«Εκείνη τη στιγμή δεν σκεφτόμουν τίποτε άλλο, μόνο να γλιτώσουμε. Μπορεί κάποιος να αναρωτηθεί πώς γίνεται να μην φοβάται κανείς σε μια τέτοια περίπτωση. Κι όμως. Όταν είσαι μέσα στον αγώνα και έχεις προετοιμαστεί για οποιοδήποτε ενδεχόμενο, με βεβαιότητα μπορώ να πω ότι ποτέ δεν σκέφτεσαι το θάνατο. Δεν υπάρχει ο θάνατος εκείνη τη στιγμή. Απλά όπως είναι ο κανόνας του παιχνιδιού κάποια στιγμή θα μείνεις εκτός. Αυτά τα συναισθήματα δεν προέρχονται από τον ηρωισμό, αλλά από τη συνείδηση και τη σχέση σου με τον αγώνα. Αναρωτιόμουν πολλές φορές πώς κατάφερα και έζησα τόσα χρόνια. Σαν πλάκα μου φαινόταν. Ο θυμός για τον εχθρό είναι πολύ πιο έντονος από το φόβο του θανάτου. Δεν σε ενδιέφερε αν πεθάνεις, αλλά πώς θα χτυπήσεις τον εχθρό. Με λίγα λόγια έτσι κι αλλιώς έχεις νικήσει το θάνατο. Πολλές φορές κιόλας. Η πραγματική οργή των ανθρώπων απελευθερώνεται όταν αντιμετωπίζουν την αδικία. Όταν η ταξική αδικία σμίξει με την ταξική συνείδηση γεννιέται η εξέγερση.»
(απόσπασμα από το βιβλίο «Αρραβώνας με τη ζωή και το θάνατο»)
Ο Σεΐτ Αλντογάν γεννήθηκε σε ένα χωριό στο τουρκικό Κουρδιστάν και πήρε πολύ ενεργό μέρος στον αγώνα για μια Τουρκία ανεξάρτητη και δημοκρατική, την οποία οι αγωνιστές ήθελαν και σοσιαλιστική. Έναν αγώνα που πληρώθηκε πολύ ακριβά από Τούρκους και Κούρδους. Ο Σεΐτ, αφού κάθισε στη φυλακή έξι χρόνια, ήρθε στην Ελλάδα ουσιαστικά ως φυγάς. Ευτυχώς, εδώ γνώρισε μια υπέροχη κοπέλα με την οποία έκανε μια όμορφη οικογένεια με υπέροχα παιδιά. Στα Εξάρχεια, έχουν ανοίξει ένα εστιατόριο, Ιπποκράτους 78, με καλό φαγητό, ανατολίτικο, σε ωραίο περιβάλλον με φιλική ατμόσφαιρα. «Χαγιάτ» λέγεται…
Πρόσφατα, ο Σεΐτ έβγαλε ένα συναρπαστικό βιβλίο για τη συμμετοχή του στο επαναστατικό κίνημα στην Τουρκία. Πώς μπλέχτηκε και τι τράβηξε. Ποιος ήταν ο τρόπος δράσης της τουρκικής Αριστεράς από τα μέσα της δεκαετίας του ‘60 ως τη δεκαετία του ’80. Για να δούμε και τις ομοιότητες και διαφορές που είχαν οι αγώνες τους με τους δικούς μας αγώνες. Το βιβλίο περιγράφει μια άλλη πραγματικότητα, πολύ διαφορετική και πολύ πιο ριψοκίνδυνη. Κυκλοφορεί με τον τίτλο «Αρραβώνας με τη ζωή και το θάνατο», με κατατοπιστικό πρόλογο του Πέτρου Παπακωνσταντίνου, από τις Εκδόσεις Τσουκάτου που έχουν έδρα και βιβλιοπωλείο στα Εξάρχεια, Μαυρομιχάλη και Καλλιδρομίου.
Η συζήτηση με τον Σεΐτ έγινε στην εκπομπή μου «Ένα ντέφι που πάει παντού» στο Κόκκινο 105.5.
Ένοπλες ομάδες
Σεΐτ Αλντογάν: Εκείνη την περίοδο το κίνημα ήταν αρκετά μεγάλο και δυναμικό. Ο επικεφαλής της χούντας, ο στρατηγός Κενάν Εβρέν, είχε πει ότι αν δεν είχαμε κάνει πραξικόπημα, σήμερα θα ήταν άλλοι στην εξουσία, εννοώντας την Αριστερά. Σε κάθε εργοστάσιο, σε κάθε χωριό, σε κάθε σχολείο, κάθε χώρο δουλειάς, υπήρχαν πυρήνες αντίστασης ενάντια στη φασιστική δικτατορία.
Το 1968 η νεολαία της Τουρκίας επηρεάστηκε σε μεγάλο βαθμό από τα γεγονότα στη Γαλλία και δημιουργήθηκαν κάποιες οργανώσεις ένοπλες που καλούσαν το λαό να αντισταθεί στο καθεστώς. Πολλοί σύντροφοι έχασαν ζωή τους. Κάποιοι στα βασανιστήρια, κάποιοι στις κρεμάλες, κάποιοι στα βουνά. Και όμως αυτός ο αγώνας δεν πήγε χαμένος. Μέσα σε λίγο χρονικό διάστημα, από το 1972 μέχρι το 1980 έφτασε το κίνημα να κατεβάζει στους δρόμους εκατομμύρια ανθρώπους. Για ελευθερία και δημοκρατία. Το κίνημα μεγάλωσε, αλλά ταυτόχρονα μεγάλωσε και η τρομοκρατία του κράτους! Τέτοια βασανιστήρια γίνονταν την εποχή των Ναζί!
Έγιναν δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις, έκλεισαν εφημερίδες και απαγορεύτηκαν συνδικάτα. Οτιδήποτε είχε σχέση με την αντίσταση των εργατών και εργαζομένων μπήκε στο στόχο και οι αγωνιστές τιμωρήθηκαν με τον πιο άγριο τρόπο. Γι’ αυτή την περίοδο έχουν γραφτεί πολλά βιβλία και το κάθε βιβλίο είναι ένα ντοκουμέντο. Και εγώ ήθελα να γράψω για να πληροφορηθούν οι άνθρωποι στην Ελλάδα τι συνέβη. Πώς αγωνιζόμασταν, τι σχέσεις είχαμε με τον κόσμο, πώς ήταν η παρανομία, πώς κρυβόμασταν, ποια ήταν τα συναισθήματά μας, οι καθημερινές δυσκολίες που αντιμετωπίζαμε, πως ζούσαμε… Η αφήγηση τελειώνει όταν μπήκα στη φυλακή. Και τώρα μου ζητούν να γράψω τη συνέχεια.
Αντάρτικο
Στέλιος Ελληνιάδης: Γιατί ήταν τόσο βίαιη η αντιπαράθεση; Γιατί στραφήκατε στον ένοπλο αγώνα; Ξέρω ότι είχατε απέναντί σας ένα καθεστώς που χρησιμοποιούσε ωμή βία απέναντι σε κάθε αντιφρονούντα. Αυτό δεν είναι ασυνήθιστο για ένα αυταρχικό καθεστώς, αλλά δεν οδηγεί πάντοτε σε ανοιχτή ένοπλη σύγκρουση. Το κάνατε για αμυντικούς λόγους ή επειδή θεωρούσατε ότι είναι ώριμες οι συνθήκες για μια επαναστατική ανατροπή του καθεστώτος;
Προσωπικά εσύ εντάχθηκες στο Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κόμμα Τουρκίας (TDKP) το οποίο ολοκλήρωσε την ίδρυσή του το 1980. Η ομάδα των ανθρώπων που πρωτοστάτησε είχε ξεκινήσει τη δράση της από τη δεκαετία του 1960. Και δυστυχώς οι περισσότεροι απ’ αυτούς δολοφονήθηκαν. Αναφέρεις ορισμένους ονομαστικά. Δεν είναι κάπως παράδοξο ότι πρώτα δημιούργησαν το Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό και μετά το κόμμα; Συνήθως προηγείται η δημιουργία του κόμματος.
Σ.Α.: Η πορεία που ακολούθησε η Αριστερά στην Τουρκία δεν μοιάζει με την πορεία σε άλλες χώρες. Βέβαια, η Τουρκία είναι διαφορετική σε πολλά ζητήματα. Για παράδειγμα, η οικονομική πολιτική πορεία της Τουρκίας διαφέρει από τη δυτική πορεία. Αυτό είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό στοιχείο και πρέπει να το λαμβάνουμε υπόψη σε όποιες αναλύσεις κάνουμε, είτε πρόκειται για την οικονομία είτε για τον πολιτισμό είτε για την πολιτική. Πρέπει πάντα να κινούμαστε σ’ αυτή την πραγματικότητα, την τουρκική. Γι’ αυτό και το κίνημα της Αριστεράς ακολούθησε ένα διαφορετικό δρόμο.
Πραξικοπήματα
Στην Τουρκία, ο φασισμός ξεκίνησε από το 1929, με τη μεγάλη παγκόσμια κρίση, επί Κεμάλ. Το καθεστώς δεν άφηνε κανένα περιθώριο για δημοκρατία και ελευθερία. Ήταν για μια μεγάλη περίοδο μονοκομματικό και κάθε αντίσταση χτυπήθηκε πολύ άγρια. Μιλάμε για γενοκτονίες, όχι απλά δολοφονίες. Τότε και μετά. Πραξικόπημα το 1960, πραξικόπημα το 1971, πραξικόπημα το 1980 και μετά ο Ερντογάν. Σχεδόν κάθε 10 χρόνια πραξικόπημα. Το κίνημα ενάντια σ’ αυτή τη βαρβαρότητα των κυρίαρχων τάξεων ήταν νεολαιίστικο. Και ξεκίνησε με την αντίληψη ότι με νομιμότητα δεν μπορούμε να ρίξουμε αυτό το καθεστώς. Επηρεασμένοι από τους ένοπλους αγώνες της Λατινικής Αμερικής και της Παλαιστίνης ή τους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες σε άλλες περιοχές του κόσμου, οι πρωτεργάτες πίστευαν ότι πρέπει να ξεκινήσουν αμέσως ανταρτοπόλεμο. Έτσι, μια μερίδα συντρόφων από την οργάνωση πήγαν στην Παλαιστίνη κι αυτοί δημιούργησαν το Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό της Τουρκίας. Έμειναν μεγάλο χρονικό διάστημα, έμαθαν να χρησιμοποιούν όπλα, πολέμησαν στο πλευρό των Παλαιστινίων και γυρίζοντας στην Τουρκία άρχισαν αμέσως τον ένοπλο αγώνα.
Από τις δολοφονίες χάσαμε πάρα πολλούς συντρόφους. Και οι σύντροφοι που έζησαν κλείστηκαν στις φυλακές. Τότε έκαναν μία αυτοκριτική, πάρα πολύ σκληρή, στη βάση ότι οι ενέργειες μιας μερίδας της νεολαίας ήταν τυχοδιωκτικές τονίζοντας ότι εάν δεν υπάρχει υποστήριξη των μαζών δεν γίνεται ούτε επανάσταση ούτε μεγάλη κοινωνική αλλαγή. Οπότε το κόμμα πρόκυψε και ως αποτέλεσμα της αυτοκριτικής. Εμείς πρέπει να δουλεύουμε μέσα στον κόσμο, μέσα στους εργάτες και τους άλλους εργαζόμενους, καθώς αυτοί θα αλλάξουν την κοινωνία. Όσο ταλέντο και να έχουν οι ομάδες δεν μπορούν να κάνουν μόνες τους την επανάσταση, γιατί η επανάσταση είναι έργο των μαζών. Και έτσι ξεκίνησαν να οργανωθούν σε κόμμα. Και έτσι έγινε το κόμμα των εργατών, των εργαζόμενων νέων, των αγροτών κ.λπ. Στις 2 Φεβρουαρίου 1980 κάναμε το ιδρυτικό συνέδριο του Επαναστατικού Κομμουνιστικού Κόμματος της Τουρκίας.
Συνθήκες φασισμού
Σ.Ε.: Εξακολουθήσατε, όμως, να οπλοφορείτε. Δώσατε προτεραιότητα σαν κόμμα στην οργάνωση των μαζών, ώστε να βασίζεστε στις πλατιές λαϊκές μάζες και να τις κινητοποιείτε, αλλά ταυτόχρονα εσείς που ήσασταν μέλη ή στενοί οπαδοί του κόμματος
κυκλοφορούσατε με όπλα επειδή δεχόσασταν συνεχώς επιθέσεις είτε από το κράτος είτε από τις παραστρατιωτικές ομάδες είτε από τους Γκρίζους Λύκους, δηλαδή τις φασιστικές ομάδες οι οποίες ήταν επίσης ισχυρές στην Τουρκία. Και έτσι, ενώ κάνατε νόμιμη πολιτική δουλειά, π.χ. βγάζατε την εφημερίδα «Ελευθερία του Λαού» που, όπως λες στο βιβλίο, ήταν νόμιμη, αναγκαζόσασταν να τη διακινείτε σε συνθήκες παρανομίας! Οπότε, συμπεραίνω ότι δεν είχατε μεγάλα περιθώρια για να κάνετε νόμιμη πολιτική δουλειά μέσα στον κόσμο αφού ανά πάσα στιγμή κινδυνεύατε να συλληφθείτε, να φυλακιστείτε, να βασανιστείτε ή να σκοτωθείτε. Ήσασταν συνεχώς σε κατάσταση άμυνας απέναντι σε έναν πάρα πολύ σκληρό επιθετικό εχθρό που δεν σεβόταν ούτε τη νόμιμη πολιτική δράση.
Κατά συνέπεια και τα μέλη άλλων αριστερών οργανώσεων υφίσταντο τις ίδιες διώξεις οπότε και με τα ίδια με εσάς μέσα αμύνονταν, δηλαδή χρησιμοποιούσαν κι αυτοί όπλα.
Σ.Α.: Πολλές φορές, όταν κάνω τέτοιες συζητήσεις υπενθυμίζω ότι ποτέ δεν πρέπει να μπερδεύουμε τις συνθήκες της φασιστικής δικτατορίας με τις συνθήκες της αστικής δημοκρατίας. Στην Τουρκία πάντοτε υπήρχε φασιστική δικτατορία. Μόνο για τα λεγόμενά σου έτρωγες πέντε χρόνια φυλακή, για κομμουνιστική προπαγάνδα. Και δεκαπέντε χρόνια αν ήσουν μέλος αριστερής οργάνωσης. Ακόμα και για ένα απαγορευμένο βιβλίο η ποινή ήταν πέντε χρόνια. Αυτό σημαίνει ότι οι συνθήκες ήταν πολύ βάρβαρες.
Οπλοφορία
Στην αστική δημοκρατία της Ελλάδας κολλάνε αφίσες στο δρόμο και κανείς δεν τους ενοχλεί. Για μας δεν ήταν έτσι. Ήταν πολύ επικίνδυνο. Όταν σε έπιαναν, σίγουρα δεν μπορούσες να σωθείς. Πάρα πολύ μεγάλη τρομοκρατία από την αστυνομία και τις παρακρατικές οργανώσεις. Οπότε αναγκαστικά οπλοφορούσαμε. Πάντοτε για να ασφαλίσουμε τον αγώνα μας. Ταυτόχρονα, οτιδήποτε κάναμε σκεφτόμασταν αν βοηθάει και δεν έρχεται σε αντίθεση με τον αγώνα των μαζών. Αυτό πάντα το προσέχαμε. Όμως, υπήρχαν κάποιες οργανώσεις με ένοπλες ομάδες που υποστήριζαν ότι μπορούμε να νικήσουμε το κράτος με τα όπλα και τότε οι μάζες θα μας ακολουθήσουν. Υπήρχαν τέτοιες αντιλήψεις, μικροαστικές…
Σ.Ε.: Αυτές οι επιρροές έρχονταν από το αντάρτικο των πόλεων, από τη Γερμανία, από τη RAF, από τις Ερυθρές Ταξιαρχίες στην Ιταλία, από τη Λατινική Αμερική…
Επειδή αναφέρεσαι σε πραγματικά περιστατικά, ο αναγνώστης διαπιστώνει ότι ο κίνδυνος να φύγεις από τη ζωή όταν αγωνίζεσαι ενάντια σε ένα εξαιρετικά καταπιεστικό καθεστώς είναι μεγάλος και διαρκής. Γιατί, όπως γράφεις, είχατε τρομερές απώλειες. Το κράτος ήταν αμείλικτο απέναντί σας. Δεν σας χαριζόταν. Και θα έλεγα ότι εσείς που αντέξατε στα βασανιστήρια είσαστε και οι τυχεροί της υπόθεσης, γιατί επιζήσατε! Αυτοί που πήγαν στην κρεμάλα ή δολοφονήθηκαν από τους Γκρίζους Λύκους ή από την αστυνομία, εκατοντάδες άνθρωποι, πλήρωσαν με την ίδια τους τη ζωή την προσπάθεια για μια καλύτερη κοινωνία. Και βέβαια, σε αυτές τις περιπτώσεις, οι απώλειες ξεκινούν κατά κανόνα από τα στελέχη που είναι πιο εκτεθειμένα. Δηλαδή, το κίνημα χάνει το πιο πολύτιμο ανθρώπινο δυναμικό που διαθέτει.
Οργανώσεις
Μιλάμε για δεκαετίες 60-70-80. Πως ήτανε διαμορφωμένο το αριστερό κίνημα στην Τουρκία; Πώς είχαν διαμοιραστεί οι αγωνιστές; Γιατί δεν ήταν μόνο το δικό σας κόμμα, ήτανε και άλλα κόμματα και οργανώσεις. Κι απ’ όσο ξέρω, δεν διαχωρίζατε τα μέλη σας με βάση την εθνικότητα. Ήταν Τούρκοι και Κούρδοι μαζί. Το κοινό σας χαρακτηριστικό ήταν ότι ήσασταν αριστεροί, ότι ήσασταν στον κομμουνιστικό χώρο. Υπήρχαν, όμως, και ιδιαιτερότητες όπως το καθαρά εθνικοαπελευθερωτικό, το κούρδικο.
Σ.Α.: Στο Κουρδιστάν υπήρχαν καθαρά κούρδικα κόμματα, μόνο για την απελευθέρωση και την αυτοδιάθεση του κούρδικου λαού. Αγωνίζονταν γι’ αυτό.
Σ.Ε.: Και εσείς υποστηρίζατε την αυτοδιάθεση των Κούρδων.
Σ.Α.: Είναι ένα κριτήριο για να θεωρείται κανείς δημοκράτης. Υποστηρίζουμε τον κοινό αγώνα του κούρδικου και του τούρκικου λαού. Κοινός αγώνας της εργατικής τάξης Τουρκίας και Κουρδιστάν. Υπήρχαν οργανώσεις που ενδιαφέρονταν για ένα ανεξάρτητο κουρδικό κράτος όπως το Εργατικό Κόμμα του Κουρδιστάν (PKK) και πολλές οργανώσεις που υποστήριζαν τον κοινό αγώνα. Είχαν δημιουργηθεί και οργανώσεις της νεολαίας, ένοπλες, αλλά μαζικές οργανώσεις ήταν τρία-τέσσερα κόμματα, το Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κόμμα της Τουρκίας, το Ντεβ Γιολ, το Κουρτουλούς, το Κομμουνιστικό Κόμμα της Τουρκίας (Μαρξιστικό-Λενινιστικό), που ήταν μαοϊκή οργάνωση. Αυτές είχαν μεγάλη δύναμη. Στην Κωνσταντινούπολη, στην Άγκυρα, τη Σμύρνη, τα Άντανα, στο Κουρδιστάν, στην πόλη Ντερσίμ, το 1978-79, κάνανε διαδηλώσεις με εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους! Το 1977, την Πρώτη Μαΐου, κατέβηκαν 500 χιλιάδες λαού στην πλατεία Ταξίμ!
Όλοι αγωνίζονταν για να γκρεμίσουν αυτό το κράτος, αλλά υπήρχαν και αντιλήψεις τυχοδιωκτικές. Κάποιοι είχαν ξεκινήσει βεντέτα με τους Γκρίζους Λύκους και την αστυνομία. Αυτά δεν βοηθούσαν τον αγώνα. Εάν απ’ την αρχή επικρατούσε μία γραμμή που θα βασιζόταν στη δύναμη του λαού, στη δύναμη των εργατών και των εργαζομένων, ίσως η κατάσταση θα ήταν πολύ διαφορετική στην Τουρκία.
Διασπάσεις
Σ.Ε.: Λόγω της εκ γενετής σχέσης μου με την Κωνσταντινούπολη, των φίλων μου από την άλλη μεριά του Αιγαίου και σχετικών βιβλίων Δυτικών, Τούρκων και Ελλήνων συγγραφέων όπως του Νίκου Χριστοφή «Από τον κεμαλισμό στον ριζοσπαστισμό» που αναφέρεται στο τούρκικο φοιτητικό κίνημα της περιόδου 1923-1980 (Εκδόσεις Τόπος), είμαι αρκετά ενημερωμένος για όσα συμβαίνουν στη γειτονική μας χώρα. Έτσι γνωρίζω ότι πράγματι είχαν λαϊκή απήχηση οι οργανώσεις της Αριστεράς τότε. Και αυτό επέτρεπε στους μαχόμενους αριστερούς να έχουν πολύ έντονη και δυναμική δραστηριότητα. Σ’ αυτές τις καταστάσεις είναι πάρα πολύ σημαντικό οι αγωνιστές να βρίσκουν καταφύγιο και κάλυψη από τους λαϊκούς ανθρώπους στις γειτονιές και τα χωριά. Από ανθρώπους που σε φιλοξενούν σπίτι τους, σε κρύβουν και σε διευκολύνουν όταν δρας κι όταν καταδιώκεσαι. Αλλιώς δεν θα μπορούσατε να έχετε τόσο συστηματική και απλωμένη δράση.
Ένα, όμως, από τα πιο σοβαρά προβλήματα της Αριστεράς στην Τουρκία ήταν η πολυδιάσπαση των δυνάμεων. Σ’ αυτό το θέμα ούτε εσείς διδαχτήκατε από τα επαναστατικά εγχειρήματα σε άλλες χώρες που πέτυχαν το σκοπό τους, όπως οι Κινέζοι και οι Βιετναμέζοι, κάνοντας καλύτερη διαχείριση των διαφωνιών μεταξύ σας, χωρίς διασπάσεις και κατακερματισμούς δυνάμεων.
Βέβαια, η τουρκική κοινωνία στο σύνολό της είναι διασπασμένη, από τα ανώτερα ως τα κατώτερα στρώματα. Συγχρόνως με τις εθνοτικές και θρησκευτικές διαφορές, η μισή κοινωνία βλέπει προς τη Δύση και η άλλη μισή προς την Ανατολή. Οι πρώτοι πλειοψηφούν στις μεγάλες πόλεις και οι δεύτεροι στην ύπαιθρο. Κι αυτός ο πολυμερισμός μάλλον αποδυνάμωνε την Αριστερά. Ο κατακερματισμός της φαίνεται περισσότερο παθολογικός παρά πολιτικός. Κι απ’ αυτό πάσχει και η ελληνική Αριστερά. Δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε, δεν μπορούμε να βάλουμε ένα κοινό στρατηγικό στόχο. Δυστυχώς, κι εσείς που παίζατε καθημερινά με τη ζωή σας, δεν συνετιστήκατε!
Προβοκάτσιες
Σ.Α.: Θυμάμαι το 1980 που λέγαμε ότι ο εχθρός είναι ένας κι αν μπορούσαμε να δημιουργήσουμε ένα κοινό μέτωπο με κάποιες οργανώσεις, όπως το Επαναστατικό Κομμουνιστικό Κόμμα Τουρκίας, το Ντεβ Γιολ και το Κουρτουλούς, η πορεία του κινήματος θα μπορούσε να είναι πολύ διαφορετική. Ότι θα μπορούσαμε να διεκδικήσουμε ακόμα και την εξουσία. Και δεν είναι καθόλου υπερβολή αυτό. Ήταν, όμως, πάρα πολύ δύσκολες οι συνθήκες. Η κρατική τρομοκρατία ήταν πάρα πολύ άγρια. Και έστηναν μεγάλες προβοκάτσιες. Το 1977, οι παρακρατικές οργανώσεις και οι μυστικές υπηρεσίες σκότωσαν 37 άτομα κατηγορώντας την Αριστερά σαν δράστη.
Είναι ειδικοί σ’ αυτά. Με προβοκάτσια έγιναν και τα «Σεπτεμβριανά» το 1955, το πογκρόμ κατά της ελληνικής μειονότητας. Με τη βόμβα που υποτίθεται ότι έβαλαν οι Έλληνες στο σπίτι του Κεμάλ στη Θεσσαλονίκη. Στημένη προβοκάτσια από τις μυστικές υπηρεσίες της Τουρκίας. Το παραδέχτηκαν πολύ αργότερα ως το μεγαλύτερο τους κατόρθωμα!
