Κατοχή και Εθνική Αντίσταση 1940–1944

Ο φάκελος συγκεντρώνει κείμενα του Δρόμου για την περίοδο από την 28η Οκτωβρίου 1940 ως την Απελευθέρωση. Το άρθρο «28 Οκτωβρίου 1940: Η ανώνυμη ανάσταση ενός λαού» εξετάζει πώς ο λαός υποδέχτηκε τον πόλεμο με τραγούδι και αποφασιστικότητα. Ο Τάκης Κατσιμάρδος εξηγεί γιατί εθνική επέτειος έγινε η έναρξη του πολέμου και όχι η απελευθέρωση, ενώ ο Βασίλης Ξυδιάς και ένα σημείωμα του 2025 για τη στάση του ΚΚΕ υποστηρίζουν ότι το «Όχι» υποβαθμίζεται.

Για την κοινωνία της Κατοχής, ο τόμος του Πολυμέρη Βόγλη «Η ελληνική κοινωνία στην Κατοχή (1941-1944)» συνδέει τον λιμό του πρώτου χειμώνα με την εμφάνιση της Αντίστασης. Ο Κώστας Γκιώνης γράφει για τις κατοχικές αγοραπωλησίες ακινήτων, όταν μαυραγορίτες αγόραζαν σπίτια για μία ή δύο χρυσές λίρες. Η Μαρία Καβάλα παρουσιάζει μια έκθεση για τη Θεσσαλονίκη της Κατοχής και της Απελευθέρωσης. Ο Ηρόστρατος γράφει για τη «Μάνα της κατοχής» του γλύπτη Κώστα Βαλσάμη και για το βιβλίο του Ανδρέα Ασσαέλ για τα καταναγκαστικά έργα στην Καρυά.

Το μεγαλύτερο μέρος του φακέλου αφορά την Αντίσταση. Το αφιέρωμα για τα 70 χρόνια του ΕΑΜ θυμίζει την υπογραφή του ιδρυτικού κειμένου στις 27 Σεπτεμβρίου 1941 και φιλοξενεί συνέντευξη του Γιώργου Μαργαρίτη, ενώ ο Μιχάλης Λυμπεράτος παρακολουθεί πώς το ΕΑΜ από μέτωπο έγινε συνασπισμός κομμάτων. Η Μαρία Καβάλα γράφει για τις πρώιμες ένοπλες ομάδες σε Μακεδονία και Θράκη, όπως ο «Οδυσσέας Ανδρούτσος» στη Νιγρίτα. Δημοσιεύονται επίσης το ιδρυτικό της ΕΠΟΝ της 23ης Φλεβάρη 1943 και η μαρτυρία του Τίτου Πατρίκιου από τη δράση της οργάνωσης. Ο Κώστας Γκιώνης γράφει για τα συνεργεία όπλων του ΕΛΑΣ και για τους περίπου 600 Γερμανούς της Βέρμαχτ που προσχώρησαν σε αυτόν. Ο Σπύρος Κουζινόπουλος θυμίζει τους δύο ύμνους του Βασίλη Τσιτσάνη για το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Για το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, ένα κείμενο υποστηρίζει ότι η σφαγή ήταν προσχεδιασμένη και όχι αντίποινα για την εκτέλεση Γερμανών αιχμαλώτων, και ο Ηρόστρατος επικρίνει ταινία για τα Καλάβρυτα που προβάλλει τον μύθο του «καλού Γερμανού». Ο ίδιος γράφει για το μπλόκο στο Δουργούτι στις 9 Αυγούστου 1944 και τη βία των Ταγμάτων Ασφαλείας στην αρμένικη συνοικία. Ένα χρονολόγιο της Μάχης της Κρήτης καταγράφει και τις εκτελέσεις αμάχων στο Κοντομαρί και την καταστροφή της Κανδάνου, και ο Σπύρος Κουζινόπουλος αφηγείται τη σφαγή 17 ανταρτών του ΕΛΑΣ στο Τσαλ-Νταγ την Πρωτοχρονιά του 1944.

Τα τελευταία κείμενα φτάνουν στην Απελευθέρωση και σε όσα ακολούθησαν. Ο Σπύρος Κουζινόπουλος περιγράφει την είσοδο του ΕΛΑΣ στη Θεσσαλονίκη στις 30 Οκτωβρίου 1944, παρά τις εντολές για τήρηση της συμφωνίας της Καζέρτας. Σε συνέντευξή του ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης εξετάζει αν τα Δεκεμβριανά ήταν απόπειρα του ΕΑΜ να καταλάβει την εξουσία, και ο Στέλιος Ελληνιάδης υποστηρίζει ότι τον «εθνικό» στρατό της κυβέρνησης που ήρθε από το εξωτερικό τον έστησαν οι Βρετανοί.

Τα άρθρα του φακέλου

Δείτε επίσης

ΕΑΜ · Εθνική Αντίσταση · Ιστορία · δρόμοι της ιστορίας