Ακρόπολης, με την έννοια της επέμβασης στο σώμα, όσο και ενός κτιρίου σε διαρκή διαδικασία αναστήλωσης, ενώ αναφέρθηκε και στις ανατρεπτικές ιδέες του σουρεαλιστή ποιητή Γιώργου Β. Μακρή, που υποστήριζε την καταστροφή του Παρθενώνα και άλλων αρχαίων μνημείων, προκειμένου να απαλλαγεί ο άνθρωπος, από το δεσποτισμό της Ιστορίας.
Τόνισε ότι ειδικά στην πρώτη εκδοχή του ντοκιμαντέρ, διάρκειας 52 λεπτών, οι αντιδράσεις του κοινού ήταν ένα συνεχές υβρεολόγιο, μούντζα και κατάρα. Με τον καιρό, έγινε κάπως πιο υποφερτό, αλλά ακροδεξιοί κυρίως κύκλοι συνέχισαν να την κατακρίνουν, τόσο για την τόλμη της να σπιλώσει το «Λίκνο του Πολιτισμού», όσο και για την «απαίσια, χαλασμένη φωτογραφία» των κατεστραμμένων φιλμ, που έβαλε επί τούτου, διαπιστώνοντας πως δεν είχαν καταλάβει τους πειραματισμούς της, παρότι είχαν και ρομαντική προσέγγιση. Φανέρωσε δε, πως η συγκέντρωση των υλικών ήταν βασικά μια διαδικασία απελπισίας. Με αρχικό σχέδιο να κάνει ένα ντοκιμαντέρ του κινηματογράφου παρατήρησης, όπου θα κινηματογραφούσε πωλητές, τουρίστες, όσους βρίσκονται και κινούνται γύρω από τον λόφο της Ακρόπολης, αναδεικνύοντας την ιδέα ότι ο ναός βλέπει και μέσα από την οπτική του ναού θα είχαμε μια πιο σύνθετη άποψη, όταν συνειδητοποίησε ότι δεν μπόρεσε τελικά να το πραγματοποιήσει έτσι χωρίς χρηματοδότηση, κατέληξε απελπισμένη στο Μοναστηράκι να ψάχνει φιλμάκια σούπερ8 της Ακρόπολης, βρίσκοντας παράλληλα και κάποια ενδιαφέροντα αποκαΐδια. Δίχως να γνωρίζει τι έψαχνε, τα μάζεψε σε μια σακούλα και τα πήγε σπίτι της, αποφασισμένη να κάνει κοπτική-ραπτική. Και τότε πια αποδεσμεύτηκε από το αρχικό θέμα και άρχισε να κάνει κάτι σαν υφαντική, λίγο πρόζα, λίγο εικόνα, σαν να βρισκόταν στον αργαλειό και κάπως έτσι το ολοκλήρωσε, εφευρίσκοντας μια δημιουργική διαδικασία που έκτοτε της αρέσει να κάνει, δίχως να παραλείψει την πολύτιμη συμβολή του Γιώργου Μαυροψαρίδη στο μοντάζ.
Στην προβολή παρευρέθηκε και ο ποιητής, κινηματογραφιστής και ηθοποιός Νίκος Ζωιόπουλος, στενός φίλος και συνεργάτης της Στεφανή, σε όλες της τις ταινίες, βοηθός σκηνοθέτη στην «Ακρόπολη», που είχε επιμεληθεί και την έρευνα, ο οποίος θυμήθηκε ότι τρέχανε μαζί στο Μοναστηράκι για τα παλιά φιλμάκια, ενώ ανέφερε πως κινητήρια δύναμη της συνεργασίας τους υπήρξε το πρώτο της έργο «Αθήναι» (1995), που είδε στη Δράμα και έμεινε αποσβολωμένος. Και σε εκείνο το μη συμβατικό ντοκιμαντέρ, το κοινό αντιδρούσε εξίσου αρνητικά, θεωρώντας πως «δεν ήταν ντοκιμαντέρ αυτό που είχαν δει». «Αυτό άλλαξε η Εύα», ανέφερε συγκινημένος ο Ζωιόπουλος, «εισάγοντας πρώτη στη χώρα μας μια νέα σκηνοθετική διάσταση, με το ντοκιμαντέρ παρατήρησης και τα πειραματικά στοιχεία» και δήλωσε φανατικός ακόλουθός της.
Σε μια συγκυρία μετά το κλείσιμο δυο επίσης ιστορικών κινηματογράφων της Αθήνας, το Ιντεάλ το 2023, που θα γίνει ξενοδοχείο και το Παλάς στο Παγκράτι το 2024, όπου ακόμα επικρατεί καθεστώς αβεβαιότητας για την αξιοποίησή του, η Στεφανή κλείνοντας, στάθηκε στο θέμα της «Ίριδας», λέγοντας πως είναι αδιανόητο να σταματήσει να υπάρχει και πως θα κάνει ό,τι μπορεί, μέσα και έξω από το πανεπιστήμιο, για να την προστατεύσει.
* Η Ιφιγένεια Καλαντζή είναι θεωρητικός-κριτικός κινηματογράφου, ifigenia.kalantzi@gmail.com
INFO
Στο κινηματογραφικό φεστιβάλ «ΙΡΙΔΑ 2026», με ελεύθερη είσοδο:
– Σάββατο 4/7/2026, 20:00, «Απόντες» (1996 / Νίκου Γραμματικού), παρουσία σκηνοθέτη
– Κυριακή 5/7/2026, 19:30, «Η Ίριδα ως εκκολαπτήριο της κινηματογραφικής δημιουργίας», συζήτηση και προβολή ταινιών μικρού μήκους.
